Bộ Nông nghiệp & phát triển Nông thôn (NN&PTNT) đã quyết định chính thức đưa mô hình cho thuê môi trường rừng làm du lịch tại Vườn Quốc gia (VQG) Ba Vì vào thực tiễn, nhân rộng ra các VQG khác. Sau 5 năm thực hiện đề án, VQG Ba Vì đã cho 6 doanh nghiệp thuê môi trường rừng kinh doanh du lịch sinh thái, làm lợi hàng chục tỷ đồng cho dân, bước đầu đảm bảo hài hoà hai lợi ích: Bảo vệ và phát triển rừng.
60 tỷ đồng và 117,9 ha rừng
Cho thuê môi trường rừng để kinh doanh du lịch là hình thức tổ chức du lịch tại các khu rừng đặc dụng được quy định tại Quyết định 186 về Quy chế quản lý rừng. Với vị trí “đắc địa” để phát triển du lịch sinh thái (DLST), những năm 2000 khu vực vùng đệm VQG Ba Vì là điểm nóng về đất đai, DLST phát triển tự phát, thiếu định hướng, thiếu quy hoạch, mâu thuẫn gay gắt với yêu cầu bảo vệ rừng. Trước thực trạng này, VQG Ba Vì đã mạnh dạn đề xuất xây dựng đề án thí điểm cho thuê môi trường rừng đặc dụng để hoạt động DLST kết hợp giáo dục hướng nghiệp tại phân khu phục hồi sinh thái của Vườn. Từ năm 2002 Thủ tướng Chính phủ đã cho phép VQG Ba Vì thực hiện thí điểm Đề án “ sử dụng môi trường rừng đặc dụng để phát triển DLST và giáo dục hướng nghiệp”. Ông Đỗ Khắc Thành- giám đốc VQG Ba cho biết Vườn đã cho 6 doanh nghiệp thuê môi trường rừng kinh doanh du lịch sinh thái. Tổng kết mô hình cho thấy, 5 năm qua những diện tích rừng do các DN thuê để làm du lịch sinh thái đều được bảo vệ tốt, diện tích tác động tới rừng (để xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch) chiếm tỷ lệ nhỏ so với diện tích cho thuê, một số diện tích rừng nghèo hoặc đất trống do bị chặt phá trước đây phục hồi tốt, cảnh quan tại một số điểm cho thuê được tôn tạo, thu hút du khách đến thăm quan.
DLST phát triển mạnh, tỉnh Hà Tây và huyện Ba Vì cũng đã nhìn thấy tiềm năng này và đã chú trọng đầu tư vào cơ sở hạ tầng cho khu vực này. Tính đến nay Tỉnh đã đầu tư trên 250 tỷ đồng phục vụ DLST gồm 8 tuyến đường vào và nối các khu du lịch với nhau, 11 cầu bê tông, 2 trạm biến áp điện, 2 trạm ăng ten thu phát sóng thông tin. Theo kế hoạch, đến năm 2010 huyện sẽ triển khai đầu tư thêm 3 tuyến đường dân sinh kết hợp phục vụ DLST với tổng chiều dài là 29 km. Các đơn vị DLST cũng tự đầu tư trong nội khu với tổng giá trị khoảng 250 tỷ đồng. 6 DN được thuê môi trường rừng làm DLST cũng đã trồng mới được 51,6 ha rừng , nuôi dưỡng và trồng bổ xung 119,7 ha cây rừng. Trong 5 năm qua các DN đã đóng góp vào ngân sách nhà nước huyện Ba Vì qua các khoản thuế, phí là 17 tỷ đồng…
Hiệu quả về kinh tế xã hội từ đề án cho thuê môi trường rừng làm DLST cũng rất lớn. Theo thống kê của UBND huyện Ba Vì, thì chỉ riêng 6 đơn vị thuê môi trường rừng đã thu hút, tạo việc làm ổn định, thu nhập cao cho 1.576 người dân địa phương. Nhiều nghề thủ công mỹ nghệ dân gian được phục hồi, phát triển, duy trì, phát huy văn hoá bản địa và nhiều kinh nghiệm sản xuát tiến bộ cũng được trao đổi qua các hoạt động giao lưu. Sự đầu tư của huyện, tỉnh vào hạ tầng cùng các hoạt động đầu tư kinh doanh dịch vụ của các khu DLST đã tạo điều kiện cơ bản để làm thay đổi bộ mặt kinh tế xã hội nông thôn miền núi. Tỷ lệ hộ nghèo đói của huyện Ba Vì năm 2003 là 25,3%, đến năm 2007 tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 9,7%, không còn hộ đói.
