Trong Hội nghị đầu tháng 9/2008 do Bộ Công Thương, Bộ NNPTNT, Bộ Tài chính cùng Hiệp hội Phân bón Việt Nam tổ chức, Ông Nguyễn Tiến Thỏa - Cục trưởng Cục Quản lý giá khẳng định: Các doanh nghiệp lợi dụng vị thế độc quyền hoặc liên minh tăng giá bất hợp lý sẽ bị phạt nặng. Tuy nhiên, trong khi nông dân kêu trời vì không có tiền mua phân bón thì thực tế sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trên thị trường như thế nào? Đã có doanh nghiệp nào bị phạt?
Theo dự báo của Bộ NNPTNT, nhu cầu phân bón phục vụ nông nghiệp năm 2008 là 8,3 triệu tấn. Trong đó sản xuất trong nước đáp ứng khoảng 5,4 triệu tấn, và nhập khẩu khoảng 2,9 triệu tấn. Đến tháng 8/2008 các doanh nghiệp trong nước đã sản xuất được 3,7 triệu tấn và nhập khẩu ước khoảng 2,4 triệu tấn. Nhưng, sự xuống giá bất ngờ của phân bón thế giới đã khiến không ít doanh nghiệp trong nước lỗ nặng.
Nhập để... lỗ !
Doanh nghiệp chịu lỗ nặng nhất có lẽ là TCty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo). Tính đến cuối tháng 9/2008, doanh nghiệp còn tồn kho hơn 142.000 tấn phân bón các loại đã nhập khẩu trước đó, tổng giá trị tồn kho lên tới gần 1.742 tỷ VND. Ước tính của chính PVFCCo cho thấy, nếu bán hết số phân bón tồn kho này ngay thời điểm cuối tháng 9/2008, thì PVFCCo sẽ lỗ gần... 501 tỷ VND.
Về “quy trình”, sự lỗ này bắt nguồn từ một chỉ đạo của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam – chủ quản của PVFCCo. Ngày 17/7/2008, khi giá phân bón thế giới đang ở mức cao nhất trong vài chục năm qua, tập đoàn này có Công văn số 5114/DKVN-PTTT “động viên” PVFCCo nhập khẩu phân Urea vào Việt Nam để “tham gia bình ổn giá”. Theo đó, tập đoàn cho phép PVFCCo “nếu lỗ thì được phép lấy lợi nhuận của sản xuất phân urea trong nước để bù” (?). Chỉ đạo này, theo một doanh nghiệp chuyên nhập khẩu phân bón, có thể là hành động găm hàng để thao túng giá, tạo lợi thế cạnh tranh.
Có “bảo bối” từ tập đoàn, PVFCCo đã ồ ạt nhập khẩu các loại phân bón với số lượng rất lớn. Tuy nhiên, chính sách này đã làm hại chính PVFCCo khi thị trường đột ngột rớt giá. Thay vì “tham gia bình ổn giá”, bình ổn thị trường, PVFCCo đã lỗ hơn 501 tỷ VND. Số lỗ này Nhà nước và các cổ đông của sẽ PVFCCo gánh chịu! Tiếc thay, số lỗ ấy khởi phát từ một doanh nghiệp sản xuất phân bón trong nước vốn được hưởng rất nhiều ưu đãi, có lợi thế về vốn, về cơ chế hơn hẳn so với các doanh nghiệp kinh doanh phân bón còn lại của cả nước.
Hỏng vẫn bán !
Như đã nói, đến cuối tháng 9/2008, số lượng phân bón tồn kho của PVFCCo là khoảng trên 142.000 tấn. Xử lý số phân bón này, ngày 29/9/2008 Ban Kiểm soát PVFCCo đã có Công văn số 037/CVNB gửi TGĐ đề nghị phải có kế hoạch tiêu thụ lượng phân bón nhập khẩu tồn kho. Công văn này nêu rõ: “Một số lô hàng phân bón được nhập khẩu từ tháng 4, tháng 6/2008 đã tồn kho đến nay (chưa tính thời gian sản xuất và nhập kho trước khi PVFCCo mua) có một số lượng nhất định đã bị giảm phẩm chất”. Và: “Để giảm thiểu tình trạng bị thiệt hại do hàng hóa đang bị mất phẩm chất và tồn đọng vốn. Ban kiểm soát đề nghị ông TGĐ chỉ đạo bộ máy kinh doanh tiêu thụ lên kế hoạch cụ thể để bán các lô hàng phân bón tồn kho nói trên”.
Một chuyên gia cho biết, sau khi xuất xưởng khoảng 4 tháng, chất lượng phân bón đã giảm rất nhiều. Nếu thời gian lâu hơn, phân sẽ bị vón cục, khi bón sẽ không tan. Thậm chí, đến thời điểm đó phân bón hầu như không còn tác dụng, thậm chí còn gây ô nhiễm môi trường do các chất bị biến đổi, và còn có thể gây hại với chính cây trồng. Với tư cách doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh phân bón, PVFCCo hẳn phải nắm rõ đặc điểm này trong kinh doanh phân bón. Nhưng không hiểu sao Ban Kiểm soát của PVFCCo vẫn đề nghị tiêu thụ số phân bón này? Câu hỏi đặt ra là đã có bao nhiêu tấn phân bón mất phẩm chất đã được PVFCCo tiêu thụ ? Và tiêu thụ khi đã tồn kho quá lâu thì có còn đủ tiêu chuẩn, phẩm chất dành cho phân bón ?
Neo giá !
Trên web site của mình, PVFCCo thông báo, giá urea trên thế giới dao động trong khoảng 215 – 260 USD/tấn. Tức là chưa đến 4.400 VND/kg urea. Nếu tính cả các chi phí vận chuyển, phân phối, thì chắc chắn gián bán đến tay người nông dân Việt Nam cũng không thể vượt quá 5.000 VND cho 1 kg urea. Vậy thì hiện nay, PVFCCo đang bán urea với giá bao nhiêu? Cũng tại web site này, đến ngày 4/11/2008, PVFCCo thông báo giá bán 1 kg urea của mình là... 6.900 VND? Tức là cao hơn 2.500 VND/kg so với giá urea trên thị trường thế giới.
Cần nhắc lại là, chỉ vài tháng trước, PVFCCo đã ồ ạt nhập khẩu hàng trăm nghìn tấn phân bón giá cao với mục đích “tham gia bình ổn giá”. Gần 50% số lượng ấy là nhập khẩu urea. Đến nay, khi giá urea thế giới đã giảm chỉ còn chưa đến 4.400 VND/kg, thì PVFCCo vẫn chào bán urea với giá 6.900 VND/kg? Đây, rõ ràng là giá “cắt cổ” nông dân. Và cũng không thể gọi kiểu định giá bán này là “tham gia bình ổn giá”. Vậy thì vì động cơ gì mà PVFCCo sẵn sàng “neo” giá bán? Đó là vấn đề dư luận đang chờ được trả lời thỏa đáng. Nhưng hãy nhớ rằng, với việc nắm giữ 50% thị phần urea trong nước, việc neo giá của PVFCCo đã khuyến khích các doanh nghiệp không giảm giá bán theo mức giảm của giá thế giới. Có nghĩa là giá urea đang bị thao túng ở mức cao. Và người nông dân đang tiếp tục thiệt hại vì giá vật tư, như đã từng thiệt hại trong thời gian trước đó. Vì vậy khó mà tới chuyện bình ổn giá làm lợi cho nông dân ở đây!
Thái Duy