Với 2.500 tấn cá lồng bè mỗi năm ở đảo Cát Bà - huyện Cát hải có nguồn thu mỗi năm hàng trăm tỷ VND. Bỗng dưng, cá Giò - loại cá chủ lực nơi đây giảm giá từ 80.000/kg xuống còn 30.000/kg khiến người dân... đứng ngồi vì cá. Nếu bán tống bán tháo hàng nghìn tấn cá thì... sẽ lỗ kềnh. Còn liều giữ lại đợi giá lên sẽ ngốn tiền thức ăn khoảng 10 triệu VND/tháng/bè. Vậy là với 530 bè cá, mỗi tháng đổ xuống biển... tiền tỷ! Và người dân nơi đây đang “mắc cạn” giữa... biển.
Từ năm 1995, khi việc đánh bắt thuỷ sản kém hiệu quả, người dân Cát Hải loay hoay tìm hướng đi mới cho phát triển thuỷ sản. Khi ấy, việc phát triển du lịch và dịch vụ du lịch ở huyện đảo này đã tạo... cú hích cho việc nuôi cá lồng bè!
Từ "cú hích"... phát triển du lịch
Đây là một loại sản phẩm du lịch khá hấp dẫn và độc đáo. Lúc đó, chính quyền Cát Hải tăng cường hô hào ngư dân chuyển từ đánh bắt thuỷ sản sang nuôi cá lồng bè. Một vài chục hộ nuôi cá lồng bè đầu tiên đã được thành phố và huyện trợ cấp vốn thực hiện dự án này!
Trống rong cờ mở - ban đầu việc nuôi cá lồng bè khá hấp dẫn: đầu tư ban đầu cho sản xuất không lớn; giá thành con giống lại rẻ (chỉ từ 3.000 - 4.000VND/con); phương thức nuôi lại đơn giản vì nguồn thức ăn cho cá được tận thu từ thiên nhiên... Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ loại cá này đối với khách du lịch ngày một nhiều; khả năng XK ngày một lớn.
|
Cá quá lứa không có đầu ra, gặp khách là người dân nuôi cá đánh liều bán tống, bán tháo, chẳng tơ hào đến lãi. Theo đó, giá cá cứ tiếp tục bị ép xuống. Người dân ở đây đã nghĩ đến việc phải thành lập một hiệp hội nuôi cá lồng bè để... bảo vệ chính mình. Tuy nhiên, đó mới chỉ là mong muốn của các hộ. Họ cần có chủ trương của huyện cho phép thành lập hiệp hội nuôi cá lồng bè, cần có các cán bộ khuyến ngư chuyên môn giỏi giúp đỡ... Mà tất cả những điều đó, lại cần có một chính sách cụ thể.
|
Các hộ nuôi thắng lợi giòn giã ngay trong mùa thu hoạch đầu tiên, bởi cá lồng bè bán được giá. Khi ấy, cá Dẹc được bán với giá 160.000 VND/kg, cá Giò giá 70.000 - 80.000 VND/kg. Loại bình dân như Vược Mỹ, cá Hồng cũng 80.000 - 90.000 VND/kg... Hơn thế, các hộ nuôi lại nhàn tản, không phải tìm đầu ra bởi cánh thương lái từ Quảng Ninh, TP Hải Phòng... ùn ùn về tận nơi thu mua để XK hoặc cho khách du lịch với giá hời. Bởi lẽ, cá lồng bè "Made in Cát Hải" không những được khách du lịch ưa chuộng, mà còn hấp dẫn các thực khách ở những thị trường khó tính khác như Trung Quốc, Singapore... Thoắt một cái, các hộ nuôi cá lồng bè ở Cát Hải trở thành bạn hàng thường xuyên của các thương nhân Trung Quốc - họ đứng ra bán con giống và bao tiêu sản phẩm cho ngư dân Cát Hải. Thêm vào đó, lượng cá bán cho khách du lịch cũng khá đều đặn. Năm 2005: cá lồng bè được tiêu thụ 2.000 - 2.500 tấn - sản lượng cao nhất. Trong khi đó, mức giá lại cao "chót vót". Nếu tính bình quân cá lồng bè được bán với giá 100 nghìn VND/kg, thì với lượng tiêu thụ trong một năm, người dân ở Cát Hải cũng thu về... 200 - 250 tỷ VND.
