Góc nhìn về mình của doanh nhân

Dù đã qua ngày chúng tôi được tôn vinh nhưng nhân ngày doanh nhân Việt Nam năm nay, tôi xin chia sẻ cách nhìn của tôi về doanh nhân xuất phát từ bên trong DN với tư cách là một doanh nhân đã qua hơn 15 năm lăn lộn với... nghề giám đốc.

Tôi vẫn thường hay nói vui với bạn bè rằng, nghề giám đốc thật ra còn nguy hiểm hơn cả nghề cascadeur. Nhưng quả thật, làm giám đốc có khi còn khó hơn đi dây tử thần hoặc nhảy từ trên mái nhà xuống.

Rủi ro của... doanh nhân

Bỏ qua tất cả những định kiến xã hội đối với người doanh nhân, mà thể hiện rõ nhất là qua các tác phẩm sân khấu, tiểu thuyết, phim ảnh, trong đó luôn cố gắng mô tả giám đốc là một ông bụng bự, tham lam, ngu dốt, luôn có một cô thư ký xinh đẹp trong vòng tay. Bỏ qua tất cả cách nhìn thiên lệch của một số chủ trương, chính sách, hệ thống pháp luật một thời đã xem doanh nhân là người có tội, hoặc chỉ biết bóc lột để làm giàu cho bản thân. Bỏ qua tất cả những điều đó thì người doanh nhân vẫn luôn phải đối đầu trực diện với muôn vàn tình huống phức tạp xảy ra hàng ngày và hàng nghìn loại rủi ro có thể nhảy bổ ra từ bất cứ góc nào của cuộc sống. Bạn hãy tưởng tượng vào một buổi sáng đẹp trời, bạn đang phấn khích chuẩn bị cho một ngày làm việc mới, vừa giở tờ báo ra đọc thì thấy một tít lớn: công trình của bạn bỏ bao tâm huyết để thực hiện chỉ vì một sự cố nhỏ mà bị lên án thổi phồng là “quẳng hàng trăm tỷ đồng qua cửa sổ”. Hoặc bỗng dưng, Nhà nước ban hành một sắc luật mới khiến cho toàn bộ sản phẩm của bạn bị đóng băng không tiêu thụ được. Chưa hết, một khoản tiền lợi nhuận của Cty được miễn thuế theo chính sách ưu đãi đã được phân phối cho cổ đông và lập quỹ phúc lợi cho nhân viên bỗng nhiên được một đoàn thanh tra nào đó đến kiểm tra rồi tuyên bố phải thu hồi về cho Nhà nước, thi hành trước, khiếu nại sau. Chưa kể những trường hợp mâu thuẫn nội bộ, xích mích nhỏ hoặc chỉ bất đồng vì cá tính của nhau, cũng có khi chạy đến gõ cửa phòng giám đốc để khóc lóc, kể lể. Thế rồi lại phải tốn bao nhiêu thời gian để dàn xếp, động viên, an ủi, phê phán, hướng dẫn. Khó chịu nhất là những trường hợp gièm pha, nói xấu lẫn nhau, gửi thư nặc danh tố cáo, gây mất đoàn kết và làm vẩn đục môi trường văn hóa của công ty. Đấy là tôi chỉ mới kể sơ qua vài tình huống đã xảy ra trên thực tế. Vậy người giám đốc phải làm gì để giải quyết tất cả những việc đó ? Vai trò của người doanh nhân trong DN phải như thế nào để có thể lèo lái con thuyền của mình ?

Mối quan hệ giữa doanh nhân và DN

Nhân là con người, cũng là một chỉnh thể giống như một vũ trụ thu nhỏ. Tuy nhiên, hệ thống con người khác hệ thống các loài khác ở chỗ nó là một hệ thống mở và luôn cập nhật thông tin từ môi trường mà nó sinh sống để tự điều chỉnh, tự nâng cấp, tự hoàn thiện. Chính vì vậy, con người là một loài thông minh vượt trội hơn các loại khác, xét cả về mặt tiến hóa sinh học lẫn mặt xã hội. Như vậy, tự nhiên đã trao cho con người điều kiện tiên quyết, đó là năng lực trí tuệ và năng lực cảm xúc để có thể hòa hợp với Địa (môi trường sống) và Thiên (vận hành theo quy luật của vũ trụ). Doanh nhân trước hết là một Nhân theo ý nghĩa đã nêu, lại còn phải là người có phẩm chất đặc biệt hơn, để có thể điều hành được cả một tập thể nhiều người khác, cũng như tổ chức tốt các mối quan hệ với cộng đồng, với chính quyền và với khách hàng. Thế nhưng, muốn như vậy thì ngoài những phẩm chất cá nhân ra, doanh nhân phải hiểu rõ DN là gì và nó vận hành theo quy luật nào ?

