Thị trường phân urê trong nước đang đứng trước nguy cơ dư thừa một lượng lớn do giá phân urê trên thị trường thế giới đang sụt giảm nhanh chóng, song hành cùng với đà tụt dốc của giá dầu
Sáu tháng trước, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), đơn vị nắm hơn 60% cổ phần của CTCP Phân đạm và Hóa chất Dầu khí (DPM) đã đề nghị các cơ quan hữu trách đánh thuế xuất khẩu mặt hàng phân bón, đặc biệt là đạm urê. Lý do là để tránh tình trạng các nhà kinh doanh xuất khẩu phân đạm mua từ trong nước hay đã nhập khẩu trước đó với giá rẻ sau đó tái xuất ra nước ngoài để kiếm chênh lệch, dẫn tới khả năng thiếu phân bón cho sản xuất nông nghiệp.
Chính sách bán một giá
Tại thời điểm PVN đề nghị tăng thuế xuất khẩu phân bón, giá đạm trên thị trường thế giới cũng tăng liên tục cùng với mức độ tăng của giá dầu. Từ bình quân 400-500 USD/tấn, chỉ trong 4-5 tháng, giá đạm thế giới đã tăng lên tới cỡ 700-800 USD/tấn.
Tuy nhiên, giá đạm của DPM không thể vọt lên cao như giá thế giới nhập khẩu chính ngạch vào Việt Nam. Nguyên do DPM vẫn được hưởng nguyên mức giá khí thấp là 2,2 USD/triệu BTU cho sản xuất đạm như khi vẫn còn là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước dù công ty này đã chuyển thành doanh nghiệp cổ phần trong năm 2007. Ngoài ra, PVN là một doanh nghiệp Nhà nước hàng đầu hiện nay.
Cũng bởi vậy nên PVN đã tuyên bố thực hiện chính sách thống nhất bán một giá với mặt hàng phân đạm do mình sản xuất trên toàn quốc, khoảng 8.200 đồng/kg vào thời điểm đầu tháng 8 và sau đó dao động trong mức 9.500-9.200 đồng/kg trong tháng 9 và tháng 10.
So với giá đạm thế giới nhập khẩu chính ngạch lên tới 11.000 - 13.000 đồng/kg nếu tính đủ chi phí vận chuyển thì rõ ràng là giá đạm của DPM hấp dẫn hơn nhiều. Cũng chính điều này đã khiến các nhà kinh doanh phân bón quyết định xuất khẩu những lô đạm mua được, cả từ trong nước lẫn nhập khẩu có giá thấp hồi đầu năm. Điều này cũng gây ra nguy cơ thiếu đạm cho vụ mùa sắp tới, nhất là khi đây là sản phẩm mang tính mùa vụ.
Vậy nên đề xuất áp thuế xuất khẩu đạm, đồng thời với việc tăng giá bán lên so với mức thấp trước đây để không “mất tiền” đã được PVN quyết định với việc bán một giá thống nhất trên toàn quốc.
Về phía mình, các cơ quan hữu trách cuối cùng cũng đã quyết định áp dụng mức thuế tuyệt đối với đạm xuất khẩu ở 5.000 đồng/kg để hạn chế xuất khẩu phân bón, nhằm tránh tình trạng thiếu phân bón mùa vụ vào cuối tháng 8/2008.
Tuy nhiên, giá đạm thế giới đang nhanh chóng hạ theo giá dầu. Hiện tại, giá đạm thế giới chỉ còn 300 USD/tấn, thậm chí giá phân đạm của Ấn Độ xuất khẩu chỉ còn 260-270 USD/tấn. Ngay lập tức, giá đạm của các nhà sản xuất trong nước cũng giảm mạnh. Giá bán của DPM là 5.500 đồng/kg, còn giá bán của Đạm Hà Bắc do công ty phân đạm Hà Bắc là 5.200 đồng/kg.
Cung sẽ vượt cầu?
