Sự kiện Sony công bố dừng sản xuất tại Việt Nam vừa qua được coi là hồi chuông báo động những bất cập của các chính sách “ưu đãi” nhà đầu tư nước ngoài của Việt Nam trong thời gian qua.

Nhiều người lo ngại sự việc này có thể mở màn  cho nhiều cuộc rút lui của các DN điện tử liên doanh lắp ráp. Tuy nhiên, TS Trần Quang Hùng - Tổng Thư ký Hiệp hội DN điện tử Việt Nam nhìn nhận, nếu các DN này rút lui thì phía Việt Nam cũng có nhiều cái được. Thứ nhất, đó là cách quản lý sản xuất và quản lý chất lượng. Thứ hai, một số DN điện tử Việt Nam đã đào tạo được một đội ngũ khá lành nghề, nâng cao năng lực sản xuất, ví dụ như Cty CP điện tử Tân Bình (Cty góp 30% vốn trong Cty Sony Việt Nam) đã sản xuất được các sản phẩm của VTC. Thứ ba, đó là kỷ luật, tác phong làm việc chuyên nghiệp của các DN nước ngoài...

Chiêu được tính sẵn

Cách đây khoảng 15 năm, Việt Nam vẫn thực thi chính sách bảo hộ sản xuất trong nước với mức thuế nhập khẩu mặt hàng tivi (sản phẩm chính của Sony) là 40%, trong khi thuế nhập khẩu linh kiện chỉ có 15%. Theo TS Trần Quang Hùng, Sony xin cấp giấp phép hoạt động trong 10 năm, kể từ 1994 theo hình thức liên doanh, tất nhiên là một cách "lách luật" để giảm được 25% thuế. Lý do Sony đóng cửa nhà máy tại Việt Nam, chuyển sang nhập khẩu để bán lẻ được lý giải rằng họ đã được quyền bán lẻ khi Việt Nam gia nhập WTO. Hơn nữa, theo quy định của WTO và AFTA, thuế nhập khẩu của VN đã giảm còn 0-5% thì rõ ràng việc sản xuất không còn lợi nhuận cao như nhập khẩu để bán nữa.

Theo giới chuyên gia trong ngành, dự án này có thể là khởi đầu nhiều cuộc rút lui của các DN điện tử liên doanh lắp ráp vì hầu hết họ đều chỉ xin giấy phép 10 - 12 năm. Các chuyên gia cho rằng, cho DN nước ngoài vào liên doanh lắp ráp các sản phẩm điện tử tiêu dùng thực ra là bài toán không hay của Việt Nam, trong đó, các DN nước ngoài được sử dụng dây chuyền, nhà xưởng của đối tác Việt Nam, lao động rẻ và tận dụng tối đa chính sách bảo hộ (có liên quan đến thuế nhập khẩu linh kiện) của Việt Nam. Những liên doanh lắp ráp điện tử này có đóng cửa cũng không ảnh hưởng gì đến ngành công nghiệp điện tử Việt Nam vì đó là những khoản đầu tư nhỏ, công nghệ lắp ráp đơn giản, sử dụng nhân công không nhiều và phục vụ chủ yếu thị trường trong nước. Đây là sự kết thúc giai đoạn hội nhập của ngành điện tử Việt Nam vào thị trường quốc tế, tức là các nhà đầu tư nước ngoài bắt đầu bước vào giai đoạn sản xuất lớn, ví dụ như Intel, Foxxcon... đã đầu tư hẳn những nhà máy trị giá cả tỷ USD để sản xuất cho xuất khẩu.

Hồi chuông cảnh báo

Cho đến thời điểm này, các chuyên gia lạc quan rằng, Việt Nam hoàn toàn yên tâm với các dự án đầu tư nước ngoài lớn trong ngành công nghiệp điện tử vừa đổ vào Việt Nam. Tuy nhiên, với cái nhìn tổng thể và dài hạn, TS Võ Trí Thành - Trưởng ban Hội nhập kinh tế quốc tế, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương nhận định, sự việc này đặt ra bài toán rất lớn là Việt Nam cần xem xét lại môi trường kinh doanh, xác định lại lợi thế cạnh tranh và xem lợi thế đó còn có thể duy trì được trong bao lâu. Việc các nhà đầu tư tận dụng chính sách bảo hộ, sự méo mó trong phân bổ nguồn lực về mặt chính sách để làm ăn, tạo lợi nhuận trong ngắn hạn không phải là lỗi của họ mà nó phản ánh sự yếu kém trong định hướng, tạo dựng môi trường chính sách của chúng ta.

Do đó, bà Phạm Chi Lan - chuyên gia kinh tế cao cấp cho rằng, nhìn từ vụ việc Sony ngừng sản xuất, Việt Nam cần xem lại chính sách bảo hộ của mình bởi theo bà, cách bảo hộ hiện nay đang di hại cho cả nền kinh tế, để rồi khi DN nước ngoài bắt đầu thấy bất lợi, họ lập tức rút ra. Bên cạnh đó, thay vì thực hiện chính sách tiền ưu đãi như hiện nay, bà Lan khuyến nghị Chính phủ nên áp dụng bài học của nhiều nước, thực hiện hậu ưu đãi cho các DN vào đầu tư tại Việt Nam khi có đóng góp nhất định cho nền kinh tế, cho ngành sản xuất. 

Tuyết Nhung