Lối thoát cho vấn đề phí THC

Kể từ 1/7/2007 các hãng tàu nước ngoài có tàu ghé vào cảng biển VN để chuyên chở hàng hoá XNK đã đơn phương áp đặt phí THC (Terminal Handling Charge) 65 USD/TEU và 98 USD/FEU. Từ 1/8/2008 họ cũng đơn phương tăng phí này lên mức mới 85 USD/TEU và 115 USD/FEU. THC đã trở thành “nỗi ám ảnh” với các DN VN.

Khi áp dụng loại phí này ở các cảng biển VN, các hãng tàu nước ngoài nói rằng họ tách biệt phí THC cùng các loại phụ khác ra khỏi giá cước nên giá cước sẽ rẻ đi. Do đó hàng hoá VN sẽ có điều kiện nâng cao năng lực cạnh tranh, Thực tế thì hoàn toàn ngược lại vì nhìn bề ngoài có vẻ cước vận tải biển rẻ đi nhưng chi phí XK lại tăng vọt do phải gánh thêm loại phí nói trên.

Điều đáng lưu ý là theo Hiệp hội Cảng biển VN, bản thân các hãng tàu nước ngoài chỉ phải trả cho các cảng biển VN khoảng 40 USD/TEU và 60 USD/FEU cho dịch vụ này. Như vậy họ đã dễ dàng hưởng khoản chênh lệch 35 USD/TEU và 55 USD/FEU.

Năm 2008, tổng số container ra vào cảng VN đạt hơn 5 triệu chiếc (trong đó có 35% là container rỗng, không chứa hàng và container vận chuyển nội địa không phải trả phí THC). Vì vậy tổng lợi nhuận do thu phí này rơi vào túi các hãng tàu nước ngoài không phải là con số nhỏ. Nghịch lý còn ở chỗ tuyệt đại bộ phận hàng XK VN được bán theo điều kiện FOB và hàng nhập khẩu là theo điều kiện CIF hoặc CFR, nghĩa là các chủ hàng VN không hề ký hợp đồng vận tải với các hãng tàu nước ngoài nhưng vẫn cứ phải nai lưng ra trả các phí này cùng một loạt phụ phí khác (phí cấp vận đơn:15 USD, phí xin lệnh giao hàng 15 USD/lần, phí ùn  tắc hàng ở cảng, phí tách vận đơn...). Hậu quả là năng lực cạnh tranh của DN VN không phải tăng lên như các hãng tàu nước ngoài quảng bá mà ngược lại giá thành hàng XK VN lại bị đội lên. Ngay tại các nước đã phát triển, THC được áp dụng từ lâu song không phải giữa chủ hàng – người phải trả  phí này – và chủ tàu đều đồng thuận trôi chảy trong thanh toán loại phí này.

Ông John Y Lu - Chủ tịch Hiệp hội các chủ hàng Singapore (SNSC) đã từng phát biểu rằng : “Chúng tôi là chủ hàng, chúng tôi cũng là thương nhân. Chúng tôi không đồng ý về chính sách của các hãng tàu, cách ấn định giá cước và một số phụ phí khác của họ”. Một chủ hàng lớn Châu Âu cũng cho rằng các loại phí như THC chẳng giúp gì cho các chủ hàng tăng hiệu quả kinh doanh. Các loại phí như thế này thường do chủ tàu đơn phương áp đặt và nếu không xử lý đúng thì sẽ có sự nhầm lẫn giữa hoạt động thương mại và hoạt động dịch vụ ở cảng biển.

Từ tình hình trên, chúng ta dễ dàng nhận thấy rằng việc áp dụng THC ở VN không thể đơn giản, lại càng không thể đơn phương một chiều do các hãng tàu nước ngoài áp đặt. Cần sớm hình thành một tổ chức tập hợp tất cả các ngành hàng XNK (Shippers Council) như ở các nước khác để cùng các hãng tàu nước ngoài đàm phán xem xét cấu trúc THC trong giá cước vận tải biển sao cho phù hợp với mặt bằng giá cả ở VN.

Chính vì thế, việc Thủ tướng Chính phủ có Công văn 1369 ngày 20/8/2008 giao nhiệm vụ cho VCCI và các bộ hữu quan, UBND các tỉnh thành, các Hiệp hội ngành hàng rà soát kiểm tra lại tình hình các loại phụ phí bất hợp lý ở cảng biển để sớm khắc phục. VCCI được giao nhiệm vụ phối hợp với các bộ, ngành xúc tiến nhanh chóng việc thành lập Hiệp hội Chủ hàng VN (Vietnam Shippers Council). Thực hiện chỉ đạo này, ngày 20/3/2009 Bộ Công Thương đã ra Quyết định 1443/QĐ-BCT về việc thành lập Ban vận động thành lập Hiệp hội Chủ hàng VN làm đại diện chính thức cho các chủ hàng VN trong việc tham gia các tổ chức tương tự của khu vực và quốc tế liên quan cũng như làm đối tượng đàm phán với các hãng tàu nước ngoài để xây dựng một mức THC hợp tình, hợp lý có thể chấp nhận cho cả hai bên. Ban vận động do ông Trần Đức Minh - nguyên Thứ trưởng Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương) làm trưởng ban.