Hiện nay, Cục Hải quan Hải Phòng đã xoá bỏ Phòng khai dành cho DN tại các Chi cục trực thuộc và rút toàn bộ số máy tính tại các phòng này sử dụng vào công tác khác. Đây được xem như liệu pháp... cưỡng bức, mà Cục Hải quan Hải Phòng đã áp dụng với mục đích đẩy mạnh hiện đại hoá hải quan, mở rộng mô hình hải quan điện tử thông qua hình thức khai báo từ xa và mở rộng mô hình thủ tục hải quan điện tử.
Theo quan điểm của Cục Hải quan Hải Phòng, việc xoá bỏ Phòng khai và rút toàn bộ số máy tính phục vụ khai Hải quan tại các Chi cục đã có kết quả khá tốt. Số lượng khai báo từ xa không hề giảm, mà ngược lại, đã tăng mạnh. Điều đó cho thấy chủ trương "kéo dài bàn khai báo về DN" đã thành công. Các DN đã nhận thấy tính ưu việt của khai báo từ xa, và sau thời gian lạ lẫm ban đầu cũng đã nắm vững việc sử dụng hình thức này.
Nếu xét từ năm 1999, thời điểm Tổng cục Hải quan bắt đầu chương trình cải cách hiện đại hoá, đơn giản hóa thủ tục hải quan, thì sau gần 10 năm, mô hình truyền dữ liệu qua mạng từ DN đến cơ quan hải quan đã có bước tiến khá dài. Thời gian thông quan hàng hóa XNK đã được rút ngắn hơn hẳn. Không chỉ thế, bản thân trong nội dung mô hình khai báo cũng trải qua nhiều thay đổi. Chẳng hạn, thời gian ban đầu việc khai tiến hành bằng các thông tin số hóa thông qua kết nối dial up hoặc thiết bị lưu trữ cầm tay của DN. Tuy nhiên, sự chậm trễ của đường truyền, sự thiếu chính xác của lời khai vì chưa có kinh nghiệm, và cả sự chưa hợp lý của quy trình... là những nguyên nhân chính khiến kết quả đạt vận hành mô hình không thể như kỳ vọng. Tình trạng này kéo dài suốt mấy năm. Và trầm trong tới mức có ý kiến tiêu cực còn cho rằng với đặc trưng vận hành của Hải quan Việt Nam thì chưa đến thời điểm áp dụng mô hình hải quan điện tử.
Chỉ đến khi giải pháp thông tin băng thông rộng được áp dụng phổ biến và nỗ lực nghiên cứu phần mềm, nâng cấp hệ thống, các điều kiện về thể chế, quy trình, về nhân lực được nâng cao... thì mô hình hải quan điện tử bắt đầu phát huy hiệu quả. Tại Cục Hải quan Hải Phòng, điểm đột phá là thí điểm khai báo hải quan từ xa thống nhất, đồng bộ, thanh khoản tự động cho các DN làm thủ tục tại Chi cục Hải quan đầu tư và gia công. Sự thành công của mô hình thí điểm này đã được Cục nhân rộng triển khai với tất cả các loại hình khai báo. Nhưng giới hạn ở việc chỉ xây dựng tại mỗi Chi cục Hải quan một phòng trang bị máy tính cài đặt phần mềm phục vụ việc khai báo của DN. Cách làm này vừa giúp các DN nhanh chóng làm quen với loại hình khai báo mới, vừa giúp cơ quan hải quan khai thác tối đa khả năng công nghệ và tạo điều kiện thường xuyên theo dõi, hoàn thiện quy trình quản lý...
Nhờ cách làm này, đến nay, có tới 99% tờ khai hải quan tại các Chi cục thuộc Cục Hải quan Hải Phòng được khai báo hải quan điện tử. Mặt khác, chính do việc DN tự khai báo hải quan nên tính chính xác, đầy đủ cũng cao hơn. Và được giám sát, kiểm tra chặt chẽ bởi quy trình của cơ quan hải quan, trong khi đó thì thời gian khai báo đã được rút ngắn hơn hẳn. Và đó là lý do để mô hình hải quan điện tử được triển khai đại trà trên phạm vi cả nước.
Quốc Dũng