Khối ngoại rình hàng

Qua theo dõi giao dịch gần đây của nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN), có thể nhận ra động thái chủ yếu của khối này là việc họ đang bán ròng ra để chiếm vị thế dương tiền mặt. Chúng ta hãy cùng nhìn nhận lại các động thái của khối nhà đầu tư được coi là dẫn dắt thị trường để có cái nhìn toàn cảnh hơn về TTCK Việt Nam trong ngắn, trung và dài hạn.

Việc bán ròng của khối này có hai tác động cụ thể đến thị trường. Đầu tiên, việc họ rút tiền ra khỏi thị trường sẽ làm sức cầu yếu đi rõ rệt, trong khi cung tăng lên đáng kể.

Nắm tiền mặt trong ngắn hạn

Vì vậy, sẽ không bất ngờ khi thị trường tiếp tục điều chỉnh giảm trong thời gian tới. Dường như NĐTNN có chiến lược rất cụ thể, quán triệt trong việc bán ra, kể cả những cổ phiếu có thị giá gần mệnh giá hoặc dưới mệnh giá, họ vẫn kiên quyết bán ra (ví dụ cổ phiếu IFS, VHG, PET...). Trong thực tế, NĐTNN đã trải qua rất nhiều giai đoạn thăng trầm của thị trường, có nhiều kinh nghiệm đầu tư, vì vậy, động thái này là hết sức đáng chú ý. Nó thể hiện chiến lược rõ ràng trong ngắn hạn của khối NĐTNN, đồng thời cũng phản ánh những khó khăn của thị trường tài chính toàn cầu, chiến lược của các quỹ đầu tư bị ảnh hưởng lớn bởi việc các TTCK phát triển như Mỹ, Anh, Pháp, Nhật... bị lung lay dữ dội trong thời gian gần đây, nên gần đây các quỹ đầu tư lớn tập trung chủ yếu vào thị trường phát triển. Họ đã, đang và sẽ tiếp tục bán và nắm giữ tiền mặt ở các thị trường mới nổi như Việt Nam.  Thứ 2, việc NĐTNN bán ròng sẽ gây hiệu ứng tâm lý lớn cho khối nhà đầu tư (NĐT) trong nước. NĐT trong nước luôn coi khối NĐTNN là người dẫn dắt thị trường, vì vậy, NĐT trong nước sẽ ngập ngừng trong việc giải ngân mua, thậm chí còn hành động theo khối NĐTNN (bán theo), dẫn đến cung cầu càng mất cân đối, thị trường sẽ tiếp tục điều chỉnh giảm.

Không thể trách NĐT nhỏ lẻ trong nước có hành động bầy đàn theo động thái của NĐTNN, vì việc một hoặc một số tổ chức đứng ra tạo lập và dẫn dắt thị trường (market makers) là điều hết sức phổ biến ở thị trường toàn cầu.  Chính khối market makers này làm thị trường sôi động hơn và gia tăng đáng kể tính thanh khoản của thị trường, yếu tố quan trọng bậc nhất của mọi thị trường. Tác động tâm lý còn lớn hơn nếu NĐTNN là cổ đông lớn của DN niêm yết, khi họ đăng ký bán giảm tỉ lệ sở hữu cổ phiếu trong khối DN này, tất yếu sẽ xuất hiện xu thế bán phổ biến trong đại đa số giới NĐT, trong khi việc mua giảm đáng kể.