Nhu cầu cả nước hàng năm về phân đạm urê là khoảng 1,7-1,8 triệu tấn. Với năng lực 740.000 tấn/năm, DPM có thể đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu này. Cộng thêm với 150.000 tấn đạm urê được sản xuất tại Công ty hóa chất Hà Bắc thì trong nước có thể sản xuất được xấp xỉ 1 triệu tấn urê/năm.
Nhà nước dù chi ra không ít tiền cho hệ thống các công ty vật tư nông nghiệp song bởi đây là thị trường mang tính mùa vụ và phụ thuộc tới 90% vào nhập khẩu nên việc “cấu kết, làm mưa, làm gió” hay tạo ra “sốt giá” để kiếm lợi cho các thương nhân nhập khẩu mặt hàng này là không thể tránh khỏi. Cũng bởi vậy nên khi DPM bắt đầu hoạt động vào năm 2004 thì chuyện sốt giá, thiếu phân bón đã được giải quyết phần nào.
Với cơn sốt dầu mỏ vào đầu năm nay khiến PVN đưa ra ý tưởng bán đạm một giá trên toàn quốc cũng khiến người ta hy vọng chấm dứt được cảnh thiếu phân mỗi khi đến vụ.
Nhưng với thực tế chỉ đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu về phân đạm, DPM đã không dễ thực hiện được chính sách một giá thống nhất của mình bởi cung không đủ cầu. Trên thực tế, DPM đã phải nhập khẩu khoảng 250.000 tấn phân bón ure để có thể cung cấp khoảng 60% nhu cầu phân đạm của cả nước. Nhưng bởi tính chất mùa vụ và người nông dân vẫn có tâm lý mua trả chậm, trả nợ sau khi thu hoạch nên chính sách một giá thống nhất của DPM cũng phần nào bị hạn chế và chưa phát huy hết tác dụng như mong muốn.
Tại họp báo quý 3/2008 của PVN, DPM đã thông báo áp dụng chính sách một giá trần thay vì thống nhất một giá bán trên toàn quốc. Với chính sách này, các đại lý của DPM có thể áp dụng nhiều phương thức bán hàng linh hoạt như cho mua trả chậm để bán cho người nông dân.
Tuy nhiên, khi mà giá đạm thế giới xuống đến mức gần bằng giá thành sản xuất thì mối lo mới lại đến với DPM sau khi đã tự xây dựng cho mình hệ thống đại lý mới. Các đại lý của những thương nhân có nhiều năm kinh doanh đạm nhập khẩu với cơ chế linh hoạt hơn đang đe dọa sẽ có được giá hấp dẫn hơn DPM.
Bên cạnh đó, với hàng loạt các nhà máy sản xuất phân đạm đang được đầu tư hiện nay, Việt Nam có thể chuyển từ nước nhập khẩu phân đạm sang xuất khẩu phân đạm nếu cạnh tranh được về giá. Hiện tại, ngoài nhà máy đạm Phú Mỹ và nhà máy đạm Hà Bắc đang hoạt động, có thêm 3 nhà máy nữa đang được xây dựng. Đó là Nhà máy đạm Cà Mau công suất 740.000 tấn/năm, Nhà máy đạm Ninh Bình công suất 560.000 tấn/năm và Nhà máy đạm Hà Bắc mở rộng nâng công suất lên đạt 500.000 tấn/năm.
Như vậy, vào năm 2011, cả nước sẽ sản xuất được khoảng 2,5 triệu tấn phân đạm/năm trong khi nhu cầu của cả nước, theo Bộ Công Thương, vẫn chỉ dao động ở khoảng 2 triệu tấn/năm.
Tuy nhiên công suất dư thừa có chấm dứt được tình trạng sốt hàng, sốt giá mỗi vụ mùa hay không thì lại chưa thể khẳng định được.
Chuthichanh: Đạm Phú Mỹ hiện đang chiếm tới 40% thị phần phân đạm tại Việt Nam
Hoàng Minh