Mô hình cần nhân rộng
Điểm nổi bật của đề án cho thuê môi trường rừng làm DLST của VQG Ba Vì là biến các khu rừng nghèo thành các khu DLST xanh, sạch, đẹp. Ông Phùng Văn Hệ- chủ đầu tư khu DLST Thiên Sơn- Suối Ngà- điểm DLST được xem là điển hình của đề án nói trên cho biết từ vùng rừng nghèo chủ yếu là tre, lau lách, thường xuyên xảy ra cháy, phá rừng và tranh chấp diện tích với người dân vùng đệm, Công ty xây dựng & du lịch Bình Minh đã “biến” vùng đất này thành một thắng cảnh tuyệt đẹp với 3 phân khu : Hạ Sơn, Trung Sơn và Ngoạn Sơn. Mặc dù hạ tầng cho DLST ở Thiên Sơn- Suối Ngà đã khá hoàn hảo song Công ty Bình Minh vẫn chưa sử dụng hết mức độ giới hạn cho phép ( theo quy định thì mức độ tác động vào môi trường rừng của các đơn vị thuê môi trường rừng được phép là không quá 15 % ( với các hoạt động DLST) và không quá 3% ( với diện tích được xây dựng cơ bản). Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Hứa Đức Nhị tại hội nghị tổng kết mô hình thí điểm cho thuê môi trường rừng làm DLST mới đây cũng đã hoan nghênh “Nhà đầu tư Thiên Sơn- Suối Ngà đã tạo ra một mô hình đột phá, đúng hướng DLST, bảo tồn được rừng và phát triển được rừng. Hiện Thiên Sơn - Suối Ngà đã mở cửa đón khách tất cả các ngày trong năm, gắn DLST với hoạt động văn hoá tâm linh, tín ngưỡng rất được du khách yêu thích.
Ngoài Thiên Sơn- Suối Ngà, các khu DLST khác như Khoang Xanh, Thác Đa cũng được đánh giá hoạt động đúng hướng, hài hoà hai lợi ích. Ông Hà Công Tuấn- Cục trưởng Cục Kiểm lâm cho biết đây cũng là một xu hướng phổ biến trên toàn thế giới. Cục kiểm lâm đã chỉ các VQG sớm thực hiện công tác quy hoạch tổng thể, quy hoạch du lịch để nhân rộng mô hình cho thuê môi trường rừng làm DLST, đảm bảo mục tiêu bảo tồn vừa tạo điều kiện tốt cho phát triển du lịch. Trước mắt, Cục sẽ cùng các Vườn rà soát lại cơ sở pháp lý của hoạt động cho thuê môi trường rừng làm DLST, sửa đổi những bất cập như chưa rõ ràng về trình tự, thủ tục, thẩm quyền cho thuê, xử lý vi phạm, thu hồi, bổ sung cơ sở pháp lý để xử lý các trường hợp tranh chấp. Và điều quan trọng nhất theo ông Hà Công Tuấn chính là chiến lược đầu tư, phát triển của các đơn vị được thuê môi trường rừng làm DLST. Sự đầu tư bài bản, khoa học, không chụp giựt sẽ là mấu chốt để mô hình DLST từ môi trường rừng bền vững và hiệu quả.
A.P