Liên tiếp những tháng gần đây, tình trạng ách tắc hàng hóa nhập khẩu tại các cửa khẩu; cảng biển diễn ra khá nghiêm trọng. Doanh nghiệp chịu thiệt hại lớn đã đành, hoạt động quản lý cũng gặp không ít khó khăn.
Không chỉ có lượng hàng hóa tăng, cơ cấu hàng hóa thay đổi mà các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cũng đóng góp vào việc làm tắc cảng!
Thực trạng đáng buồn
Tháng 5-2009, báo cáo Thủ tướng về tình trạng “tắc” hàng tại các cảng trên địa bàn TP.HCM, ông Nguyễn Trung Tín, Phó Chủ tịch UBND TP cho biết, từ đầu năm đến thời điểm đó, lượng hàng hóa thông qua cảng Sài Gòn tăng đột biến (tăng khoảng 43% so với cùng kỳ). Trong khi khả năng tiếp nhận tàu và bốc xếp của cảng Sài Gòn có giới hạn (25 tàu tại cảng và các bến phao) thì có những thời điểm lượng tàu làm hàng và tàu chờ vào cảng lên tới 50 chiếc. Trung bình cảng có trên dưới 30 tàu đang làm hàng và trên 10 tàu chờ, dẫn đến quá tải triền miên.
Mặt khác, cơ cấu hàng nhập khẩu vào cảng có thay đổi. Các tàu đến cảng trước đây thường là tàu hàng bao, container, hàng xá (hàng rời) rất ít. Tuy nhiên trong 5 tháng đầu năm 2009, hơn 80% lượng hàng đến cảng (không kể tàu container) là hàng xá (khoảng 3.631.000 tấn, tăng 4 lần so với cùng kỳ). Để tiếp nhận, xếp dỡ, đóng bao số hàng này cần một lượng lớn công nhân và thiết bị chuyên dùng. Thực tế năng suất xếp dỡ tại cảng không cao (bình quân 300 tấn/máng/ngày), lại phụ thuộc nhiều vào phương tiện xếp dỡ của chủ hàng, thời tiết… nên thời gian giải phóng hàng kéo dài, ảnh hưởng đến tàu chờ, gây ách tắc nghiêm trọng.
|
100 container hàng thực phẩm đông lạnh đang bị tắc tại cảng Cát Lái |
Một thực tế nữa cũng được thừa nhận đó là công tác tổ chức tiếp nhận, điều động tàu và tổ chức xếp dỡ, đóng bao của cảng còn nhiều thiếu sót, chưa đáp ứng kịp thời tình hình gia tăng hàng hóa hiện nay.
Bất cập trong quản lý
Cộng thêm vào những khó khăn này, việc quản lý thông quan hàng hóa tại các cảng biển đang bộc lộ nhiều bất cập, chồng chéo và chưa chặt chẽ.
Trước thực tế này, đầu tháng 8 vừa qua, Bộ Tài chính đã tổ chức một cuộc họp chuyên đề về công tác quản lý hải quan với cảng biển quốc tế. Từ những bất cập, vướng mắc được chỉ ra, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn đã yêu cầu lãnh đạo Tổng cục Hải quan phải nhanh chóng ban hành chỉ thị tăng cường công tác quản lý hải quan với cảng biển quốc tế; chấn chỉnh nội bộ ngành về công tác quản lý hải quan tại cảng biển.
Để giải quyết các tồn tại, bất cập trong hoạt động quản lý, lãnh đạo Bộ Tài chính yêu cầu ngành hải quan phải sớm sửa đổi quy trình về thủ tục hải quan đối với tàu biển xuất nhập cảnh; quy chế phối hợp giữa hải quan với cơ quan quản lý và kinh doanh cảng; thực hiện việc sắp xếp lại các khu vực tập kết hàng hóa xuất khẩu riêng, nhập khẩu riêng, nội địa riêng, hệ thống kho bãi, cổng cảng, địa điểm làm thủ tục hải quan, địa điểm kiểm tra thực tế hàng hóa, trang thiết bị kiểm tra, giám sát, nối mạng máy vi tính…
Lỗi ở doanh nghiệp
Thế nhưng, nói đi cũng phải nói lại, tình trạng “tắc” hàng còn do lỗi của chính doanh nghiệp. Ở thời điểm ngày 20-8, đang có khoảng 100 container (trung bình mỗi container khoảng 22 tấn) hàng thực phẩm đông lạnh, chủ yếu là thịt gà và thịt heo đang bị “tắc” tại cảng Cát Lái, TP.HCM.
Nguyên nhân chủ yếu, theo đại diện Cơ quan thú y vùng VI, là do doanh nghiệp không đáp ứng đầy đủ các điều kiện để được thông quan. Lãnh đạo Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực I cũng khẳng định, nguyên nhân của việc ứ đọng hàng hoàn toàn không phải do vấn đề thủ tục. Nếu doanh nghiệp có đủ hai điều kiện là giấy xác nhận đồng ý cho mang hàng về kho trong thời gian chờ kiểm định chất lượng sản phẩm của cơ quan thú y và doanh nghiệp nhập khẩu có bảo lãnh của ngân hàng, đóng tiền thuế đầy đủ, hải quan sẽ cho thông quan.
Theo quy trình, hầu hết các lô hàng thực phẩm đông lạnh nhập khẩu đều không phải kiểm tra (tránh kiểm tra chồng chéo giữa hải quan và thú y) nên chỉ cần doanh nghiệp mở tờ khai đúng, ghi đúng các mức thuế theo mặt hàng thì chỉ sau khoảng 30 phút làm thủ tục là có thể lấy hàng ra khỏi cảng. Cơ quan Thú y sẽ cho doanh nghiệp đưa hàng về kho trong thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm chất lượng, nếu các đơn vị này có đủ hai loại giấy tờ, gồm giấy phép nhập khẩu và giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm của nhà sản xuất. Trong số gần 100 container hàng tồn này, đa số đều chưa có giấy phép nhập khẩu của Cục Thú y.
Trước đây cơ quan quản lý có “du di” cho doanh nghiệp “nợ” khi chưa đủ các loại giấy tờ. Có doanh nghiệp mặc dù đang còn “nợ” giấy tờ, kết quả kiểm nghiệm sản phẩm cũng chưa có, nhưng được đưa hàng về kho đã tự ý bán ra thị trường. Đến khi phát hiện, muốn xử lý thì hàng hóa đã đến tay người tiêu dùng. Trong bối cảnh vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm diễn ra ngày một nhiều, cơ quan quản lý “siết” lại, doanh nghiệp lập tức lúng túng, chuẩn bị không kịp, dẫn tới hàng chưa đủ điều kiện thông quan.
Có thể thấy nguyên nhân dẫn đến tình trạng ách tắc hàng hóa không chỉ có một và việc giải quyết không thể làm được trong thời gian ngắn. Đặc biệt trong khi hạ tầng cơ sở cảng biển còn nhiều yếu kém, thiếu đồng bộ.
Hương Viên