Những thiết chế hỗ trợ mạng tính kỹ thuật cho các doanh nghiệp để phòng tránh, đối phó với các vụ kiện ở nước ngoài và khởi kiện ở trong nước từ phía các cơ quan có thẩm quyền còn rất hạn chế và thiếu hiệu quả. Đó là một trong những trăn trở mà luật sư Trần Hữu Huỳnh -Trưởng ban Ban Pháp chế (VCCI).
- Trong khi hàng hóa xuất khẩu của chúng ta đang phải đối mặt ngày càng nhiều hơn với các biện pháp phòng vệ thương mại ở các thị trường xuất khẩu, tại thị trường nội địa chúng ta lại chưa sử dụng được công cụ này để tự bảo vệ mình một cách hợp pháp. Ông nhìn nhận như thế nào về tình trạng này?
Đây là hiện tượng có thật và rất tiếc là hiện cán cân thiệt hại lại đang nghiêng nhiều về phía các doanh nghiệp của chúng ta. Chúng ta đang thiệt kép ở cả hai chiến trường. Ở thị trường xuất khẩu, “con dao” pháp lý này đang bị lạm dụng chống lại hàng xuất khẩu của chúng ta. Ở thị trường nội địa, có “dao” trong tay chúng ta lại chưa biết làm sao để sử dụng nó một cách hiệu quả.
Có nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng này. Trong đó quan trọng nhất là vấn đề nhận thức và năng lực của các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng. Không biết, không hiểu về các biện pháp phòng vệ thương mại, nhiều doanh nghiệp của chúng ta kinh doanh mà hầu như không tính gì đến chuyện phòng tránh các nguy cơ bị kiện phòng vệ thương mại và đối phó khi chúng thành hiện thực. Cũng với lý do này mà trong nhiều lĩnh vực, các doanh nghiệp và hiệp hội gần như chưa toan tính hay chuẩn bị cho khả năng kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp hay tự vệ đối với hàng hóa nước ngoài nhập khẩu ồ ạt hay cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường Việt Nam.
Bên cạnh yếu tố chủ quan từ phía doanh nghiệp, cũng phải thừa nhận rằng, những thiết chế hỗ trợ mang tính kỹ thuật cho các doanh nghiệp để phòng tránh, đối phó với các vụ kiện ở nước ngoài và khởi kiện ở trong nước từ phía các cơ quan có thẩm quyền còn rất hạn chế và thiếu hiệu quả. Và vì vậy tôi cho rằng tình trạng này cần phải được khắc phục bằng nỗ lực từ cả hai phía.
- Ông cho rằng các cơ quan Nhà nước của chúng ta chưa sẵn sàng hỗ trợ cho doanh nghiệp, hiệp hội trong vấn đề này?
Thực tế là trong những vụ kiện mà chúng ta đã phải đối mặt ở nước ngoài trước đây, sự đồng hành và hướng dẫn của các cơ quan Nhà nước (đặc biệt là Cục quản lý Cạnh tranh, Bộ Công Thương) cho các doanh nghiệp, hiệp hội là rất đáng kể. Tuy nhiên, điều đáng nói là những hỗ trợ đó hầu hết là từ cố gắng của cá nhân cán bộ, cơ quan liên quan và là để đối phó với tình huống chứ không phải cơ chế thường xuyên, thành quy trình mang tính ổn định. Ví dụ, bình thường doanh nghiệp hay hiệp hội khó có thể có những số liệu từ các cơ quan liên quan để tự đánh giá về nguy cơ, xác định những trường hợp gian lận thương mại có khả năng dẫn tới nguy cơ bị kiện… Ngoài ra, với vụ kiện chống trợ cấp túi nhựa, lần đầu tiên Chính phủ tham gia không chỉ với tư cách người hỗ trợ mà là một bên của vụ kiện và thực tế cũng cho thấy sự phối hợp giữa các cơ quan với nhau và với doanh nghiệp trong những vụ việc như thế này vẫn còn nhiều điều phải bàn.
Đối với việc sử dụng công cụ phòng vệ thương mại ở trong nước thì điều này còn khó khăn hơn nữa. Những yêu cầu pháp lý để có thể khởi kiện đòi hỏi doanh nghiệp phải chứng minh bằng rất nhiều thông tin thống kê về sự phát triển của ngành, về tình hình cạnh tranh, nhập khẩu… mà chỉ các cơ quan Nhà nước mới có thể có. Và hiện tại chưa có bất kỳ cơ chế nào từ phía các cơ quan Nhà nước để doanh nghiệp có thể tiếp cận các thông tin cần thiết này. Ngoài ra, chúng ta chưa từng tiến hành vụ kiện nào, và do đó cũng chưa thể nói gì nhiều về chính khả năng điều tra và áp dụng biện pháp phòng vệ của các cơ quan có thẩm quyền.
- Ông đã đề cập đến những hạn chế chủ quan của các doanh nghiệp. Vậy từ góc độ của tổ chức đại diện bảo vệ lợi ích doanh nghiệp, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam có thể làm gì để giúp doanh nghiệp khắc phục tình trạng này?
Nhận thức được tầm quan trọng và ảnh hưởng của các biện pháp phòng vệ đối với sản xuất và xuất khẩu Việt Nam, từ góc độ người đại diện bảo vệ quyền lợi của cộng đồng doanh nghiệp, VCCI đã triển khai Chương trình hỗ trợ và thành lập Hội đồng tư vấn về các biện pháp phòng vệ thương mại với hai chức năng chính là (i) tuyên truyền, phổ biến để phá băng nhận thức của doanh nghiệp trong vấn đề này và (ii) tư vấn trực tiếp cho hiệp hội và các doanh nghiệp liên quan trong từng giai đoạn cụ thể của từng vụ việc cụ thể ở trong nước cũng như ở nước ngoài.
Hội đồng này đã thực hiện được một số việc ban đầu có hiệu quả như thiết lập một trang web với các thông tin đầy đủ và phong phú, được cập nhật thường xuyên về tất cả các vấn đề liên quan đến phòng vệ thương mại trong nước và nước ngoài tại địa chỉ www.chongbanphagia.vn; xuất bản các bản tin về tình hình sử dụng các biện pháp phòng vệ ở các thị trường quan trọng và những vấn đề liên quan tại thị trường Việt Nam... Quan trọng hơn, Hội đồng tư vấn đã trực tiếp tư vấn cho các hiệp hội và doanh nghiệp về những hành động cần làm trong những vụ việc thực tế cụ thể và hỗ trợ họ thực hiện các hành động đó.
Nguyên tắc hoạt động của Hội đồng là hợp tác chặt chẽ với các tổ chức liên quan của Nhà nước, Hiệp hội, doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả của các hoạt động cần thiết trong việc phòng tránh, đối phó với các vụ kiện ở nước ngoài cũng như chuẩn bị sử dụng các công cụ phòng vệ ở trong nước.
Chúng tôi rất hy vọng rằng, với Chương trình hỗ trợ này, cùng với những nỗ lực của bản thân doanh nghiệp cũng như những cải thiện trong việc hỗ trợ từ phía các cơ quan Nhà nước, tình trạng hiện tại sẽ được khắc phục để doanh nghiệp chúng ta có thể đối phó hiệu quả với các biện pháp phòng vệ ở nước ngoài và sử dụng công cụ thiết thực này để bảo vệ lợi ích chính đáng tại thị trường nội địa.
- Xin cảm ơn ông!
Mai Thanh (thực hiện)