Chính phủ Trung Quốc đã quyết định giám sát doanh số xuất khẩu nhằm kiểm soát dòng “tiền nóng” có tính chất đầu cơ đang đổ vào nền kinh tế làm xói mòn nỗ lực kiềm chế lạm phát của chính phủ.
Quy định mới của Ủy ban Nhà nước về Ngoại hối Trung Quốc (SAFE) bắt buộc các công ty xuất khẩu phải ký gửi toàn bộ doanh thu vào một tài khoản đặc biệt trong thời gian các cơ quan hữu quan xem xét và xác định đó có phải là kết quả của việc kinh doanh thực sự hay không. Công ty nào muốn đổi đồng USD sang đồng nhân dân tệ (NDT) phải cung cấp các tài liệu chứng minh hóa đơn của họ có cơ sở từ những thương vụ có thật. Nhà xuất khẩu cũng phải kê khai những trường hợp khách hàng tạm ứng trước tiền mua hàng hoặc thanh toán theo phương thức trả chậm. Để thực hiện việc giám sát này, một hệ thống tin học mới kết nối ba cơ quan liên quan là SAFE, Bộ Thương mại và Tổng cục Hải quan có nhiệm vụ kiểm tra hóa đơn và xác định tính chân thực của hoạt động xuất khẩu sẽ được đưa vào vận hành từ ngày 4/8 sắp tới, mặc dù quy định mới này bắt đầu được thực hiện thí điểm từ ngày 14/7.
Thông báo trên trang web của SAFE cho biết, biện pháp này “nhằm tăng cường giám sát dòng chảy của đồng vốn xuyên biên giới, giám sát tính chân thực của hoạt động xuất khẩu, ngăn chặn dòng vốn đầu cơ núp bóng xuất khẩu để vào Trung Quốc và ngăn ngừa dòng chảy vốn ngược ra nước ngoài diễn ra đồng loạt vào một thời điểm nào đó trong tương lai”. Tuy không dùng khái niệm “tiền nóng” để chỉ dòng vốn này, các cơ quan quản lý tiền tệ của Trung Quốc hiện đang rất lo ngại trước quy mô và tác động của nó và loay hoay tìm biện pháp kiểm soát.
Sức "tàn phá" của "tiền nóng"
“Tiền nóng” (hot money) là thuật ngữ không chính thức, chỉ những khoản vốn đầu cơ ngắn hạn luân chuyển giữa các thị trường tài chính để thu lợi nhiều nhất và nhanh nhất do sự chênh lệch tỷ giá và lãi suất. Dòng vốn này khi chảy mạnh vào một nền kinh tế - tiếng Anh gọi là capital flows, có khả năng thúc đẩy lạm phát, phá giá đồng bạc và khi rút ra đồng loạt - gọi là capital flight, có thể gây bất ổn, thậm chí sụp đổ cả hệ thống tài chính của một hoặc nhiều quốc gia, như trường hợp cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998.
Trung Quốc hiện là thỏi nam châm thu hút đầu tư từ các nền kinh tế phát triển. Những số liệu mới được tiết lộ gần đây cho thấy dòng tiền nước ngoài đổ vào Trung Quốc đã gia tăng kỷ lục trong vòng hai tháng qua, bất chấp thặng dư thương mại và vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vào nước này đều giảm so với cùng kỳ năm trước. Theo báo China Daily, trong 5 tháng đầu năm nay, dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc tăng thêm 268,7 tỉ USD, tăng 18,7% so với cùng kỳ năm ngoái và đến cuối tháng 5-2008 đã đạt mức kỷ lục mới là 1.797 tỉ USD. Đáng chú ý là, trong thời gian này thặng dư thương mại của Trung Quốc chỉ đạt 78,2 tỉ USD, giảm 8,6% so với cùng kỳ và lượng vốn FDI giải ngân chỉ là 42,78 tỉ USD, giảm 3,5%. Lấy số tăng dự trữ ngoại tệ trừ đi tổng số thặng dư thương mại và vốn FDI, các chuyên gia Trung Quốc xác định đã có khoảng 147,9 tỉ USD “tiền nóng” đổ vào Trung Quốc.
Cũng theo cách tính này, Nhật báo Chứng khoán Trung Quốc cho biết, trong tháng 4/-2008, dòng “tiền nóng” lên tới 50,2 tỉ USD rồi giảm xuống 12,33 tỉ USD trong tháng 5/2008, sau khi Ngân hàng nhà nước Trung Quốc yêu cầu các ngân hàng thương mại phải báo cáo hàng tháng về biến động trong tài khoản tiền NDT của tất cả các cá nhân, tổ chức không thường trú tại Trung Quốc. Dự trữ ngoại hối của Trung Quốc trong hai tháng 4 và 5/2008 cũng phản ánh xu thế này: dự trữ ngoại tệ tháng 5/2008 tăng thêm 40,3 tỉ USD, chỉ hơn một nửa so với mức tăng 75 tỉ USD của tháng 4./2008
Các chuyên gia quốc tế không hoàn toàn đồng ý với cách tính trên vì cho rằng Trung Quốc đã không tính tới khoản tiền khổng lồ mà Ngân hàng trung ương Trung Quốc lấy từ quỹ dự trữ ngoại hối để cấp vốn cho Công ty đầu tư Trung Quốc (CIC). Nếu tính đầy đủ, theo ông Logan Wright - chuyên gia phân tích tại Bắc Kinh của Công ty nghiên cứu kinh tế Stone & McCarthy, dự trữ ngoại hối của Trung Quốc trong 5 tháng đầu năm đã tăng thêm ít nhất 393 tỉ USD, gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái. Thặng dư thương mại và FDI chỉ lý giải được khoảng 30% số tiền này, phần còn lại, khoảng 214 tỉ USD, là “tiền nóng” và tiền các công ty nước ngoài bỏ ra để mua lại các công ty Trung Quốc; riêng tiền vốn đầu tư ngắn hạn dự tính vào khoảng 170 tỉ USD.