Vĩnh Phúc : Sáng kiến ngăn ngừa và giải quyết đình công

Để có giải pháp hạn chế đến mức thấp nhất, tiến tới giải quyết triệt để vấn đề đình công, lãn công bất hợp pháp của người lao động trong các DN trên địa bàn. Mới đây, UBND tỉnh Vĩnh Phúc đã tổ chức buổi tọa đàm xung quanh nội dung này với sự tham gia của Lãnh đạo VCCI, Lãnh đạo tỉnh Vĩnh Phúc, Tổng Liên đoàn Lao động VN, các sở, ban, ngành và đại diện một số DN trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.

Hoạt động này nhằm thực hiện Chỉ thị số 22-CT/TƯ của Ban Bí thư Trung ương  Đảng về "Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo việc xây dựng quan hệ lao động hài hoà ổn định và tiến bộ trong DN" Quyết định số: 1129/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành kế hoạch triển khai Chỉ thị số 22-CT/TƯ. Mới đây, Quốc hội cũng đã có đề án của Đảng đoàn Quốc hội về việc sửa đổi Luật lao động và việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa. Như vậy, có thể thấy toàn bộ hệ thống chính trị đang vào cuộc, các địa phương cũng đã vào cuộc nhằm xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa trong DN.

Nguyên nhân từ nhiều phía

Thực hiện tốt quan hệ giữa người sử dụng lao động , người lao động và tổ chức công đoàn trong DN và giữa DN với cơ quan chính quyền. Nếu giải quyết tốt hai mối quan hệ này sẽ là một giải pháp quan trọng để ngăn ngừa và giải quyết được vấn đề đình công.

Tại buổi tọa đàm, các sở, ban, ngành Vĩnh Phúc đã "mổ xẻ" những nguyên nhân dẫn tới các cuộc đình công, lãn công trong thời gian qua đồng thời nêu lên những giải pháp ngăn ngừa. Các đại biểu đều thống nhất rằng hiện nay vấn đề đình công, lãn công của người lao động trong các DN không chỉ gây bức xúc và thiệt hại lớn cho các chủ DN, mà còn ảnh hưởng xấu tới tình hình an ninh trật tự cũng như môi trường đầu tư của VN, trong đó có tỉnh Vĩnh Phúc. Đại diện các sở, ban, ngành trong tỉnh đều khẳng định nguyên nhân của các cuộc đình công đều xuất phát từ đời sống vật chất, trong đó tiền lương là nguyên nhân chính. Các cuộc đình công thường không tuân thủ đúng theo trình tự pháp luật quy định.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc có 1.958 DN đang hoạt động, trong đó DN ngoài quốc doanh có 179 công đoàn cơ sở (CĐCS)/1.886 đơn vị, DN FDI có 46 CĐCS/ 72 DN FDI. Từ  năm 2007 đến tháng 9/2009 trên địa bàn tỉnh đã xảy ra 47 vụ đình công tại 36 DN, trong đó có 4 DN của VN, 32 DN FDI chiếm tỷ lệ 88,89%

Theo bà Hoàng Thị Thúy Lan - Chủ tịch LĐLĐ Vĩnh Phúc, một trong những nguyên nhân dẫn tới đình công trong thời gian qua trên địa bàn là do một số DN, nhất là DN FDI đã vi phạm quy định của pháp luật lao động, chưa quan tâm đúng mức tới quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của người lao động. Bà Lan dẫn chứng, vấn đề tiền lương mặc dù năm 2006, Nhà nước đã điều chỉnh mức lương tối thiểu trong khu vực DN FDI, nhưng hầu hết các DN đã áp dụng mức lương tối thiểu để trả cho tất cả người lao động, hoặc cũng thực hiện việc nâng bậc lương, tăng lương theo thâm niên nhưng mức phổ biến chỉ hơn lương tối thiểu vài chục ngàn đồng đã dẫn đến bất bình cho người lao động trong khi điều kiện lao động lại quá hà khắc.

