Bảo hiểm y tế: Hiệu lực và thực tế

Từ 1/7/2009, Luật Bảo hiểm y tế (BHYT) có hiệu lực. Tuy vậy, để luật đi vào cuộc sống vẫn cần sự nỗ lực rất nhiều từ các cơ quan hoạch định chính sách, các DN và cả những người làm công ăn lương.

Hiện nay chỉ có những người làm công ăn lương và đối tượng chính sách là có thẻ BHYT bắt buộc. Nhưng thực tế gần 20 năm thực hiện Pháp lệnh BHYT cho thấy, việc vi phạm pháp luật BHYT xảy ra ngày càng nhiều với tính chất ngày càng phức tạp. Chúng ta chỉ khai thác được khoảng 50% đối tượng tham gia BHYT bắt buộc, phần còn lại là các DN trốn đóng hoặc đóng BHYT không đúng quy định.

Chờ hướng dẫn

Luật bảo hiểm y tế có hiệu lực từ 1/7/2009 nhưng đến nay nghị định và thông tư hướng dẫn vẫn chưa ban hành.

Nhưng trong luật mới cũng còn nhiều bất cập, đặc biệt là vấn đề nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu được dồn về tuyến xã, huyện hoặc tương đương. Dự thảo thông tư hướng dẫn có nêu: người có thẻ BHYT được lựa chọn nơi khám chữa bệnh thuận tiện với nơi cư trú và công tác, nhưng trên thực tế hiện nay tại nhiều địa phương chỉ 60-70% trạm y tế có bác sĩ.

Đó là chưa kể ngay trong danh mục thuốc đã tạo sự phân biệt đối xử bệnh nhân BHYT giữa các tuyến: khống chế dần số thuốc từ tuyến quận huyện trở xuống. Điều đó dẫn đến tình huống bác sĩ tuyến dưới chỉ là người làm giấy chuyển bệnh nhân lên tuyến trên. Như vậy hầu hết bệnh nhân lại bị “thiệt kép” vì luật chỉ thanh toán chi phí vận chuyển từ tuyến huyện lên tuyến trên cho một số đối tượng ưu tiên.

Rối về nhóm đối tượng ?

Luật BHYT phân thành 25 nhóm đối tượng nhưng trong dự thảo thông tư liên tịch Bộ Y tế - Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện luật này có 30 nhóm - thêm năm đối tượng như: công nhân cao su nghỉ việc, thanh niên xung phong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, thân nhân học sinh cơ yếu, người lao động nghỉ việc đang hưởng chế độ ốm đau, người hoạt động không chuyên trách xã, phường, thị trấn...

Thông tư cũng cụ thể hóa rất chi tiết một số nhóm đối tượng - như đối tượng 9 (người có công với cách mạng) - có đến 12 nhóm nhỏ: bà mẹ VN anh hùng, anh hùng lực lượng vũ trang, anh hùng lao động, thương binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học...

Việc phân loại để xác định ai thuộc nhóm đối tượng tự đóng BHYT hay Nhà nước hỗ trợ một phần hoặc toàn phần, khi khám chữa bệnh được chi trả 100% hay phải đồng chi trả 5% hoặc 20%... khá rối rắm và có trường hợp để ngỏ.

Giải pháp nào ?

Thạc sĩ Nguyễn Thị Thanh Hương – Viện Khoa học Bảo hiểm xã hội đề xuất một số giải pháp để thực hiện Luật BHYT có hiệu quả:

Thứ nhất, văn bản hướng dẫn thi hành luật phải cụ thể và thực hiện được ngay, đồng thời cần quy định rõ thêm các nội dung như: thanh tra y tế chuyên ngành BHYT, về tranh chấp và cơ chế giải quyết tranh chấp BHYT.

Thứ hai, cần bổ sung vào Dự thảo Bộ Luật hình sự sửa đổi các tội phạm về BHYT: như tội trốn đóng BHYT, tội lạm dụng quỹ BHYT, tội làm giả hồ sơ, tài liệu, tội sử dụng tiền đóng BHYT, quỹ BHYT...

Thứ ba, tăng cường đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, phổ biến giáo dục Luật BHYT.

Thứ tư, xây dựng quy chế phối hợp giữa các ngành, các cấp, tổ chức đoàn thể trong việc chỉ đạo thực hiện, tổ chức vận động, kiểm tra giám sát việc thực hiện BHYT. Nâng cao trách nhiệm cuả Tổng Liên đoàn Lao động VN, Phòng Thương mại và Công nghiệp VN trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động, người sử dụng lao động khi họ thực hiện quyền và nghĩa vụ về BHYT của mình.

T.Nga