Diễn đàn luật pháp

Email Print

Thuế thu nhập từ chứng khoán: Thử thách hay cơ hội?

Ngày 1/1/2009 tới, thời hạn Luật thuế thu nhập cá nhân (TNCN) sắp đến song nhiều chuyên gia và NĐT cho rằng đây chưa phải là thời điểm thích hợp để thực thi thuế TNCN trong đầu tư chứng khoán. DĐDN online giới thiệu ý kiến của ông Nguyễn Văn Thịnh -Trưởng phòng dịch vụ khách hàng, công ty chứng khoán Click & Phone.  

Nếu nhìn lại quá trình phát triển của TTCK Việt Nam, hy vọng các cơ quan quản lý sẽ nhìn nhận lại về thời điểm áp dụng thuế TNCK trên một thị trường sơ khai như Việt Nam. Thời điểm này, khi mà thị trường đã trải qua nhiều thăng trầm, chỉ số Index ở cả 2 sàn giảm mạnh, NĐT đã thua lỗ rất nhiều, nên chăng chúng ta nên xem xét lại thời điểm áp dụng mức thuế này? Đó là chưa kể đến sự khó khăn, phức tạp nếu áp dụng và nộp thuế theo phương pháp khấu trừ. Thuế là công cụ để điều tiết thị trường, kích thích sự tham gia của các đối tượng, thành phần. Trong điều kiện thị trường trồi sụt thất thường, việc áp dụng ngay thuế TNCK cần có sự điều chỉnh theo hướng kéo dài thời gian áp dụng, ít nhất đến tháng 6/2009, khi mà nền kinh tế Việt Nam sẽ hồi phục dần theo đà hồi phục của kinh tế thế giới. 

Về mức thuế 0.1% hoặc khấu trừ, mọi người đều hiểu rằng, đầu tư chứng khoán là rất rủi ro, đặc biệt với nhà đầu tư nhỏ lẻ. Chúng ta hãy tham khảo thị trường chứng khoán Nhật Bản và sẽ thấy rằng, hiện tại NĐT cá nhân không được trực tiếp giao dịch trên thị trường (chỉ có thể đầu tư thông qua các quỹ đầu tư đóng hoặc mở bằng cách mua chứng chỉ quỹ). Điều này cho thấy ở các nước phát triển, các cơ quan quản lý thị trường đánh giá khá cao yếu tố rủi ro, đặc thù phổ biến nhất trên TTCK. Ở bất kỳ thị trường cao cấp và hoàn hảo nào (ngoại tệ, vàng, future hàng hóa…..) khi mà cơ hội kiếm được lợi nhuận càng nhỏ, thì thuế áp dụng càng thấp, có lẽ Bộ tài chính cần tính đến yếu tố này và điều chỉnh giảm thuế thu nhập. Theo tôi, việc giảm mức này về 0.05% hoặc 10% tính theo phương pháp khấu trừ sẽ là hợp lý, vì nếu tính trên tổng giá trị giao dịch cả 2 chiều mua và bán của Hose +  Hastc là khoảng 1.200 tỉ (400 tỉ bình quân cho Hose và 20 tỉ bình quân cho Hastc nhân 2 chiều mua và bán), nếu áp dụng 0.05% thuế thì mỗi ngày ngân sách đã được bổ sung 600 triệu, một năm là khoảng 158 tỉ, một con số không hề nhỏ so với mức vốn hóa của thị trường chứng khoán Việt Nam đang ngày càng thu hẹp lại (hiện tại vốn hóa chỉ còn khoảng 15-17%GDP). Nếu đón đầu cho tương lai, cần tính đến yếu tố tăng trưởng của thị trường, khi giá trị giao dịch tăng lên nhờ: 1-sự hồi phục của thị trường, 2- do việc áp dụng các công cụ phái sinh, 3- Nguồn cung dồi dào do việc đẩy mạnh cổ phần hóa và niêm yết, nguồn thu này sẽ tăng lên một cách đáng kể.  

