Không biết vì đâu và từ bao giờ, từ “đầu cơ” trong tiếng Việt thường bao hàm nghĩa xấu. Bách khoa Toàn thư về thần học và nhà thờ có thể khiến nhiều người Việt thay đổi quan điểm về hành vi này.
Theo định nghĩa thứ nhất trong bộ sách kể trên, đầu cơ được hiểu là một hoạt động kinh doanh được chi phối bởi mong đợi nhất định về biến động trong tương lai trên thị trường. Định nghĩa thứ hai về “đầu cơ” coi nó là một kế hoạch, ý định hoặc mưu tính kiếm được nhiều lợi nhuận nhất từ biến động giá cả trên thị trường mà nhà đầu cơ mong đợi hoặc do chính nhà đầu cơ gây nên. Rõ ràng ở đây có sự phân biệt giữa dự báo về biến động trên thị trường và can thiệp trực tiếp để gây biến động trên thị trường. Chỉ có điều là ranh giới giữa hai kiểu động cơ đầu cơ này quả thật rất mong manh.
Ngày nay, đầu cơ, cho dù với động cơ và theo đuổi mục đích gì, cũng đã trở thành một trong những nhân tố tác động mạnh mẽ tới thị trường, qua đó có thể gây ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống chính trị và xã hội của quốc gia, khu vực và thế giới. Ngược dòng lịch sử, hoạt động đầu cơ đã được đề cập và miêu tả trong Kinh thánh và người được coi là nhà đầu cơ đầu tiên có tên gọi là Joseph. Nhà văn Đức Thomas Mann đã viết hẳn một cuốn tiểu thuyết về Joseph, coi chuyện kể về Joseph là một “câu chuyện hay” và bản thân Joseph là một “sáng tạo của Chúa”.
Sách Mose, Quyển 1, trong Kinh thánh kể lại giai thoại về Joseph như sau: Joseph bị chính những người anh em của mình bán đi làm nô lệ nơi xa. Do cự tuyệt sự quyến rũ tình ái của vợ chủ nên bị vợ chủ tức giận, vu cho là đã tìm cách cưỡng hiếp nên bị bỏ tù. Trong tù, Joseph bị giam cùng phòng với người phụ trách đồ uống và người làm bánh cho Vua Pharao ở Ai Cập. Một đêm, hai người này có những giấc mơ kỳ lạ và được Joseph kiến giải như sau: người phụ trách đồ uống cho Vua Pharao sẽ được tha bổng, còn người làm bánh cho Vua sẽ bị treo cổ. Sau đó qủa đúng như vậy.
|
Đầu cơ - nhân tố tác động mạnh mẽ tới thị trường và có ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống chính trị và xã hội của quốc gia, khu vực và thế giới đã trở thành một ngành kinh doanh với doanh số khổng lồ |
Hai năm sau, Vua Pharao nằm mơ thấy bảy con bò béo mập bị bảy con bò gầy gò ăn thịt, rồi lại một lần nữa mơ thấy bảy nhánh lúa mì trĩu hạt bị bảy nhánh lúa mì không hạt héo quắt nuốt chửng. Nhà Vua cho gọi tất cả các thầy phù thủy, thầy bói, nhà chiêm tinh học và học giả của đất nước nhưng không ai lý giải được hai giấc mơ trên. Khi đó, người phụ trách đồ uống của nhà vua chợt nhớ đến Joseph với câu chuyện xưa và vì thế Joseph được đưa ra khỏi nhà lao đến gặp Vua Pharao.
Joseph có ngay lời giải thích: Tuy là 2 giấc mơ, nhưng chỉ cùng một chuyện, tới đây sẽ là 7 năm liên tục mùa màng bội thu và sau đó là bảy năm liên tục mất mùa, đồng thời mất mát do mất mùa gây ra sẽ tiêu hủy hết thành quả của các mùa bội thu. Joseph cũng khuyên Vua tìm người quản lý thích hợp để quản lý lương thực trong cả thời dư thừa lẫn thời đói kém. Một khi Vua Pharao đã tin lời kiến giải của Joseph thì cũng có nghĩa là tin chỉ có Joseph mới là người thích hợp nhất cho công việc này. Joseph dùng tiền của Nhà Vua mua lương thực dư thừa để tích trữ.
Sau 7 năm mùa màng bội thu đúng là đã liên tiếp xảy ra 7 năm mất mùa. Joseph đem lương thực tích trữ ra bán cho người dân và thương lái, đương nhiên với giá cao hơn nhiều so với giá mua vào. Trong Kinh thánh không kể, nhưng Thomas Mann còn miêu tả Joseph đã dùng việc này để khiến các nước láng giềng gặp hạn phải thuần phục Vua Pharao như thế nào. Vậy là bên cạnh cứu đói, kiếm lời lại còn có cả cái lợi về đối ngoại. Người đời sau vì thế coi Joseph là ông tổ của đầu cơ.
Chuyện ngụ ngôn xưa là vậy. Nhưng nếu lưu ý đến một thực tế rằng, Vua Pharaon thời ấy quyền uy ngất trời, muốn gì được nấy, tự coi mình như Chúa Trời thì cần gì đến lời kiến giải của một phạm nhân! Có lẽ đây chỉ là một thủ thuật mượn miệng lưỡi thần dân để nói ra ý mình cho khách quan và dễ mị dân hơn. Mà như thế thì nhà đầu cơ đầu tiên phải là chính Vua Pharao. Chỉ có điều, khi ấy thì động cơ của hoạt động đầu cơ sẽ khác: Joseph đoán trước được tình hình mùa màng trong 14 năm tới, còn Vua Pharao chủ ý để được mùa 7 năm và làm mất mùa 7 năm, có nghĩa là trong đầu cơ còn có câu hỏi về đạo đức.
Bắc Hà