Chờ cơ hội sở hữu giá rẻ

Tổng cộng hai sàn, nhà đầu tư nước ngoài đang nắm giữ khoảng 2,69 tỷ USD tiền cổ phiếu, trong khi vốn hóa thị trường khoảng 11,95 tỷ USD.Vậy câu hỏi đặt ra ở đây là sau khi bán ra, NĐTNN sẽ tiếp tục cầm tiền mặt VND để chờ cơ hội tốt sở hữu cổ phiếu giá rẻ hơn hay sẽ chuyển rút vốn ra khỏi lãnh thổ Việt Nam. Đây thực sự là vấn đề khó có thể giải đáp trong ngắn hạn ngay. Nếu nhìn vào tỷ giá giữa USD/VND gần đây, chưa thấy xuất hiện nhu cầu mua USD của khối NĐTNN để chuyển vốn về bản quốc. Tỷ giá USD/VND vẫn dao động quanh mức 17.000-17.200 VND (cả thị trường tự do và thị trường liên ngân hàng interbank). Trong các phát biểu của các giám đốc quỹ về tương lai trung và dài hạn của TTCK Việt Nam, họ đều rất tin tưởng vào tiềm năng của một thị trường mới phát triển như Việt Nam. Tuy nhiên, các yếu tố ngắn hạn vẫn còn rất xấu, bức tranh tổng thể của nền kinh tế cũng như TTCK vẫn bao trùm một màu xám.

Theo thống kê của HSBC, hiện tại tỉ lệ thị giá trên thu nhập (P/E) của Việt Nam đã cao hơn 1.2-1.5 lần so với khu vực. Điều này làm cho giá cổ phiếu trên TTCK Việt nam là kém hấp dẫn (đắt hơn một cách tương đối) so với khu vực. Nếu nhìn kỹ vào chỉ số P/E này, một yếu tố có thể kiến chúng ta quan tâm đặc biệt là E (EPS: thu nhập trên mỗi cổ phiếu). Yếu tố này không phải là bất biến, và ở Việt Nam, nếu nhìn vào sức khoẻ tài chính của DN, lợi nhuận của các DN niêm yết đã giảm đi đáng kể nếu so sánh quý 3 với quý 1 hoặc 2/2009. Trong quý 2, các yếu tố vĩ mô, lạm phát, lãi suất cao, giá cả nguyên vật liệu tăng cao đã làm cho DN gặp vô số khó khăn trong việc hoàn thành chỉ tiêu đề ra. Hiện tại, vấn đề lớn nhất của DN là sức tiêu thụ của nền kinh tế giảm sút mạnh khiến cho việc tiêu thụ hàng hoá gặp nhiều khó khăn, hàng tồn kho nhiều, giảm giá mạnh khiến nhiều DN lao đao, thậm chí đứng bên bờ vực phá sản. Vì vậy, để trông chờ vào một nguồn vốn từ khối NĐTNN bơm mạnh vào TTCK Việt Nam trong ngắn hạn là điều khó xảy ra.

NĐTNN vẫn sẵn sàng đầu tư mạo hiểm vào các Cty bị thua lỗ (venture investment), nhưng họ sẽ không bao giờ đầu tư vào các Cty không minh bạch thông tin.

Tuy nhiên theo nhận định của cá nhân người viết, yếu tố quan trọng hơn cả, khiến cho NĐTNN hạn chế đầu tư vào TTCK Việt Nam trong ngắn và trung hạn là vấn đề minh bạch hoá thông tin. Cơ chế công bố thông tin lỏng lẻo, hành lang pháp lý thiếu chặt chẽ, xử phạt không đủ mạnh đã làm cho việc gian lận, thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính diễn ra rất phổ biến trên TTCK Việt Nam. Một số Cty còn lạm dụng yếu tố sự khác biệt giữa các chuẩn mực kế toán để giấu lỗ trong báo cáo tài chính... Điều này làm giảm đi đáng kể lòng tin của NĐTNN với thị trường. Trong báo cáo gần đây của mình tổ chức định mức tín nhiệm S&P đã xếp Việt Nam là quốc gia rủi ro thứ 3 Châu Á, chỉ sau Sri Lanka và Pakistan. Nên nhớ rằng, NĐTNN vẫn sẵn sàng đầu tư mạo hiểm vào các Cty bị thua lỗ (venture investment), nhưng họ sẽ không bao giờ đầu tư vào các Cty không minh bạch thông tin. Họ sẵn sàng chấp nhận thua lỗ nếu bản thân họ tính toán sai giá trị DN, hoặc do rủi ro thị trường (market risk) nhưng không bao giờ họ chấp nhận bị thua lỗ vì thông tin mà họ dựa vào đó để ra quyết định đầu tư là thiếu tin cậy.