Sự kiện Cty CP Bông Bạch Tuyết bị tạm đình chỉ giao dịch trên HoSE sau khi BCTC kiểm toán 2007 và các điểm hồi tố cho BCTC KT 2006 được công bố là bài học đắt giá không chỉ cho nhà đầu tư và "gia chủ" mà trách nhiệm thuộc về tất cả các bên liên quan.

Ngày 7/2/2007, Cty AISC đưa ra Báo cáo kiểm toán 2006 cho CTCP Bông Bạch Tuyết. Đến đầu tháng 7/2008, nhà đầu tư và các bên liên quan mới được cung cấp BCTC kiểm toán 2007 và các điểm hồi tố cho BCTC KT 2006. Như vậy kết quả kinh doanh sai lệch đã được nhiều người sử dụng trong thời gian 17 tháng qua mà hậu quả của nó chưa thể cân đong đo đếm.

Trách nhiệm Cty kiểm toán đến đâu?

Theo quy định đối với Cty kiểm toán và kiểm toán viên (KTV), báo cáo kiểm toán được phép có các điểm ngoại trừ. KTV có quyền đưa ra ý kiến chấp nhận từng phần đối với BCTC trong trường hợp KTV cho rằng báo cáo chỉ trình bày trung thực và hợp lý trong trường hợp không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố ngoại  trừ. Đây là trường hợp xảy ra đối với BCTC KT 2006 của Cty CP Bông Bạch Tuyết.  Tuy nhiên, theo cơ sở của việc kiểm toán trong báo  cáo của KTV thì: "Chúng tôi đã lập kế hoạch và hoàn thành cuộc kiểm toán nhằm đạt được sự đảm bảo hợp lý rằng các báo cáo tài chính không chứa đựng các khâu sai sót trọng yếu". Với thông tin như thế, liệu trách nhiệm của Cty kiểm toán đã đầy đủ khi hầu như các điểm ngoại trừ trong BCTC KT của họ đều có thể ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh của DN, gây ra hậu quả lãi giả lỗ thực.

HoSE có thể lưu ý thông tin về các điểm ngoại trừ trong BCTC của Cty công khai cho các nhà đầu tư biết rõ, chứ không cần đợi cho đến 17 tháng sau mới yêu cầu Cty giải trình và tạm ngừng giao dịch.

Nếu hồi tố lại tất cả các điểm ngoại trừ này thì rõ ràng việc sai sót trong BCTC của Cty là những điểm trọng yếu. Chưa kể đến có một số yếu tố khác mà Cty kiểm toán AISC  bỏ qua hay là sơ xuất là phần doanh thu kê khai trong BCTC 2006 bị giảm sút đến 5,344 tỷ đồng do kê khai doanh thu khống (đối với các hàng hóa chưa giao) và giá vốn hàng hóa tăng do số liệu hàng xuất kho thực tế chưa chính xác. Sự việc này rõ ràng ảnh hưởng rất nhiều đến uy tín của Cty kiểm toán, làm mất lòng tin của thị trường vào tính cẩn trọng, xác thực của báo cáo kiểm toán.

Rủi ro trong tín dụng

 BCTC và BCTC có kiểm toán là cơ sở đánh giá hoạt động của Cty và xem xét khả năng cho vay. Với BCTC kiểm toán mà các khoản trọng yếu đều bị loại trừ dẫn đến kết quả kinh doanh có khả năng sai lệch hoàn toàn, việc ra quyết định cho vay sẽ hoàn toàn không chính xác, dẫn đến rủi ro tín dụng, nợ xấu có thể xảy ra, ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng của các ngân hàng-vốn được coi là xương sống của nền kinh tế. Như vậy, về mặt vĩ mô, ảnh hưởng kinh tế đối với xã hội là không hề nhỏ.