Các nhà lý luận đã đưa ra rất nhiều loại định nghĩa về DN. Riêng tôi thì nhìn nhận cách hoạt động của DN theo một kiểu khác, không liên quan đến các khái niệm kinh tế hàn lâm khó hiểu.

DN là một tập hợp nhiều người làm việc chung với nhau theo những mục tiêu nhất định. Nhưng không chỉ có vậy, bản thân DN cũng là một chỉnh thể độc lập, cũng là một hệ thống mở giống như con người, nhưng khác vài điểm. DN được tổ chức chặt chẽ; có bộ não (Hội đồng quản trị, Ban Tổng Giám đốc); có tay, chân (các bộ phận thực hiện); có tai, mắt, miệng, lưỡi (các cơ quan phát ngôn, thu thập tin tức, xử lý thông tin); có hệ thống tiêu hoá, tuần hoàn, hô hấp, bài tiết (các bộ phận thu chi, sản xuất, phân phối, tiêu thụ); có các cơ chế đề kháng, tự bảo vệ (ban kiểm soát, kiểm tra nội bộ); có ý thức tự làm đẹp mình thông qua các bộ phận PR, Marketing. DN liên tục trao đổi thông tin trong nội bộ và giao tiếp với môi trường bên ngoài thông qua nhân viên, khách hàng, cổ đông, nhà cung ứng, cộng đồng, các cấp chính quyền, các đối tác nước ngoài. Tuy nhiên, khác với con người, DN có thể tồn tại lâu dài hơn, có thể tái sinh, có thể sáp nhập với DN khác để thành DN lớn hơn, có thể hợp tác với DN khác hoặc tự mình đẻ ra các DN con. Nhưng DN cũng có thể có đời sống rất ngắn ngủi, nếu bị phá sản.

Một điểm khác biệt cơ bản nữa, đó là nếu như mỗi người có một tính cách riêng, thì DN vừa có một khung cố định chung về cách thức hoạt động theo khuôn khổ pháp luật của nhà nước, lại vừa có một sắc thái, một nền văn hoá riêng tuỳ theo cách quản trị của cơ quan đầu não của mình. Mà đứng đầu cơ quan đầu não đó chính là doanh nhân - người lãnh đạo. Như vậy, bộ não của doanh nhân cũng chính là trung tâm điều khiển cả DN. Mối quan hệ giữa doanh nhân và DN chính là mối quan hệ của bộ não với toàn bộ cơ thể của DN. Vì vậy, khi bộ não yếu đi, hoặc khi có quá nhiều bộ não xung đột với nhau trong một cơ thể, hoặc khi bộ não này bị thay thế liên tục bởi các bộ não có chất lượng quá khác nhau, thì DN có nguy cơ mất ổn định, bị thay đổi hình ảnh, cách ứng xử trong mắt cộng đồng xã hội, thậm chí bị rối ren, xuống cấp, dẫn đến tan vỡ. Tất nhiên, sự thay đổi là không tránh khỏi, nhưng nếu sự thay đổi đem lại sức sống mới, năng lực mới cho DN thì đó là một điều may mắn.

Thế nhưng, bộ óc của DN cũng tương tự bộ óc của con người, gồm rất nhiều bộ phận: đại não, thân não, tiểu não, hành tuỷ, tuỷ sống; có hệ thần kinh trung ương lại có hệ thần kinh ngoại biên; có hệ thần kinh cơ thể (cảm xúc) lại có hệ thần kinh thực vật (tự động điều tiết các cơ quan nội tạng). Một DN muốn hoạt động tốt cũng cần có Hội đồng quản trị, Ban Tổng giám đốc, Giám đốc các bộ phận, giám đốc các công ty thành viên, có các Ban kiểm soát, các hội đồng đầu tư, các teamwork, các đoàn thể... có các quy chế vận hành tự động hoặc xử lý theo từng trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, cũng giống như các nơron và các dây thần kinh cần có sự tiếp sức của các khớp thần kinh (synap), nút ranvier, các vỏ myelin, các chất dẫn truyền thần kinh (acetylcholin, adrenalin, dopamin ...) để có thể truyền đi các tín hiệu thần kinh thông qua các chất sinh hoá hoặc bằng xung điện động, thì các ý chí và mệnh lệnh của các nhà lãnh đạo công ty, cũng cần được dẫn truyền đến từng nhân viên, thông qua các công cụ như quyết định, chỉ thị, hội họp trực tiếp, hội nghị trực tuyến từ xa, lệnh miệng, chỉ thị qua fax, email, mạng web nội bộ, internet, telephone..., với cơ chế đa dạng như họp HĐQT, Ban TGĐ, họp hội đồng đầu tư, hội đồng kỷ luật, hội đồng thi đua, họp nhóm, họp teamwork, tập huấn, huấn thị với sự giúp đỡ của Thư ký và nhiều loại ban bệ khác nhau.

Vĩ thanh...