Đến "cung" vượt "cầu"
Từ kết quả đạt được, người dân đua nhau nuôi cá lồng bè. Ban đầu chỉ là vài chục bè cá được nuôi thí điểm, nay vọt lên... 530 bè! Thế nhưng năm nay, những hộ nuôi cá lồng bè ở Cát Hải ngán ngẩm, thở dài sườn sượt: "Bính biến vi tù mà!” Bởi theo họ Bính Tuất là năm đầy vận hạn cho nghề này!
Quả là ngay từ đầu năm, người nuôi cá phải "đánh vật" ngay với dịch bệnh của... cá! Cá giống vừa nhập từ Trung Quốc về đang khoẻ mạnh, đùng một cái mắc dịch bệnh chết hàng loạt không rõ nguyên nhân. Giữa năm, cá lại mắc thêm bệnh... "gù", rồi bệnh... "còi". (Người nuôi không biết cá lồng bè thường mắc những căn bệnh gì. Chưa có bất kỳ cơ quan nào đến để nghiên cứu, đặt tên bệnh và tìm giải pháp chữa trị cho đàn cá. Vì thế, họ cứ gọi "nôm" tên bệnh của cá theo cảm nhận). Nhiều hộ phản ánh: cá giống được NK từ tháng 4/2005, nếu nhiễm bệnh "còi", nuôi 7 - 8 tháng không nổi... 2 kg! Trong khi đó, thông thường nó phải nặng 7 - 8 kg.
|
|
|
Khu vực quy hoạch nuôi cá lồng bè của huyện Cát Hải |
Tiếp theo là dịch "ghẻ" hoành hành, lây lan rất nhanh. Ông Đường Văn Dẻng, một chủ hộ nuôi cá lồng bè xót xa: "Khổ lắm! Đến vụ thu hoạch cá mà chỉ toàn là thu gom... xác cá! Cả chục bè được nuôi thả với số lượng 2.500 con, bỗng lăn ra chết vì dịch "ghẻ" gần hết. Chỉ còn lại 300 con sống sót, nhưng chẳng ai mua vì sợ cá bị mắc dịch bệnh! Đêm đêm, tôi cố nhắm mắt lại nhưng vẫn không thể ngủ. Nỗi lo lớn nhất là ném tiền ra để giữ bè cá chờ qua dịch bệnh. Sớm sớm, tờ mờ là tôi "bò” dậy, chạy ngay ra bè cá xem có thêm cá chết vì "ghẻ" nữa không...".
|
Rõ ràng, chủ trương phát triển nuôi cá lồng bè là đúng đắn. Song một khi việc chuẩn bị cho triển khai chưa kỹ lưỡng từ "đầu ra" đến phòng chống dịch bệnh cho đàn cá, chống ô nhiễm môi trường vùng vịnh khi mở rộng diện nuôi, thì chưa hẳn đã là tốt, có lúc còn... lợi bất cập hại! Phát triển ồ ạt đàn cá lồng bè, bế tắc "đầu ra" và nạn dịch bệnh đối với chúng - Bài học lớn cho phát triển các dự án kinh tế thuỷ sản của huyện Cát Hải.
|
Trải qua mấy đợt dịch bệnh hoành hành, cả cán bộ khuyến ngư huyện và các hộ nuôi cá đều lờ mờ nhận ra nguyên nhân chính: con giống được NK từ Trung Quốc không phải là... giống chuẩn! Thế nhưng, chỉ có một nguồn duy nhất, dù cá giống NK không hề có bất kỳ một giấy tờ kiểm dịch nào, thì người dân cũng đành phải... tặc lưỡi mà mua!