Đối với cấp lãnh đạo của Cty, rõ ràng cũng bị mất uy tín trong con mắt nhà đầu tư và các cơ quan quản lý, tín dụng. Với các báo cáo tài chính mà phần lớn bao hàm các yếu tố ngoại trừ như thế, ban lãnh đạo của Cty không đủ thông tin để đưa ra được các quyết định chính xác để đầu tư có hiệu quả. Các quyết định ở cấp lãnh đạo rất dễ có khả năng bị sai lệch, không phù hợp với thực trạng, năng lực  kinh doanh của Cty.

Riêng đối với Cty CP Bông Bạch Tuyết, kế hoạch đại hội cổ đông thường niên 2007 là phát hành thêm 2,16 triệu cổ phiếu tăng vốn điều lệ 68,4 tỷ đồng lên 90 tỷ đồng chưa thực hiện được. Thì trong nội dung trình Đại hội cổ đông thường niên 2008, Hội đồng Quản trị vẫn có phương án phát hành thêm 8,16 triệu cổ phiếu để tăng vốn điều lệ lên 150 tỷ đồng. Với phương án phát hành thêm cổ phiếu như thế, Cty phải cung cấp được BCTC có kiểm toán minh bạch không quá nhiều điểm loại trừ trong 2 năm liên tiếp. Việc Ban Điều hành mới của Cty làm rõ các điểm loại trừ đối với BCTC của năm trước để lại, minh bạch hóa thông tin cho nhà đầu tư, xây dựng lại hình ảnh mới tích cực của Cty, phát triển kinh doanh và mở rộng ra các thị trường mới là một hành động can đảm, thể hiện quyết tâm cải cách, chấp nhận bất lợi ngắn hạn, để lấy lại niềm tin của nhà đầu tư.

Giá cơ quan quản lý... đừng đợi!

Với BCTC KT mà bao gồm các điểm ngoại trừ trọng yếu như vậy, việc đánh giá số liệu tài chính, tình hình kinh doanh của DN sẽ hoàn toàn không chính xác. Cơ quan quản lý thị trường, ở đây là Bộ Tài chính  và Sở Giao dịch chứng khoán TP HCM, thực chất chịu trách nhiệm quản lý các Cty niêm yết, có quyền hạn yêu cầu tổ chức niêm yết cung cấp thông tin xác thực, đảm bảo có thể cung cấp thông tin xác thực, minh bạch cho nhà đầu tư. Việc cung cấp các thông tin minh bạch của các tổ chức niêm yết một cách công khai, kịp thời đồng thời cũng là trách nhiệm của cơ quan quản lý.

Trong trường hợp này, từ tháng 2/2007, sau khi nhận được BCTC  có kiểm toán 2006 của DN với phần lớn các điểm ngoại trừ, HoSE hoàn toàn có quyền yêu cầu Cty cung cấp BCTC  minh bạch hơn chứ không bao gồm quá nhiều điểm ngoại trừ trọng yếu như thế. Hoặc ít nhất, HoSE cũng có thể lưu ý thông tin về các điểm ngoại trừ trong BCTC của Cty công khai cho các nhà đầu tư biết rõ, chứ không cần  đợi cho đến 17 tháng sau mới yêu cầu Cty giải trình và tạm ngừng giao dịch.

 Lúc này, thiệt thòi lớn nhất có lẽ vẫn thuộc về nhà đầu tư, do không phải ai cũng có đủ năng lực để xem và hiểu rõ được thuyết minh BCTC và đánh giá được tầm quan trọng của các điểm ngoại trừ trong báo cáo của kiểm toán viên. Điều này cũng gây ra một tâm lý tiêu cực đối với nhà đầu tư tham gia thị trường, làm họ phải thận trọng, nghi ngờ hơn đối với các kết quả kinh doanh của các Cty niêm yết có BCTC KT trên thị trường. Liệu trong số các BCTC có kiểm toán đã công bố của hơn 300 Cty niêm yết trên 2 sàn giao dịch hiện nay, có Cty nào lại lặp lại "vết xe đổ" này?