Đây là nhận định của Cục Quản lý cạnh tranh - Bộ Công Thương tại báo cáo "Tập trung kinh tế (TTKT) tại Việt Nam - Thực trạng và xu hướng" được công bố mới đây. Tuy nhiên để kiểm soát TTKT nhằm thúc đẩy môi trường kinh doanh lành mạnh cần hoàn thiện những điểm khuyết của pháp luật.
Theo đó, trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế bị suy giảm và tiếp tục khó khăn như hiện nay, hoạt động TTKT của VN đang có xu hướng gia tăng nhanh. Trong 3 năm tới có lĩnh vực sẽ bị mua bán, sáp nhập 50 -60% số DN.
Xu hướng tăng
Nhận định về xu hướng trong thời gian tới, Cục Quản lý cạnh tranh cho rằng, các DN nước ngoài đang rất "khát" thâm nhập thị trường VN thông qua TTKT. Một ví dụ điển hình là quy định pháp luật hiện hành của VN không cho hãng hàng không nước ngoài kinh doanh vận tải hành khách bằng đường hàng không trên tuyến bay nội địa. Nhưng bằng cách mua 30% cổ phần của Pacific Airlines năm 2008, hãng hàng không Jeststar của Australia đã thực hiện được việc kinh doanh ở VN vì đã có thể thay đổi hoàn toàn chiến lược kinh doanh của Pacific Airlines trước đây. Trong lĩnh vực ngân hàng, Cục Quản lý cạnh tranh nhận định, trước thực tế phát triển bền vững của ngành này, sắp tới các ngân hàng nhỏ, quản trị yếu sẽ có xu hướng sáp nhập với ngân hàng lớn và các ngân hàng nước ngoài sẽ tăng cường mua cổ phần sở hữu ngân hàng trong nước. Số lượng các ngân hàng thương mại cổ phần sau 3 năm tới sẽ giảm khoảng 30 - 40% so với hiện nay. Với các Cty chứng khoán thì có tới 50-60% sẽ bị mua lại hoặc sáp nhập trong cùng thời gian này. Các DN bán lẻ, dược phẩm cũng sẽ là đối tượng của hoạt động TTKT. Hoặc một số nhóm DN khác như kiểm toán cũng sẽ bị mua bán, sáp nhập để đảm bảo tiêu chuẩn của Bộ Tài chính...
Thiếu hành lang pháp lý
Theo nhận định của một chuyên gia kinh tế thì hoạt động TTKT có yếu tố nước ngoài ngày càng tăng và tính chất ngày càng phức tạp. Do đó, khó tránh khỏi xu hướng TTKT chỉ tập trung vào vài lĩnh vực nhằm thống lĩnh thị trường và hạn chế cạnh tranh của các DN khác. Theo vị chuyên gia này, để kiểm soát cần có biện pháp phát hiện và ngăn ngừa kịp thời. Đồng thời, việc xử lý này phải dựa trên lợi ích chung của xã hội với việc đánh giá hai mặt tích cực và tiêu cực. Cục Quản lý cạnh tranh cũng thừa nhận, số vụ TTKT được báo cáo đến Cục là rất ít so với thực tế. Điều này khiến cơ quan quản lý bị động trước những dấu hiệu vi phạm pháp luật trong quá trình TTKT. Đại diện một DN cho biết, quy định kết quả của TTKT tạo thị phần từ 30% trở lên phải thông báo với cơ quan quản lý. Tuy nhiên việc xác định được bao nhiêu phần trăm là điều rất khó mà DN và cả cơ quan quản lý cũng khó xác định được.
Thực tế, ai cũng biết TTKT là giải pháp tăng cường quy mô vốn, công nghệ và quản lý trong điều kiện bình thường của nền kinh tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay thì TTKT theo nhận định của các chuyên gia nó sẽ gia tăng mạnh bởi nó là giải pháp phù hợp. Để TTKT có thể đạt hiệu quả tốt thì nhất thiết phải có sự hỗ trợ từ một hành lang pháp lý đầy đủ và hoàn thiện.
Tuy nhiên vấn đề là ở chỗ hiện nay pháp luật chưa thể hiện rõ cơ chế xử lý này. Đồng thời, các văn bản pháp luật hiện cũng chưa có cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý cạnh tranh với cơ quan hữu quan trong việc xử lý vụ việc TTKT, vì vậy sẽ rất khó phối hợp kiểm soát khi tiến hành vụ việc cụ thể. Pháp luật hiện hành cũng chưa có quy định để cơ quan quản lý cạnh tranh xây dựng nội dung thẩm tra, thủ tục miễn trừ các trường hợp TTKT và quy chế kiểm soát TTKT. Mặt khác, thực tế đã manh nha nhiều hình thức TTKT như: TTKT theo chiều dọc, TTKT hỗn hợp, TTKT có chung lãnh đạo... nhưng hiện Luật Cạnh tranh chưa đề cập những hình thức này. Đây đang là vấn đề gây khó cho cơ quan quản lý.
Quốc Anh