Sống trên biển, nước ngọt phục vụ còn thiếu. Thế mà, những hộ nuôi vẫn phải rút ruột chi thêm một khoản tiền để... tắm nước ngọt cho cá. Ông Nguyễn Văn Được cho biết: "Trung bình, cứ 10 ngày lại phải tắm cho cá một lần. Mỗi lần hết hàng chục khối nước ngọt, giá 40.000 VND/khối. Vào đợt dịch cá phải được tắm thường xuyên hơn. Chẳng có bác sĩ thú y nào trên huyện xuống hướng dẫn cách phòng chống dịch bệnh cả. Người nuôi cá tự bảo nhau bỏ tiền ra tắm nước ngọt cho cá. May ra nhờ... sạch mà cá đỡ bệnh đi chăng?!"
Bệnh dịch nhiều quá, thuốc thang không đỡ, tắm nước ngọt cho cá cũng chẳng ăn thua, đánh liều, các hộ nuôi tiếp tục ném thêm vốn, mua thêm cá giống để nuôi quay vòng, may chăng lứa cá mới sẽ hết dịch bệnh và "vận đen" cũng sẽ theo đi ! Ngờ đâu, chính sự phát triển ồ ạt của các bè cá đã đẩy giá con giống tăng vọt lên... 10 lần: từ 3-4.000 VND/con lên 30-40.000 VND/con. Thế là, các hộ nuôi lúng túng như cá mắc lưới, mắc cạn vậy.
Cùng lúc ấy, cá lồng bè rớt giá do các mối tiêu thụ bị thu hẹp dần. Mà nguyên nhân chính vì... các đối tác Trung Quốc tạm ngừng NK vì cá lồng bè ở Cát Hải bị dịch bệnh nặng! Lúc này, nguồn tiêu thụ duy nhất còn lại chỉ là... khách du lịch! Khổ nỗi, muốn có con cá Giò ngon, phải nuôi "vỗ" lớn tới 7 - 8 kg. Thật trớ trêu, con cá giò như... "quá tải" với thực khách. Chẳng lẽ, một đoàn khách du lịch 5 - 7 người lại ăn hẳn con cá nặng những... 7 - 8 kg? Kễnh bụng cá, hỏi còn nhồi nhét thêm được gì nữa? Thế là: dần dà cá giò bị loại ra khỏi "bộ nhớ" của thực khách ở Cát Hải chỉ vì nó... quá nặng ký!
Tiến thoái lưỡng nan
UBND huyện Cát Hải chạy đôn chạy đáo tìm "đầu ra" cho cá lồng bè. Cán bộ huyện tiếp xúc với phía đối tác Trung Quốc, Hồng Kông và các DN lớn về chế biến thủy hải sản trong và ngoài nước. Mừng quá, hướng XK mới tưởng như được mở ra! Phía đối tác Hồng Kông đặt hàng thường xuyên, thu mua tận nơi, với điều kiện mỗi lần tàu khi cập cảng, huyện Cát Hải phải cung ứng đủ 1.000 tấn cá lồng bè - đầy khoang cho đối tác. Thế nhưng, ông Nguyễn Hữu Khánh - PCT UBND huyện Cát Hải lại thở dài: "Mới nghe qua, thì đây là cơ hội tốt cho ngư dân Cát Hải. Nhưng nhẩm tính, ngư dân Cát Hải chỉ có thể nuôi cá chỉ quay được 2 vòng mỗi năm, sản lượng cầm chắc chỉ ước khoảng 2.500 tấn. Vì vậy, 1.000 tấn cá mỗi lần cập cảng - nhu cầu thường xuyên của phía đối tác là... điều không tưởng đối với huyện vậy. Hiện 531 bè nuôi toàn huyện có 8.000 ô nuôi cá lồng bè. Để đảm bảo vệ sinh môi trường cho 8.000 ô nuôi này là thách thức lớn đối với địa phương. Trong khi đó, vùng nuôi cá lại bám sát vùng vịnh để tránh bão gió. Vì vậy, không thể đánh liều mở rộng diện tích nuôi để tăng sản lượng. Khi ấy, rất có thể sẽ đẩy Cát Hải đến nguy cơ mất... vịnh, mất cả... du lịch!"