Chưa đầy 50% bản án dân sự được thi hành án; Các nguyên tắc về thi hành án dân sự, quyền và nghĩa vụ của người phải thi hành án, người được thi hành án, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và trách nhiệm của cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan... chưa được quy định cụ thể; nên giao cho cơ quan nào có thẩm quyền ra quyết định thi hành án?... Những vấn đề bức xúc này đang tiếp tục được xới lên trên diễn đàn Quốc hội.
Án tuyên, có hiệu lực pháp luật rồi không được thi hành nghiêm túc. Điều này đã ảnh hưởng đến tính nghiêm minh của pháp luật và trong nhiều trường hợp, đã xâm phạm đến lợi ích của hợp pháp của các tổ chức, cá nhân theo bản án.
Khó trong thi hành án
Một bản án hình sự có thể kèm theo những yếu tố dân sự. Ông A bị phạt tù do vi phạm pháp luật, ngoài việc chấp hành bản án hình sự, ông còn phải chịu trách nhiệm dân sự như nộp một khoản tiền bồi thường cho người bị hại hay bị thu hồi tiền nộp vào ngân sách nhà nước... Trên thực tế, những bản án hình sự có yếu tố dân sự như thế rất ít được thực hiện nghiêm chỉnh. Người dân thường nói nôm na là "đã đi tù rồi là coi như... hòa cả làng".
Sau một bản án dân sự đã có hiệu lực pháp luật cũng có không ít chuyện để nói. Trước hết, đương sự trong bản án muốn được thi hành án thì phải... làm đơn gửi lên Phòng thi hành án. Đơn gửi đi rồi, đương sự còn thắc thỏm không biết ngày nào cơ quan thi hành án sẽ bắt tay vào việc? Công việc nếu được tiến hành sẽ kéo dài bao lâu? Và sẽ kết thúc ra sao?...
Có những bản án, thời gian thụ lý hồ sơ, xét xử chỉ trong vòng vài tháng nhưng thời gian thi hành án có khi kéo dài hàng năm. Thậm chí có những bản án vĩnh viễn chỉ nằm trên giấy.
Một mối, dễ quản
|
Đương sự trong bản án muốn được thi hành án thì phải... làm đơn gửi lên Phòng thi hành án. Đơn gửi đi rồi, đương sự còn thắc thỏm không biết ngày nào cơ quan thi hành án sẽ bắt tay vào việc? Công việc nếu được tiến hành sẽ kéo dài bao lâu? Và sẽ kết thúc ra sao?... |
Năm 2005 có 327.658 vụ việc tồn đọng - chiếm 58.38%; năm 2006 có 331.092 vụ việc - chiếm 54.99%; năm 2007 có 311.443 vụ việc - chiếm 48.04%. Nguyên nhân, theo nội dung Tờ trình của Chính phủ về xây dựng Luật Thi hành án, là do những hạn chế, bất cập, nhất là trong quy định về trình tự, thủ tục; trách nhiệm, cơ chế phối hợp của các cơ quan, tổ chức có liên quan trong thi hành án. Bên cạnh đó còn do bản án tuyên không rõ, không khả thi; người phải thi hành án không có điều kiện thi hành, không có địa chỉ rõ ràng; do tạm đình chỉ, hoãn thi hành án và đang chờ giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan có thẩm quyền...
Có quá nhiều cơ quan tham gia vào hoạt động THA: Cục (và các Phòng) Thi hành án trực thuộc Bộ Tư pháp, cơ quan công an và chính quyền địa phương. Sự phối hợp giữa các cơ quan này còn chưa chặt chẽ, thiếu đồng bộ, thậm chí tạo ra những kẽ hở cho các yếu tố tiêu cực nảy sinh. Có không ít trường hợp đang trong quá trình thực hiện thi hành án, vì lý do nào đó, phía cơ quan công an hay chính quyền địa phương không nhiệt tình hợp tác nữa, thế là việc thi hành án bị ngưng trệ.
Hoặc ngược lại, công việc đang được tiến hành thì bỗng dưng có lệnh hoãn thi hành án... Đối với một số người, theo đuổi vụ kiện đã là một quá trình mệt mỏi và tốn kém. Để bản án được chấp hành, bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho mình còn mệt mỏi, tốn kém hơn nhiều. Theo đề nghị của Chính phủ, thi hành án là một hoạt động tư pháp, là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng, thẩm quyền ra quyết định thi hành án nên được giao cho cơ quan xét xử (tòa án).
Ngoài việc đảm bảo bản án sẽ được thi hành, cơ quan này sẽ thực hiện luôn nhiệm vụ giám sát quá trình thi hành án. Vấn đề này nếu được Quốc hội xem xét và nhất trí sẽ tạo ra những thuận lợi để công tác thi hành án được thực hiện nghiêm túc, tránh tình trạng "án tuyên để... cho vui"!
|
 Luật sư Trần Nguyên Hạnh - Trưởng Văn phòng Luật sư Nam Á: Tòa thi hành án sẽ đảm bảo kết quả xét xử
- Nhiều năm hoạt động hoạt động luật sư, anh đã bao giờ gặp khó khăn khi bản án có hiệu lực pháp luật không được thi hành triệt để?
Trong không ít vụ án dân sự, các thân chủ của tôi thắng kiện. Tuy nhiên, việc đảm bảo thi hành án có quá nhiều vấn đề. Có những vụ kéo dài hàng năm mà vẫn chưa xong. Riêng ở huyện Từ Liêm - Hà Nội, tôi bị "dính" 4 vụ như vậy. Phải mất mấy năm các thân chủ của tôi mới được đảm bảo quyền lợi. Khi ấy, họ cũng đã quá mệt mỏi.
- Trong khi luật pháp còn chưa hoàn thiện, còn nhiều kẽ hở, theo kinh nghiệm của anh, công tác thi hành án ở một số vụ án được thực hiện nghiêm túc liệu có hoàn toàn ngẫu nhiên?
Có những đương sự đợi được thi hành án, mệt mỏi quá đã thốt lên: "Ngồi đợi thi hành án khác nào ngồi chờ sung rụng". Người biết việc thì nhanh được việc. Ngược lại thì phải chịu.
Tuy nhiên, tôi không nghĩ tất cả các vụ án đều gặp phải những khó khăn tương tự. Bằng chứng là có khoảng gần 50% bản án có hiệu lực pháp luật đã được thi hành án.
- Ở nhiều nước trên thế giới, tòa án đồng thời là cơ quan thi hành án. Hiện, Chính phủ đang đề nghị Quốc hội xem xét để thực hiện việc thi hành án theo mô hình này. Ý kiến của anh thế nào?
Tôi cho rằng đây là mô hình đúng. Cơ quan xét xử sẽ có trách nhiệm với chính bản án mà họ tuyên. Cục Thi hành án chỉ nên làm nhiệm vụ giám sát mà thôi. Ở Pháp, cơ quan xét xử có quyền thi hành án luôn. Pháp luật được áp dụng ngay tại tòa, nhanh chóng, gọn nhẹ, đảm bảo quyền lợi công dân, đảm bảo tính liên tục và kết quả xét xử.
- Xin cảm ơn ông ! |
Kim Khánh thực hiện