"Năng lực cạnh tranh Việt Nam ngày càng được tăng cường. Nếu từng địa phương của Việt Nam dùng PCI để cải
 |
| Tiến sĩ Edmund Malesky |
thiện môi trường kinh doanh thì năng lực cạnh tranh của Việt Nam sẽ càng cải thiện hơn trong tương lai" Đó là nhận xét của ông Edmund Malesky – chuyên gia tư vấn Dự án Nâng cao năng lực cạnh tranh Việt Nam (VNCI) khi trả lời phỏng vấn của DDDN.
- Thưa ông, kết quả của việc đánh giá chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh về môi trường kinh doanh ở Việt Nam (PCI) có phải là “thông báo” chính thức về năng lực thực sự của từng tỉnh?
PCI phản ánh khách quan về năng lực cạnh tranh của từng tỉnh (xem biểu đồ). Thế nhưng khái niệm về năng lực cạnh tranh được hiểu là cạnh tranh theo nghĩa nào lại là vấn đề cần phải bàn vì có thể có rất nhiều cách hiểu khác nhau. Trong trường hợp này, kết quả của chỉ số PCI chỉ muốn đề cập đến năng lực điều hành của tỉnh mà thôi. Chỉ số này chỉ bao gồm 2 vấn đề: thứ nhất là chất lượng điều hành của chính quyền tỉnh. Điều này có nghĩa không bao gồm những yếu tố nào liên quan đến nội bộ DN như quản trị DN chất lượng cao đến đâu, chuỗi giá trị DN... vì điều này ngoài tầm kiểm soát của chính quyền địa phương. Thứ 2 là có tính tới ảnh hưởng của điều kiện truyền thống như cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, khoảng cách tới thị trường tiêu thụ... vì điều này không thuộc tầm kiểm soát của chính quyền địa phương thuộc ảnh hưởng của trung ương và dùng phương pháp loại trừ ảnh hưởng để đánh giá các tỉnh trên cơ sở công bằng. Như vậy, PCI chỉ tính tới những điều kiện chính quyền địa phương có thể khắc phục trong tương lai gần.
- Ông có nói tới điều kiện truyền thống, vậy đối với những tỉnh vùng sâu, vùng xa như Hà Giang... sẽ tính như thế nào? Vì người Việt Nam chúng tôi có câu “cái khó bó cái khôn”?
Thực tế PCI cũng tính tới những điều kiện đó vì nếu không nếu so sánh giữa các tỉnh với nhau sẽ “khập khiễng”. Ví dụ như TP HCM và Đồng Nai thì dĩ nhiên là khác với Hà Giang hay các tỉnh Tây Nguyên. Mặt khác, trong điều tra để lấy PCI những DN nào nằm trong điều kiện đặc biệt khó khăn một cách hơi ngoại lệ sẽ không nằm trong diện điều tra. Tuy nhiên, trong tương lai nếu PCI làm được tại những vùng như thế này là tốt nhất.
- Một vài năm gần đây Việt Nam nói nhiều đến trách nhiệm, năng lực của người đứng đầu, ở địa phương có thể hiểu là trách nhiệm của những người điều hành bộ máy nhà nước tại tỉnh đó. Với PCI ông có đánh giá gì về trách nhiệm, năng lực của “những người đứng đầu” này?
PCI không phải là thước đo đánh giá cá nhân của từng người lãnh đạo mà ở đây mang tính chất cả một tập thể, bộ máy, hệ thống hoạt động của bộ máy đó. Thứ 2, PCI cũng đánh giá trong một khoảng thời gian tương đối dài và đặc biệt là từ khi có Luật DN ra đời. Có 3 khía cạnh có thể xem xét tới năng lực, trách nhiệm của lãnh đạo tỉnh mà PCI đang đo lường: Trước hết là việc thực hiện các chính sách của Trung ương như về chi phí gia nhập thi trường, thời gian để thanh tra, kiểm tra... Thứ 2 là sự năng động và linh hoạt của chính quyền địa phương. Các nhà lãnh đạo giải quyết đến đâu những vấn đề mà DN gặp phải khi luật chưa đủ rõ ràng để DN căn cứ đó vào đó để thực hiện. Thứ 3 là sự phối hợp giữa các cơ quan ban hành có chức năng quản lý nhà nước.
- Trong 9 tiêu chí đánh giá của PCI, theo ông tiêu chí nào là quan trọng nhất?
