Mới đây, Bộ Công thương đã có văn bản đề nghị Bộ Tài chính sớm ban hành thông tư hướng dẫn thu, thoái thu thuế tự vệ nhằm bảo vệ hàng hóa trong nước trước sức ép cạnh tranh từ hàng ngoại nhập.
Có thể nói, với đa số các DN, hiệp hội DN của VN, đây gần như là một thông tin gây ngạc nhiên. Ngạc nhiên bởi từ trước tới nay, các DN trong nước chủ yếu vẫn mang tâm thế của người luôn thường trực nỗi lo bị kiện. Có nghĩa là, việc các DN VN xuất hàng sang các nước và bị kiện đã trở thành chuyện... dễ hiểu. Còn việc lần đầu tiên các DN có điều kiện để thực hiện kiến nghị các cơ quan chức năng VN triển khai công tác điều tra, áp dụng các biện pháp tự vệ kịp thời, đảm bảo công bằng cho sản xuất trong nước thì hình như lại là chuyện mà chính các DN chưa từng nghĩ tới. Có thể vì vậy nên phản ứng trước thông tin trên, một DN đã cảm thán: Đừng mừng vội, để kiện được người ta không dễ đâu.
Theo Bộ Công Thương, gần đây có nhiều DN gửi hồ sơ đề nghị áp dụng các biện pháp tự vệ để bảo vệ hàng hóa sản xuất trong nước trước sức ép cạnh tranh gay gắt của hàng hóa nhập khẩu. Thế nhưng, trao đổi với DĐDN, ông Nguyễn Đức Thành - Cục phó Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công Thương cho biết, vụ kiện chống bán phá giá đầu tiên của các DN VN đối với hàng hóa nước ngoài vẫn ở... thì tương lai. Hơn nữa, bản thân ông Thành cũng cho rằng, VN đã có yếu tố cần là hành lang pháp lý cho việc tiến hành điều tra và áp thuế chống bán phá giá đối với hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài, tuy nhiên, những yếu tố đủ để thực hiện một vụ điều tra, áp thuế lại gần như chưa có.
Thứ nhất: Không chỉ các DN VN... quen với việc bị kiện hơn là đi kiện mà chính các Hiệp hội DN cũng chưa dành nhiều sự quan tâm tới vấn đề này. Chính vì thế, các Hiệp hội DN chưa đảm bảo được tính đại diện khi đứng ra nộp hồ sơ yêu cầu áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với hàng hóa nước ngoài. Bởi theo ông Thành, Luật quy định cá nhân cũng có thể đứng ra nộp hồ sơ, nhưng việc có 1 Hiệp hội thay mặt các DN để nộp hồ sơ sẽ có tác dụng hơn nhiều so với một cá nhân hoặc DN đơn lẻ.
Thứ hai và quan trọng hơn, đó là việc đưa ra bằng chứng về việc hàng hóa NK đang bán phá giá tại thị trường VN. Theo ông Thành, hiện công tác quản lý, thống kê đối với hàng hóa nước ngoài tại VN vẫn còn rất nhiều bất cập. Chẳng hạn, khi muốn kiện một mặt hàng A bán phá giá tại thị trường VN, bên khởi kiện phải đưa ra được danh sách các DN (quốc gia) XK mặt hàng A vào VN; Thị phần của mặt hàng A tại thị trường VN; cách tính giá thành mặt hàng A; mức độ thiệt hại mà ngành sản xuất trong nước phải gánh chịu xảy ra hoặc bị đe dọa xảy ra là do hàng hóa nhập khẩu bị bán phá giá gây ra...
Trên thực tế, những số liệu để có thể làm căn cứ đi kiện các nước phải là số liệu chính thức từ các cơ quan Hải quan, quản lý thị trường... Nhưng tập hợp số liệu của các cơ quan vốn rất kém, thiếu và không đầy đủ (không thống kê được lượng hàng NK theo chính ngạch, tiểu ngạch, hàng buôn lậu, hàng giả, hàng nhái...). Chưa kể tới việc, để DN có thể tiếp cận các nguồn thông tin liên quan đến xuất nhập khẩu từ phía hải quan, thuế, quản lý thị trường... khó như hái sao chứ chưa nói tới việc sử dụng số liệu ấy hiệu quả.
Thêm một điều nữa, Pháp lệnh số 42/2002/PL của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tự vệ trong nhập khẩu hàng vào VN đã ban hành năm 2002, nghị định quy định chi tiết ban hành năm 2003 nhưng đã 6 năm Bộ Tài chính chưa có văn bản hướng dẫn việc thu và thoái thu thuế tự vệ nên nếu Bộ Công Thương có điều tra, ra phán quyết thì cũng chưa thực hiện được. Chính vì vậy, có lẽ cái tương lai của vụ kiện chống bán phá giá đầu tiên của các DN VN đối với hàng hóa nước ngoài vẫn là ở thì... tương lai xa.
Thái Duy