Trong khuôn khổ triển lãm ôtô Việt Nam (Vietnam Motorshow 2008), một hội thảo mang chủ đề hoàn toàn mới: "Chuẩn bị cho việc bùng nổ nhu cầu về sử dụng ôtô tại Việt Nam (Motorization) đã được tổ chức với sự tham gia của nhiều đơn vị như Bộ Công Thương (BCT), Hiệp hội các nhà sản xuất ôtô Nhật Bản (Jama), Hiệp hội các nhà sản xuất ôtô Việt Nam (Vama), các DN, chuyên gia nghiên cứu trong lĩnh vực này.

Đây là lần đầu tiên, một tầm nhìn chung về chiến lược phát triển ngành ôtô được đưa ra thảo luận và thống nhất giữa BCT và các nhà sản xuất trong khuôn khổ sang kiến chung Việt - Nhật giai đoạn 3. Gắn với chủ đề này là hàng loạt ý kiến cụ thể liên quan đến các vấn đề như thời điểm nào thì xảy ra ôtô hoá tại Việt Nam, vai trò của ngành công nghiệp ôtô, các chính sách liên quan như thuế, xây dựng cơ sở hạ tầng... để khi điều này xảy ra thì Việt Nam sẽ có lợi, có được một ngành công nghiệp ôtô phát triển, cạnh tranh được với các nước trong khu vực...

Thời điểm Motorization

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, DN, để xác định được thời điểm Motorization cần dựa trên các chỉ số về dân số và xu hướng tăng trưởng của nó, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế, thu nhập tính theo đầu người, lượng xe/1.000 dân, kế hoạch phát triển hạ tầng giao thông, năng lực sản xuất, lắp ráp của DN và khả năng nhập khẩu của các nhà phân phối. Theo ông Ngô Văn Tru - Vụ phó Vụ Công nghiệp nặng, BCT thì Việt Nam hiện đang ở trong thời kỳ trước Motorization với tỷ lệ dưới 50 xe/1.000 dân (chỉ có những người giàu mới có ôtô và tốc độ phát triển của thị trường ở mức trung bình). Nếu dựa trên các chỉ số nêu trên thì thời điểm Motorization của Việt Nam sẽ xảy ra vào năm 2020-2025 và lượng ôtô sẽ trên 50/1.000 dân. Khi đó, nhiều người mua và ôtô trở nên phổ biến hơn, trở thành phương tiện thiết yếu cho cuộc sống. Nếu hiểu theo nghĩa chuyên môn thì đó là thời kỳ mà dòng xe dưới 9 chỗ (xe du lịch) trở nên phổ cập và phát triển mạnh hơn so với dòng xe thương mại (xe tải/bus).

Thách thức

Các thành viên của Vama - những DN đại diện cho ngành công nghiệp ôtô đều thống nhất về quan điểm mà ông Trụ nêu ra. Tuy nhiên, theo BCT cũng như các thành viên này thì trước hết phải nhìn nhận một thực tế của ngành CN ôtô Việt Nam hiện nay và những thách thức đang chờ đón nó. BCT, Jama, Vama, các DN... đều khẳng định CN ôtô là một ngành then chốt đối với sự phát triển của nhiều nước trên  thế giới, trong khu vực. Việt Nam cũng vậy, nhất là khi Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2020 cơ bản trở thành một nước công nghiệp. Điều này khó thực hiện nếu không có ngành CN ôtô - ông Trụ khẳng định. Vậy, hiện tại, ngành CN ôtô Việt Nam đang như thế nào, đang phải chịu những thách thức gì? Theo ông Đỗ Hữu Hào - Thứ trưởng BCT thì Việt Nam mới bắt đầu phát triển ngành CN ôtô và nếu so sánh với các nước trong khối ASEAN thì quy mô của ngành CN này còn thua kém nhiều điều như: thị trường, sản lượng nhỏ; thiếu nhà cung ứng về linh kiện, phụ tùng, thuế cao, giá bán xe quá cao, điều kiện giao thông hạn chế... Đó chính là những thách thức mà Việt Nam cần phải giải quyết trong khoảng 10 năm nữa - thời điểm năm 2018, khi mà thuế suất thuế nhập khẩu ôtô vào Việt Nam từ các nước ASEAN theo cam kết là 0%. Nếu không trụ vững ngành công nghiệp này sẽ phụ thuộc vào xe nhập khẩu, ảnh hưởng đến nền kinh tế, công ăn việc làm, đến sụt giảm cán cân thương mại...

Giải quyết thách thức

Vẫn theo ông Hào thì để ngành CN ôtô phát triển bền vững, cần có một chính sách hỗ trợ cho ngành ổn định, lâu dài, đặc biệt là về chính sách thuế. Bên cạnh đó là việc ưu tiên đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng GTVT, chính sách phát triển công nghiệp phụ trợ, ưu đãi đầu tư, phát triển nguồn nhân lực...

Với những thách thức trên, nhất là khi thời điểm Motorization bắt đầu, theo Vama và BCT thì nên có sự nhìn nhận, thay đổi về chính sách, sản phẩm mang tính chiến lược. Chính sách hiện tại đang tập trung vào tầm nhìn ngắn hạn là phát triển xe thương mại. Và bây giờ là thời điểm thích hợp để bắt đầu xem xét và thực hiện bước thứ hai là làm thế nào để phát triển phân khúc thị trường của xe du lịch (xe dưới 9 chỗ ngồi). Tuy nhiên, hiện một số chính sách về thuế đang gây khó khăn cho sự phát triển của các DN ôtô, cả về ngắn lẫn dài hạn. Theo ông Nobuhiko Murakami - TGĐ Toyota Việt Nam thì Vama đang gặp những khó khăn trước mắt về sự thay đổi liên tục của các chính sách liên quan đến công nghiệp ôtô, nhất là chính sách thuế với việc gộp loại xe 6-9 chỗ và 1-5 chỗ vào cùng một mức thuế, về lệ phí trước bạ... Về dài hạn, điều này làm cho DN khó dự đoán chính xác các chính sách trong tương lai, đưa ra được kế hoạch đầu tư dài hạn. Ông Murakami cũng nhấn mạnh việc Vama hiểu và thông cảm với những khó khăn hiện nay của nền kinh tế, nhưng vẫn tin tưởng vào tương lai của ngành CN ôtô Việt Nam và hi vọng Chính phủ sẽ tăng cường đối thoại với DN về chính sách phát trển công nghiệp ôtô Việt Nam. Cũng liên quan đến việc phát triển công nghiệp ôtô tại Việt Nam, ông Nakamura, trưởng VPĐD Châu Á của Jama cho rằng cần tập trung vào hai điểm quan trọng: Việc mở rộng thị trường ôtô, tăng tỷ lệ NĐH và xúc tiến việc đầu tư nước ngoài vào Việt Nam để phát triển CN phụ trợ. Ông cũng đưa ra 4 đề xuất để Jama thảo luận với Chính phủ Việt Nam về; Thuế TTĐB, lệ phí trước bạ, giấy phép nhập khẩu tự động và về sáng kiến chung Việt Nam - Nhật Bản.

Còn nhiều các giải pháp cụ thể được đưa ra và quan trọng hơn cần sớm được Chính phủ thảo luận, xem xét đưa ra được những chính sách cụ thể, dài hơi, nhất là khi thời điểm Motorization của Việt Nam đang đến gần.

Linh Anh