Đây là một đặc điểm khá đặc biệt của PCI. PCI là chỉ số được xây dựng nhưng có trọng số vì PCI dựa trên ảnh hưởng đối với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Chính vì vậy những tiêu chí nào ảnh hưởng tới khu vực này nhiều hơn thì những tiêu chí đó có trọng số lớn hơn. 3 yếu tố quan trọng nhất đó là chi phí gia nhập thị trường; tính minh bạch ( ví dụ như trong tiếp cận thông tin có được công bằng và đầy đủ hay không khi DN muốn tìm hiểu về kế hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng); tính năng động của chính quyền địa phương.
- Ông đánh giá gì về Bình Dương và Hà Tây vì đây là 2 tỉnh có điều kiện địa lý, nguồn nhân lực.. khá giống nhau nhưng trong đánh giá của PCI thì đây là 2 tỉnh khá khác biệt?
Có thể coi đây là một ví dụ phản ánh rất rõ nét về năng lực lãnh đạo của bộ máy nhà nước. Rõ ràng những điều kiện vốn có không phải là nguyên nhân mang đến thành công, kết quả của từng tỉnh, PCI đã giải thích vì sao lại có những khác biệt này mà những điều kiện vốn có không giải thích được. Bình Dương có chỉ số trên trung bình và gần như là đứng đầu trong khi đó Hà Tây lại có nhiều chỉ số thấp thậm chí là đứng cuối. Yếu tố để giải thích sự khác biệt này là chất lượng điều hành nền kinh tế. Bình Dương đã làm tốt tiêu chí minh bạch trong tiếp cận thông tin để giúp DN có thể ra những quyết định sáng suốt. Hoặc lãnh đạo tỉnh Bình Dương cũng đã rất năng động “gỡ rối” cho DN khi chính sách của Trung Ương chưa đủ rõ ràng. Thậm chí có nhiều chính sách của Bình Dương lại trở thành tiên phong và được nhiều tỉnh khác áp dụng. Ngược lại ở Hà Tây thì chỉ dựa vào chính sách của Trung ương mà chưa có sáng tạo của lãnh đạo tỉnh.
- Tôi đã có dịp làm việc với lãnh đạo của tỉnh Hà Tây, khi nói về nguyên nhân các DN e ngại khi đầu tư vào đây thì một lãnh đạo tỉnh cho rằng một phần do DN chưa thực sự “bắt tay” cùng chính quyền? Ông nghĩ sao về điều này?
Có thể đây là nhận xét đúng và đây cũng không mâu thuẫn với PCI vì PCI đánh giá dựa trên nhận xét của DN. Tuy vậy, nói theo cách khác chính quyền địa phương cũng cần tạo dựng lòng tin đối với DN. Bản thân chính quyền địa phương cũng phải tin tưởng vào DN. Quan hệ này đúng trong tất cả các tỉnh chứ không riêng Hà Tây.
- Ông nghĩ sao khi các nhà đầu tư dựa vào PCI để đầu tư cho tỉnh này hoặc không? Điều này có dẫn tới mất cân đối trong đầu tư của các tỉnh không, thưa ông?
đây có thể là nguồn tham khảo có ích cho các nhà đầu tư nhưng không phải là nguồn duy nhất vì các nhà đầu tư còn căn cứ vào rất nhiều yếu tố khác. Tuy nhiên, có thể coi PCI như là công cụ để chính quyền địa phương dựa vào đó để cải thiện môi trường kinh doanh của mình. Nếu trong năm nay PCI có thể gây ra sự mất cân đối trong những năm tới tôi nghĩ rằng sẽ không còn vì chính các chính quyền địa phương sử dụng PCI sẽ cải thiện dần các điều kiện của tỉnh mình để thu hút đầu tư.
- Ông cho biết đánh giá của ông về năng lực cạnh tranh của Việt Nam?
Tôi nghĩ, năng lực cạnh tranh Việt Nam ngày càng được tăng cường, nhất là từ năm 2000. Nếu từng địa phương của Việt Nam dùng PCI để cải thiện môi trường kinh doanh thì năng lực cạnh tranh của Việt Nam sẽ càng cải thiện hơn trong tương lai. (xem biểu đồ chỉ số năng lực cạnh tranh các tỉnh hiện nay)
Xin cảm ơn ông!
Nguyễn Hương thực hiện