Triển vọng kinh tế toàn cầu

Tháng 10-2008, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IFM) dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu trung bình khoảng 3,9% năm 2008 và 3,0% vào năm 2009, mức thấp nhất kể từ năm 2002. Các nhà hoạch định chính sách đang đứng trước nhiều quyết định khó khăn.

Căng thẳng

Cả thế giới đang hướng về nước Mỹ, giống như người Mỹ từng hướng về miền đất vàng California cách đây gần hai thế kỷ, nhưng chỉ với hi vọng thay đổi thực trạng khó khăn của nền kinh tế thay vì kỳ vọng “đổi đời” lớn lao. Cuộc khủng hoảng tài chính bắt nguồn từ sự sụp đổ của thị trường cho vay thế chấp dưới chuẩn ở Mỹ đã ngày một trầm trọng hơn trong 6 tháng qua và đã bước vào một giai đoạn hỗn loạn mới trong tháng 9/2008. Giá nhà xuống thấp (5-17% so 2007) và tình trạng ảm đạm của thị trường bất động sản đã góp phần làm cho giá trị đóng góp của khu vực hộ gia đình vào GDP giảm 10%. Tác động của cuộc khủng hoảng đã lan rộng khắp hệ thống tài chính toàn cầu, bao gồm cả các thị trường mới nổi với quy mô ngày càng lớn. Những mối lo ngại đang tăng về khả năng thanh khoản đã làm rung chuyển lòng tin của thị trường và buộc các tổ chức tài chính lớn của Mỹ và châu Âu đưa ra các biện pháp khẩn cấp. Tuy nhiên, tới đầu tháng 10/2008, thị trường vẫn trong tình trạng bất ổn cao.

Cùng với bất ổn tài chính, tình trạng giá dầu lửa và các hàng hóa khác vẫn ở mức cao đã ảnh hưởng mạnh đến hoạt động toàn cầu. Xu hướng tăng giá lương thực và nhiên liệu đã đẩy lạm phát lên mức cao chưa từng thấy trong vòng một thập kỷ qua. Nhiều nền kinh tế phát triển hiện đang tiến gần tới hoặc đang rơi vào tình trạng suy thoái, trong khi tốc độ tăng trưởng ở các nền kinh tế mới nổi cũng đang suy yếu dần. Dự kiến, tăng trưởng năm 2008 của kinh tế Mỹ chỉ là 1,5% (năm 2007 là 2,6%), và dự báo cho năm 2009 còn kém vui vẻ hơn: 0,5%.

Triển vọng

Báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu (WEO) tháng 10/2008 của IMF nhận định những bất ổn của thị trường tài chính “chưa có biểu hiện phục hồi và chỉ có thể phục hồi từng bước nếu có”. Tuy nhiên, một số yếu tố được kỳ vọng là nền tảng thúc đẩy sự phục hồi dần dần có thể sẽ xuất hiện vào cuối năm 2009.

Một là, giá hàng hóa được dự báo sẽ ổn định, mặc dù vẫn ở mức cao nhất trong vòng 20 năm qua. Tác động bất lợi của việc giá dầu tăng 50% trong năm 2008 đối với các điều kiện thương mại sẽ bắt đầu được cải thiện vào năm 2009, góp phần đẩy mạnh tiêu dùng ở các nước nhập khẩu dầu.

Hai là, khu vực nhà đất của Mỹ được kỳ vọng là sẽ chạm đáy trong năm tới, kết thúc giai đoạn trượt dốc suốt từ năm 2006. Việc ổn định giá nhà đất cuối cùng sẽ giúp hạn chế những khoản lỗ liên quan đến cho vay cầm cố thế chấp và đợt can thiệp gần đây vào hai công ty Fannie Mae và Freddie Mac sẽ hỗ trợ nguồn tín dụng cho khu vực nhà đất. Mặc dù ở các nước phát triển, chu kỳ nhà đất và những điều chỉnh liên quan có thể có độ trễ, nhưng những tác động tổng thể của cuộc khủng hoảng tài chính sẽ giảm đáng kể.

