So với lúc đỉnh điểm 147 USD/thùng vào tháng 7/2008 thì giá dầu thô đã giảm từ 73 - 77% trong khi giá bán lẻ xăng dầu trong nước chỉ giảm 42%. Mức giá xăng 11.000 đồng/lít hiện nay (từ 8/12/2008) tương ứng với giá xăng hồi tháng 3/2007 - thời điểm này, giá dầu thô thế giới là 60 USD/thùng.
Với mức giá dầu thô đang được giao dịch trong khoảng 35 - 45 USD/thùng trong một thời gian dài vừa qua khiến nhiều người tiêu dùng hy vọng giá bán lẻ xăng dầu trong nước sẽ tiếp tục giảm xuống. Nhưng, có lẽ hy vọng này khó mà thành hiện thực khi mới đây các doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng này lại kêu... "lỗ". Ông Vương Đình Dung - Phó Tổng Giám đốc Công ty xăng dầu Quân đội cho biết, trung bình trong hơn 20 ngày qua, giá dầu thô trên thế giới đã tăng lên mức 50 USD/thùng và có lúc suýt soát ngưỡng 60 USD/thùng. Việc đàm phán mua dầu đang rất khó khăn. Do đó, trong khoảng nửa tháng nay, mặt hàng xăng doanh nghiệp của ông bị lỗ tới 1.000 đồng /lít. Mặt hàng dầu chỉ lãi vài trăm đồng mỗi lít. Động thái giảm thuế nhập khẩu xăng 5% của Bộ Tài chính hôm 22/1 vừa qua thực chất là nhằm giảm lỗ cho doanh nghiệp. Ông Dung cũng cho rằng, nguồn thu cho Ngân sách Nhà nước cũng cần được ưu tiên để đảm bảo kế hoạch thu chi quốc gia. Do đó, mức thuế nhập khẩu xăng 35% có thể chấp nhận được. Hơn nữa, đối tượng mặt hàng xăng chủ yếu là xe máy và ô tô du lịch. Việc đánh thuế cao cũng nhằm kích thích người tiêu dùng phải tiết kiệm chi tiêu. Trước mắt, doanh nghiệp này chấp nhận chịu lỗ 1.000 đồng/lít xăng.
Ông Bùi Ngọc Bảo - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Xuất nhập khẩu xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cũng khẳng định, mặt hàng xăng của doanh nghiệp này đang lỗ vài trăm đồng/lít (ít nhất là 300 đồng/lít). Doanh nghiệp chưa có kế hoạch điều chỉnh giảm giá xăng trong đầu năm nay.
Tuy nhiên, hiện nay, cơ cấu hình thành giá xăng bao gồm 35% thuế nhập khẩu xăng, 10% thuế tiêu thụ đặc biệt, 10% thuế giá trị gia tăng, trích 1.000 đồng/lít để trả nợ Ngân sách tạm ứng bù lỗ, trích 1.000 đồng phí xăng, chi phí kinh doanh 500 đồng /lít, lợi nhuận định mức là 150 đồng/lít, trích lập Quỹ bình ổn giá là 500 đồng/lít và trả chi phí hoa hồng cho đại lý bán lẻ xăng dầu là 580 đồng/lít. Với cơ cấu này, nếu như giá dầu thô là 50 USD/thùng thì giá xăng trên 11.900 đồng/lít, nếu giá dầu thô là 40 USD thì giá xăng là 10.300 đồng /lít, giá dầu thô 35 USD thì mức giá xăng tương ứng vào khoảng 9.400 đồng/lít và giá dầu thô 30 USD thì giá xăng khoảng 8.600 đồng/lít. Như vậy, doanh nghiệp nhập dầu thô được các giá trên thì chắc chắn, các doanh nghiệp xăng dầu vẫn lãi ít nhất là 1.500 đồng/lít.
Có thể thấy rằng, điều khiến cho doanh nghiệp kêu lỗ và hy vọng giảm giá bán lẻ xăng dầu trở nên mong manh là chính sách thuế quá cao. Trong việc đảm bảo hài hòa lợi ích 3 bên (Nhà nước, doanh nghiệp, người tiêu dùng), Tiến sĩ kinh tế Lê Đăng Doanh bày tỏ, giá thế giới đã giảm lâu như vậy thì Nhà nước cần giảm thuế để kích cầu. Không nên bắt người dân phải gánh chịu giá cao. Việc giảm thuế sẽ dẫn tới việc thất thu ngân sách Nhà nước nhưng trong bối cảnh cần kích cầu đầu tư, việc giảm thuế sẽ vừa tạo cơ hội gỡ khó cho doanh nghiệp, vừa kích thích tiêu dùng. Về lâu dài, đó sẽ là động lực cho các doanh nghiệp mau chóng phục hồi sản xuất, đưa nền kinh tế vượt qua khó khăn.
Vấn đề đặt ra là cần giảm thuế nhập khẩu dầu bao nhiêu thì doanh nghiệp có thể giảm giá dầu? Trả lời câu hỏi này, ông Dung nói rằng nếu điều chỉnh hạ từ 5-10% thuế thì sẽ có tác dụng ngay tới việc giảm giá nhưng mức điều chỉnh đó phải được áp dụng tức thì. Nếu chờ tháng sau mới áp dụng giảm thuế và khi đó, giá dầu thô thế giới lại tăng thì coi như chính sách thuế không còn tác dụng nữa.
N.Phương tổng hợp