Bên cạnh đó, nhiều DN ký hợp đồng lao động không đúng quy định. Có những DN ký hợp đồng từng năm, hợp đồng thời vụ để trốn tránh việc tăng lương hàng năm của người lao động và trốn bảo hiểm xã hội (BHXH). Thậm chí, nhiều DN hằng tháng đã thu tiền BHXH của người lao động nhưng không nộp cho cơ quan BHXH nên đã không thể thanh toán được chế độ ốm đau thai sản cho người lao động, như trường hợp Cty TNHH Daewoo - STC. Còn có những DN nợ BHXH nhiều như Cty TNHH IK Han VN nợ 2,7 tỷ, Cty Vina Kumyang nợ trên 2 tỷ đồng, Cty quốc tế Hannam nợ 967 triệu đồng... Bà Lan cũng nhấn mạnh tới một nguyên nhân khác, là do sự khác nhau giữa lao động VN và người sử dụng lao động là người nước ngoài về ngôn ngữ, văn hóa, truyền thống dân tộc nên chưa có sự thông cảm, chia sẻ lẫn nhau trong mối quan hệ lao động...

Tuy nhiên, không phải mọi việc đều đổ hết lỗi cho người sử dụng lao động. Ngay bản thân người lao động cũng có những hạn chế. Đại diện Sở LĐTBXH tỉnh cho biết, lao động trong các DN có trình độ học vấn không cao, trình độ tay nghề đơn giản. Phần lớn xuất thân từ nông nghiệp, chưa được rèn luyện tác phong công nghiệp... Từ đó nhận thức về pháp luật cũng bị hạn chế.

Ở góc độ là một nhà đầu tư, ông Liao Jen Cheng - Giám đốc quản lý Cty TNHH Công nghiệp chính xác VN 1, một DN có thâm niên hơn 7 năm hoạt động trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc chưa để xảy ra cuộc đình công nào cho rằng: Có 5 nguyên nhân dẫn đến các cuộc đình công: Thứ nhất DN thực hiện chưa đúng hoặc chưa đầy đủ pháp luật lao động; Thứ hai chủ sử dụng lao động chưa quan tâm xem xét chế độ phúc lợi cho người lao động; Thứ ba trong DN không có việc trao đổi thông tin hai chiều giữa chủ sử dụng lao động và người lao động; Thứ tư hiểu biết của người lao động trong DN về mặt pháp luật, nội quy Cty còn hạn chế dẫn đến việc hiểu nhầm, hiểu không đúng các nội quy, quy định; Và cuối cùng là các quy định pháp luật của VN còn nhiều điểm chưa thống nhất, rõ ràng...

Ông Kyoshi Sakashita - Phó Tổng giám đốc Cty sản xuất phanh Nissin Vietnam cho rằng tất cả DN FDI phải tuân thủ pháp luật nước sở tại là điều cần thiết, nhưng tự mình thì không thể hiểu hết được. Ông mong muốn các cơ quan trên địa bàn tỉnh hỗ trợ đào tạo để các DN FDI hiểu hơn về các phong tục tập quán, lề lối làm việc của công nhân...

Giải pháp

Trước tình hình đó, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Phúc Nguyễn Ngọc Phi đã đưa ra một số giải pháp tập trung nhằm hạn chế các cuộc đình công xảy ra, mà như ông nói là sẽ cố gắng để Vĩnh phúc không xảy ra đình công, lãn công. Mục tiêu ngắn hạn là 100% DN có tổ chức công đoàn, 80 - 90% DN có nội quy DN cụ thể. Đặc biệt, thời gian tới Vĩnh Phúc sẽ thực hiện cuốn "cẩm nang" về quan hệ lao động (QHLĐ): "Quan hệ ứng xử hài hòa giữa DN và người lao động". Đây là điều mà các nhà đầu tư, các chủ DN, người lao động sẽ được học trước khi thành lập DN. Đây cũng sẽ là cuốn giáo trình được sử dụng trong các trường dạy nghề trên địa bàn tỉnh."Thời gian tới cả hệ thống chính trị trên địa bàn tỉnh sẽ vào cuộc để thực hiện các biện pháp nhằm làm hài hòa hóa QHLĐ trong các DN trên địa bàn. Đặc biệt là ở các DN thường hay xảy ra đình công. Chúng tôi rất cảm ơn sự hợp tác của các DN, cách làm việc của chính quyền địa phương với các DN sẽ trên cơ sở chân thành và cầu thị" - ông Phi nói.

Bên cạnh đó, các ban, ngành trong tỉnh cũng đưa ra nhiều giải pháp nhằm hạn chế tổi thiểu các vụ đình công, phần lớn đều cho rằng cần có cơ chế ba bên thích hợp và những định hướng trong vấn đề tiền lương; Đẩy mạnh trao đổi thông tin giữa người lao động và người sử dụng lao động; Tăng cường công tác quản lý nhà nước về lao động, kiểm tra giám sát việc chấp hành các quy định của pháp luật... Đặc biệt, cần tổ chức tập huấn nâng cao trình độ cho cán bộ CĐ cơ sở, yêu cầu các chủ DN ký cam kết thực hiện quy định pháp luật khi đầu tư vào VN...