Ba là, mặc dù đà tăng trưởng đã giảm nhưng các nền kinh tế mới nổi vẫn được kỳ vọng sẽ là nguồn khởi đầu cho sự phục hồi, nhờ lợi thế từ tốc độ tăng năng suất lao động cao và khung chính sách được cải thiện, mặc dù cuộc khủng hoảng tài chính càng kéo dài thì khả năng ảnh hưởng đến các nước này càng lớn.

Lựa chọn khó khăn

Mục tiêu tăng trưởng có nhiều mâu thuẫn với kiềm chế lạm phát và cải thiện thất nghiệp. Bối cảnh kinh tế toàn cầu bị đình trệ, lạm phát ở mức cao đang đặt các nhà hoạch định chính sách thế giới vào thế đứng giữa những lựa chọn khó khăn. Trong báo cáo WEO, các chuyên gia của IMF đưa ra một vài khuyến nghị với chính phủ các nước và các tổ chức quốc tế.

Về chính sách vĩ mô, các nước phát triển cần tập trung vào việc hỗ trợ hoạt động sản xuất, từ đó giúp phá vỡ vòng tuần hoàn tác động tiêu cực giữa khu vực sản xuất và khu vực tài chính, đồng thời không được lơ là việc theo dõi những nguy cơ lạm phát. Giảm mạnh hoạt động sản xuất và tăng mức chênh lệch giữa sản lượng thực và sản lượng tiềm năng sẽ góp phần kiềm chế lạm phát. Đối với chính sách tài khóa, trong điều kiện hiện nay, thay vì hỗ trợ dàn trải, nguồn ngân sách hiện có cần tập trung vào hỗ trợ ổn định khu vực tài chính và nhà đất khi cần thiết. Đồng thời, cần phải có những điều chỉnh đối ứng để đảm bảo an toàn cho các mục tiêu củng cố ngân sách về trung hạn. IMF cũng cho rằng: chế độ tỷ giá linh hoạt sẽ giúp kiềm chế lạm phát bằng cách tạo ra nhiều cơ hội cho việc điều chỉnh chính sách tiền tệ và cho phép tỉ giá biến động linh hoạt hơn để đối phó với các luồng vốn ra.

Về cơ chế điều hành kinh tế, cần khắc phục những khoảng trống trong hệ thống quản lý và giám sát, đảm bảo việc quản lý rủi ro một cách hiệu quả và thường xuyên ở từng tổ chức. Nó bao gồm việc xây dựng các chỉ tiêu quản lý vốn lành mạnh, yêu cầu quản lý thanh khoản chặt chẽ và tăng cường phát hiện những rủi ro trong và ngoài bảng cân đối tài sản. Một nhiệm vụ quan trọng khác là tăng cường khung chính sách giải quyết khủng hoảng. Bên cạnh đó, sự cộng tác và phối hợp chặt chẽ hơn giữa các cơ quan quản lý về tính an toàn hệ thống của các quốc gia là đặc biệt cần thiết nhằm giải quyết căng thẳng tài chính trên cả thị trường và các định chế tài chính lớn.

IMF đề nghị các tổ chức quốc tế và các nước khắc phục sự mất cân bằng toàn cầu. Giá hàng hóa tăng mạnh đã làm trầm trọng hơn những mất cân bằng toàn cầu, thể hiện ở việc các nước xuất khẩu dầu lửa ngày càng nâng cao thặng dư vãng lai trong khi các nước nhập khẩu dầu lại phải chịu thâm hụt vãng lai lớn hơn. Nhìn chung, cần ưu tiên cho việc củng cố nguồn cung nhằm đối phó với các đợt tăng giá.

Cuối cùng, áp lực bảo hộ về thương mại và các luồng vốn ngày một tăng là một nguy cơ đáng lo ngại. Giải quyết được những bế tắc trong vòng đàm phán Doha sẽ giúp đẩy mạnh hệ thống thương mại đa phương mở, một nền móng quan trọng của sự tăng trưởng toàn cầu vững chắc. Đồng thời, các Quỹ tài sản quốc gia sẽ có thể tiếp tục phát triển như một công cụ đầu tư cho các nước thặng dư.