Tuy nhiên, phải khẳng định rằng, không thể không thu thuế, vì việc thu thuế ngoài mục đích tăng ngân sách, bản thân thuế còn làm khuyến khích việc đầu tư dài hạn (buy and hold), tạo điều kiện cho thị trường chứng khoán tăng trưởng ổn định trong thời gian dài. Ở Mỹ, việc thường xuyên mua/bán chứng khoán là ít xảy ra do việc đánh thuế cao, đặc biệt là với các nhà đầu tư giá trị, họ chỉ xác định đầu tư trung và dài hạn vào các công ty kinh doanh tốt, tiềm năng tăng trưởng cao. Tôi có nhận định rằng, trong ngắn hạn thuế có thể sẽ tác động xấu đến TTCK (làm thị trường điều chỉnh giảm ngắn hạn) nhưng trong trung và dài hạn, thuế sẽ ảnh hưởng tốt đến thị trường chứng khoán thứ cấp. 

Hiện nhà đầu tư có thể chọn một trong hai phương thức tính thuế và thuế suất. Theo phương thức 2, sẽ áp dụng thuế suất 0,1% trên giá trị mỗi lần giao dịch. Như thế bất cứ lỗ hay lãi, cứ phát sinh chuyển nhượng chứng khoán là nhà đầu tư nộp thuế - phương thức này dễ gây thiệt thòi cho họ. Chưa kể hiện nay, các CTCK đang giảm phí môi giới giao dịch để khuyến mại, mức 0,1% không phải là lớn. Nhưng khi TTCK phát triển trở lại, phí môi giới sẽ trở về mức 0,5%/giá trị một lần giao dịch, khi đó phải nộp thuế 0,1%/lần giao dịch lại không phải là nhỏ.  Tôi có thể khẳng định ngay rằng, trong tương lai, phí môi giới tại các CTCK sẽ rất thấp (chỉ khoảng 0.15-0.18%) do việc áp dụng công nghệ cao, tiết kiệm được hầu hết nhân công thủ công. Khi Hose và Hastc áp dụng chính thức giao dịch không sàn, hầu hết các giao dịch của nhà đầu tư đều tự động và mức phí vì vậy sẽ giảm khá nhiều. Đây là vấn đề phổ biến ở các nước như Hàn Quốc, Nhật, Mỹ…. và Việt Nam không thể đi ngược quy luật này. Thêm vào đó, việc cạnh tranh giữa các công ty sẽ làm mặt bằng chung mức phí giảm đi đáng kể.  

Về mức thuế 0.1% cho mỗi lần giao dịch, như đã nói ở trên, đây là mức phí quá cao. Một công ty chứng khoán, chi phí vận hành hàng tháng rất lớn (1-1.5 tỉ/tháng), trong tương lai chỉ thu được phí môi giới là 0.12-0.15% (sau khi khấu trừ mức phí hiện hành 0.03% của Hose và Hastc). Trong tương lai, các công ty sẽ chuyên môn hóa sâu sắc, chỉ tập trung vào 1 lĩnh vực nhất định (ví dụ chỉ môi giới, còn nghiệp vụ tự doanh sẽ do quỹ phụ trách, nghiệp vụ quản lý quỹ sẽ do cty quản lý quỹ đảm nhiệm…..). Nếu so sánh thuế nhà nước thu và nguồn thu chủ yếu mà 1 công ty thu được, thì mức phí này là cao, và sẽ ảnh hưởng đến quyết định tham gia thị trường của nhà đầu tư. Rõ ràng, nhà đầu tư là người chịu rất nhiều rủi ro, vì vậy nếu muốn thị trường phát triển ổn định, khuyến khích nhiều thành phần tham gia, mức thuế này cần được xem xét và điều chỉnh 1 cách hợp lý.