Phí đường bộ và những bất hợp lý

DĐDN đã nhiều lần đưa thông tin về những khúc mắc giữa các DN vận tải TP HCM và Cty CP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP HCM (CII) về việc thu phí tại Trạm thu phí Xa lộ Hà Nội. Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa của việc này còn bắt nguồn từ những bất hợp lý của phí đường bộ trên cả nước.

Có hai loại vé phí đường bộ chủ yếu. Dân tài xế thường gọi ngắn gọn tên hai loại vé này là vé lượt và vé trạm. Ngoài ra còn có vé tháng, vé quý qua các trạm thu phí, nhưng về bản chất đều là hình thức mua trước quyền qua trạm cho phương tiện giao thông.

Loạn trạm thu phí

Hiện nay Nhà nước tổ chức đấu thầu và chuyển giao quyền thu phí cho cho các DN thắng thầu. Các trạm thu phí do các DN này quản lý có loại vé riêng để bán cho các phương tiện qua trạm, và giá vé cũng thường cao hơn giá vé bán tại các trạm Nhà nước quản lý. Vé lượt tại các trạm do Nhà nước quản lý không có giá trị đi qua các trạm này. Và đó là điều bất hợp lý. Hiện Bộ Tài chính quy định cho phép DN trúng thầu được đề nghị mức thu phí qua trạm không vượt quá 2 lần mức thu phí quy định tại các trạm thu phí của Nhà nước. Và nếu giá do DN trúng thầu xác định nằm đúng trong “khung” ấy, thì đương nhiên Bộ khó có thể từ chối đề nghị của DN. Như vậy, vô hình trung, cùng với việc tổ chức đấu thầu chuyển giao quyền thu phí, Bộ Tài chính đã... bán luôn chức năng quản lý của chính Bộ này: Đó là chức năng xác định mức thu phí tại trạm thu phí đường bộ.

Trở lại vụ việc của các DN vận tải TP HCM và CII, chính từ việc cơ quan quản lý đồng ý cho CII xây dựng Trạm thu phí Xa lộ Hà Nội mới vô hình trung đã tạo nên sự bất hợp lý không đáng có, xâm phạm quyền lợi của số đông DN.

Mặt khác, quy định quản lý các trạm thu phí hiện nay đang gây rất nhiều phiền hà cho các phương tiện giao thông. Các trạm thu phí chưa chuyển giao quyền thu phí hiện không có biện pháp hiệu quả để chặn nạn quay vòng vé. Các trạm đã chuyển giao thì bị tăng giá vé và cũng không đảm bảo yêu cầu thuận lợi cho phương tiện giao thông. Chẳng hạn có trạm không bán nhiều vé/lượt như trạm thu phí Cầu Giẽ (quốc lộ 1), rồi hiện tượng “loạn” trạm thu phí tại TP Hồ Chí Minh và địa bàn cả nước. Điều nhìn thấy rõ ràng nhất, là yêu cầu cực kỳ rõ ràng, chính xác của Bộ - đảm bảo khoảng cách tối thiểu giữa các trạm thu phí không ít hơn 70 km - cũng không thể được “hiện thực hóa”. Kết quả là chi phí vận tải, đi lại của các phương tiện giao thông bị đội lên khá cao nhưng lại vẫn không đảm bảo thuận tiện, nhanh chóng và từ đó không đảm bảo yêu cầu an toàn phương tiện khi vận hành trên đường.

Đến bất cập từ... vé

Vé lượt in theo mẫu của Bộ Tài chính, có giá trị đi qua tất cả các trạm thu phí trên cả nước. Còn vé trạm là loại vé của các trạm thu phí vẫn thuộc quyền quản lý Nhà nước, nhưng do DN quản lý trạm thu phí ấy phát hành và chỉ có giá trị để đi qua chính trạm thu phí bán nó. Vé trạm có giá bán đúng với quy định của Nhà nước. Hiện, các trạm thu phí do Nhà nước quản lý vẫn bán song song cả hai loại vé trạm và vé lượt. Nhưng trong đa số trường hợp, mỗi xe được mua số lượng tùy ý vé lượt. Còn với vé trạm, thường mỗi nhân viên bán vé chỉ bán một vé cho một xe qua trạm. Lý do đơn giản vì vé ấy chỉ có giá trị qua trạm bán nó.

Mỗi vé thu phí đường bộ theo quy định của Bộ Tài chính có 3 liên. Cơ quan quản lý xem xét doanh thu bán vé dựa trên các cuống vé lưu tại trạm – cũng là liên thứ nhất của vé. Còn khi bán, nhân viên bán xé hai liên đưa cho người mua đưa xe đi qua bục soát vé. Tại đây, nhân viên soát vé xé một liên để cho xe qua trạm, liên còn lại trả cho lái xe. Tuy nhiên, nhiều lái xe thường đưa luôn mà không lấy lại liên 3 của vé, như vậy hai liên của vé sẽ vẫn dính liền nhau. Và đó là cơ hội để vé “được” quay vòng. Những chiếc vé này được thu hồi, dán hờ vào tập cuống vé để sau đó bán lại cho những xe khác qua trạm. Đương nhiên, tiền bán những vé này không được hạch toán để nộp cho Nhà nước, mà “chảy” vào “quỹ đen” của trạm thu phí ấy.

Thực ra, quay vòng vé là hành vi vi phạm pháp luật đã bị phát hiện nhiều. Trong một số trường hợp, không ít cán bộ, nhân viên trạm thu phí đã bị xử lý kỷ luật, thuyên chuyển hoặc buộc thôi việc. Tuy nhiên, việc quay vòng vé vẫn diễn ra. Tại trạm thu phí Cầu Bình (quốc lộ 37 thuộc Hải Dương) do Cty CP quản lý và sửa chữa đường bộ 240 quản lý, đầu tháng 7/2009, nhân viên bán vé đã bán 4 vé trạm cho 2 ôtô đi liền nhau cùng lúc. Tuy nhiên, xeri các vé đều lệch nhau, không thứ tự. Khi bị chất vấn, nhân viên tổ bán vé tên Chiều đã giật tập vé trong tay người chất vấn và vò nhỏ để... giấu. Cũng tại trạm thu phí này, tới ngày 5/10/2009, kiểm tra xeri vé do trạm bán cho hai phương tiện đi liền cùng lúc với nhau cũng cho kết quả lệch nhau hoàn toàn. Nếu đúng là vé trong cùng tập do Bộ Tài chính phát hành, thì đương nhiên các vé phải có xeri nối tiếp nhau từng đơn vị.  

Quốc Dũng