Là chủ đề bức tranh lịch sử lớn nhất Việt Nam (9,3 x 2,15 m) do họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn thực hiện nhân dịp mừng đại lễ 1.000 năm Thăng Long. Tác phẩm sẽ được hoàn thành và ra mắt nhân dân cả nước vào tháng 8/2009.

Hành trình ý tưởng

Ngay từ khi còn là sinh viên, họa sĩ trẻ Nguyễn Doãn Sơn đã luôn ước ao đến một ngày nào đó sẽ có một bức tranh của mình được trưng bày trong Bảo tàng Việt Nam giống như các bậc thầy, các bậc đàn anh đi trước. Đã từng có một vài bức tranh về đề tài lịch sử đoạt giải, cũng  từng có một triển lãm cá nhân được giới mỹ thuật và công chúng ghi nhận, nhưng với sức lao động say mê và bền bỉ của một nghệ sĩ chân chính, anh vẫn cảm thấy mình còn nhiều điều phải học hỏi, phải vươn lên. “Hà Nội, chiến lũy và hoa” chính là mục tiêu cao cả mà anh hướng tới.

Qua triển lãm đầu tiên, anh đã quyết định con đường của anh với hội họa là sống để vẽ. Chính bởi thế, anh thường vẽ tranh theo tiếng gọi của trái tim, âu đó cũng là cách để anh tri ân với cuộc đời, với bạn bè và với những người đã luôn quan tâm, giúp đỡ anh. Đáp lại lời kêu gọi của Hội Mỹ thuật Hà Nội, Hội Mỹ thuật Trung ương, hướng tới Đại lễ ngàn năm Thăng Long Hà Nội, và cũng là để tri ân với mảnh đất ngàn năm văn hiến, anh quyết tâm thực hiện bức tranh lịch sử lớn nhất Việt Nam với tựa đề: “Hà Nội, chiến lũy và hoa”. Bức tranh sẽ tái hiện lại quang cảnh phố phường Hà Nội những ngày đầu kháng chiến chống Pháp. Cho đến thời điểm này, bức tranh đã thực hiện được 50% và đến tháng 8/2009 sẽ hoàn thành. Bức tranh sẽ ra mắt công vào tháng 2/2010 và được triển lãm tại Văn Miếu hoặc Cao Bá Quát.

Có được ý tưởng cho bức tranh này là do một lần gặp gỡ và trò chuyện với họa sĩ Nguyễn Đỗ Bảo về những năm tháng chiến tranh của Hà Nội (1946) đó là một cuộc chiến tranh đặc biệt về những hình ảnh và những con người. Vốn đã ấp ủ một tác phẩm mỹ thuật lớn chưa được hoàn thành, nhân buổi gặp gỡ này, Đỗ Bảo đã gửi gắm ước vọng của mình đến hoạ sĩ trẻ Nguyễn Doãn Sơn. Và trong lúc cao hứng, Sơn đã hứa sẽ vẽ một bức tranh lớn có lẽ là 4 hay 6 mét. Lúc ấy trong trí tưởng tượng của anh là một chiến lũy với những đồ đạc chất đống, lấp ló hình ảnh một bà mẹ, một em bé, một anh chiến sĩ... Thời gian sau đó anh đã tìm đọc cuốn sách “Sống mãi với Thủ đô” của Nguyễn Huy Tưởng, cuốn “Mẫu Thượng Ngàn” của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh, xem phim “Hà Nội mùa đông năm 1946”, đọc cuốn “Tiền cổ Việt Nam”...  rồi tiếp đó có nhiều việc rất tình cờ như số phận đó là sự phát lộ Hoàng thành Thăng Long... Tất cả những tư liệu, hiện vật đó đã được tái hiện trong phác thảo của chàng họa sĩ trẻ đầy hoài bão như những chi tiết cụ thể cho một câu chuyện dài mà anh định kể trong bức tranh. Qua đó, anh có được một hình dung tương đối tổng quát cho dự định của mình.

Hiện phác thảo bức tranh “Hà Nội, chiến lũy và hoa” của Nguyễn Doãn Sơn đang được trưng bày tại Hội trường Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội, nhằm giới thiệu, tiếp nhận và bổ sung ý kiến của giới nghệ thuật và nhân dân để tiếp tục hoàn thiện.

Và sứ mệnh lịch sử

Nhận xét về công trình này, GS Lê Văn Lan khẳng định:“Từ trước đến nay, nhiều tác phẩm nghệ thuật nói về Hà Nội mới chỉ chú ý tới cái mốc 1.000 năm nhưng chưa ai chú ý đến cả bề dày văn hoá 1.000 năm Thăng Long. Có thể nói họa sĩ Sơn là người đi tiên phong trong việc thực hiện đề tài mang tầm cỡ lớn”. Quả đúng vậy, trong lúc này, chúng ta chưa nên bình luận bức tranh đó xấu hay đẹp mà chỉ nên nói đến công sức, sự hiểu biết về lịch sử văn hoá và tâm đức của người làm nghệ thuật, bấy nhiêu đó cũng đủ để bức tranh này trở thành kỳ tích trong lòng người Hà Nội nói riêng và nhân dân Việt Nam nói chung.

Hơn một năm “thai nghén” bức tranh cũng chính là khoảng thời gian Sơn gặp không ít khó khăn, nhất là việc tìm kiếm nguyên liệu. Để có được hình ảnh chiếc phù hiệu, súng trường, bom ba càng trong tranh, anh phải hiểu kỹ, phải tự hình dung qua sách vở, phim ảnh bởi cho đến nay không còn ai giữ được, những hiện vật ở Bảo tàng quân đội lại không thể xem được vì thuộc về cơ mật. Thật may là anh được các lớp cha chú đi trước hỗ trợ rất nhiều, người thì hỗ trợ về cổ vật, người thì về tư liệu, sách quí, về kiến thức, về gỗ… Dự kiến để hoàn thành bức tranh kỷ lục này, Sơn phải cần đến ít nhất 300 triệu đồng.  Nhưng từ lúc bắt đầu thực hiện bức tranh đến giờ, mọi kinh phí anh đều tự túc bỏ ra, chưa có một đơn vị nào đứng ra hỗ trợ. Mong muốn của anh lúc này là có một tổ chức của những cá nhân yêu hội họa đỡ đầu, để bức tranh đến được với công chúng đúng dịp đại lễ Thăng Long 1.000 năm.

Con đường phía trước dẫu có nhiều chông gai, thử thách nhưng bằng mọi giá, người hoạ sĩ trẻ tâm huyết với đề tài lịch sử cách mạng này sẽ hoàn thành tác phẩm vào tháng 8/2009 và  ra mắt nhân dân cả nước vào đúng dịp mừng Thăng Long tròn 1.000 tuổi.

Doãn Hiền