Đồng tình với những quan điểm trên, Đại diện Tổng Liên đoàn Lao động VN, ông Đặng Quang Điều cũng cho rằng giải pháp tập trung "khoanh vùng" các DN có nguy cơ đình công, lãn công để tuyên truyền, chia sẻ kinh nghiệm từ những DN làm tốt, tổ chức đối thoại hằng năm giữa chính quyền và DN là giải pháp quan trọng để giảm thiểu đình công trong bối cảnh hiện nay. Đồng thời sớm thành lập CLB DN FDI trên địa bàn tỉnh nhằm tuyên truyền phố biến pháp luật, phong tục tập quán... là những việc mà các ban, ngành tỉnh Vĩnh Phúc cần sớm thực hiện.

Chia sẻ kinh nghiệm ngăn ngừa đình công ở Cty TNHH Công nghiệp chính xác VN 1, ông Liao Jen Cheng nói: "Để có thể ngăn chặn đình công, nhất thiết DN phải thực hiện đúng pháp luật VN, thực hiện tốt việc trao đổi thông tin giữa chủ DN và người lao động. Quản lý một cách công khai, khi không thực hiện được các đề xuất của người lao động , chủ sử dụng lao động phải nói rõ nguyên nhân... Đồng thời DN phải duy trì mối liên hệ mật thiết với các cơ quan chức năng của Nhà nước để kịp thời được tư vấn". Ông cũng chia sẻ kinh nghiệm, khi nhận biết có các nguy cơ sắp xảy ra ở vào các thời điểm nhạy cảm: cuối năm, xét tăng lương định kỳ... hoặc thấy các DN xung quanh xảy ra đình công, Cty chủ động thông báo cho công nhân và tăng cường nắm bắt thông tin nên đã kịp thời xử lý.

VCCI sẽ hỗ trợ đào tạo quan hệ lao động trong DN

Khi đề cập những đánh giá của các nhà đầu tư trước tình hình đình công, lãn công ở VN thời gian qua, TS Vũ Tiến Lộc cho biết:  Nếu như trước đây các DN FDI lo lắng về vấn đề lạm phát của VN, thì gần đây điều các nhà đầu tư lo lắng nhất chính là vấn đề  đình công chứ không phải lạm phát."Họ cho rằng, lạm phát, suy giảm kinh tế có thể dự báo được, nhưng đình công thì khó dự báo, đình công là chuyện bình thường trong nền kinh tế nhưng đình công ở VN khó lường trước, không tuân thủ luật pháp và rất khó giải quyết" - TS Vũ Tiến Lộc nói.

Cũng theo TS Vũ Tiến Lộc, để giải quyết được vấn đề đình công ở các DN, cần phải xây dựng mối QHLĐ hài hòa ở ngay cấp cơ sở, hai "mắt xích" quan trọng để giải quyết được vấn đề QHLĐ là: Thực hiện tốt quan hệ giữa người sử dụng lao động , người lao động và tổ chức công đoàn trong DN và giữa DN với cơ quan chính quyền. Nếu giải quyết tốt hai mối quan hệ này sẽ là giải pháp quan trọng để ngăn ngừa và giải quyết được vấn đề đình công. Ông cũng thừa nhận thời gian qua giới sử dụng lao động chưa quan tâm nhiều tới quan hệ lao động, họ quan tâm tới các vấn đề khác nhiều hơn. Chẳng hạn như thị trường, công nghệ... mà chưa thực sự chú tâm vào thực hiện tốt QHLĐ trong DN. Và thời điểm này là thời điểm thích hợp nhất để yêu cầu các DN quan tâm hơn nữa tới QHLĐ.

Đánh giá cao sáng kiến của Vĩnh Phúc về việc xây dựng cuốn cẩm nang "Quan hệ ứng xử hài hòa giữa người lao động và người sử dụng lao động" TS Vũ Tiến Lộc cho rằng có thể coi đây là một giáo trình bắt buộc cho hai đối tượng trên, các nhà đầu tư nước ngoài trước khi vào làm ăn tại VN phải học pháp luật VN, học văn hóa VN. Trong khi đó người lao động cũng phải học pháp luật lao động, học văn hóa của người chủ sử dụng lao động. Nếu thực hiện tốt được sẽ có ảnh hưởng rất lớn vấn đề cải thiện quan hệ lao động trong DN.

Quốc Anh