Sự thiếu minh bạch và công khai về tài sản nhà nước đang là cản ngại lớn đối với các nhà chuyên môn trong việc tính toán và đưa ra được một chỉ số ICOR có độ tin cậy cao.
Trước phiên khai mạc kỳ họp thứ 6 của Quốc hội kỳ này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội, ông Hà Văn Hiền, đã mời một số chuyên gia của Tổng cục Thống kê lên Văn phòng để các đại biểu Quốc hội tham khảo ý kiến về hệ số đầu tư tăng trưởng ICOR. Hệ số này cho biết muốn có một đồng tăng trưởng thì cần bao nhiêu đồng vốn đầu tư. Nếu hệ số này càng cao thì chi phí đầu tư càng đắt, nói cách khác là hiệu quả đầu tư càng thấp. Các đại biểu Quốc hội lo ngại rằng, việc Chính phủ thực thi chính sách mở rộng tài khóa nhằm chống suy giảm kinh tế sẽ làm hệ số này tiếp tục leo thang trong năm 2009.
Trong buổi họp hôm đó các đại biểu Quốc hội thống nhất tính ICOR bằng cách lấy tỷ lệ giữa vốn đầu tư phát triển so với GDP chia cho tốc độ tăng trưởng GDP. Theo công thức này, ICOR năm 2009 sẽ là 8 (do hai tham số trên lần lượt là khoảng 42,2% và 5,2%), mức cao nhất trong lịch sử cũng như so với các nước khác khi họ còn ở cùng giai đoạn phát triển như Việt Nam hiện nay. Các đại biểu Quốc hội đã đồng loạt bày tỏ quan ngại về hệ số này và cho rằng chất lượng tăng trưởng ở Việt Nam là rất thấp.
|
Việc tính toán các chỉ số khoa học nên để cho các nhà chuyên môn thực hiện |
Trong buổi họp hôm đó đã có chuyên gia khuyến nghị với Ủy ban Kinh tế rằng, Quốc hội không nên tính toán ICOR theo cách đó vì nó không thực sự khoa học. Vụ trưởng Vụ thống kê tài khoản quốc gia của Tổng cục Thống kê Bùi Bá Cường bình luận: “Cách tính trên là rất không ổn về mặt học thuật. Các đại biểu dùng vốn đầu tư phát triển so với GDP theo giá thực tế chia cho tốc độ tăng GDP theo giá so sánh rồi bảo ICOR cao là nhầm to. Hơn nữa, đầu tư tăng lên trong năm nay chưa tạo ra được GDP ngay vì nó có độ trễ”.
Theo Tổng cục Thống kê, có một cách tính ICOR khác khoa học hơn mà thế giới vẫn thường áp dụng với các tham số của 5 năm liên tiếp. Công thức này đòi hỏi phải có các thông số về tài sản của nhà nước, của doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể… Tuy nhiên, nó rất khó áp dụng trong bối cảnh hiện tại của Việt Nam do nhiều yếu tố, trong đó cơ bản nhất là sự thiếu minh bạch và công khai tài sản nhà nước.
Cách đây một thời gian, một số chuyên viên của Tổng cục Thống kê sang Cục công sản để thu thập dữ liệu về tài sản của nhà nước nhằm tính toán chỉ số ICOR theo công thức này. Tuy nhiên, họ chẳng thu được mấy thông tin. Lãnh đạo Cục công sản lúc đó thừa nhận, Cục chỉ là cái kho sổ sách thôi, không phải là cơ quan có quyền giữ tài sản nhà nước. Thông thường, khi các cơ quan nhà nước mua sắm tài sản xong phải báo cáo cho cục này để phục vụ cho công tác thống kê. Nhưng rất nhiều cơ quan không báo cáo gì. Lãnh đạo Cục công sản thậm chí còn ngỏ lời xin số liệu của các chuyên gia của Tổng cục Thống kê để làm báo cáo. Ông Cường bình luận: “Tức là đến Cục công sản cũng không thể nắm được tài sản của nhà nước, nhưng rõ ràng phải thông cảm cho họ”.
Như vậy, sự thiếu minh bạch trong kê khai tài sản nhà nước đang là rào cản lớn nhất đối với các nhà khoa học trong việc tính toán chỉ số ICOR. Tuy nhiên, cũng cần phải nhấn mạnh rằng, căn cứ theo Luật Thống kê thì việc công bố chỉ số này thuộc về trách nhiệm của Tổng cục Thống kê.
Cách đây vài hôm, trước sức ép về chỉ số ICOR cao tại các phiên họp của Quốc hội, người đứng đầu Tổng cục Thống kê là ông Nguyễn Quang Hòa đã yêu cầu một số chuyên gia chính xây dựng chỉ số ICOR. Theo lộ trình, chỉ số này buộc phải công khai trong năm 2010, cùng với 336 chỉ tiêu thống kê khác để thay thế cho 274 chỉ tiêu đang áp dụng hiện nay. Ông Hòa rất muốn có được chỉ số này sớm để công bố một cách chính thức vào cuối năm nay. Tuy nhiên, ông Cường nói, nhiệm vụ này là rất khó khăn vì thiếu minh bạch thông tin từ các cơ quan nhà nước như trên.
Khi được đề nghị dự báo về chỉ số cho năm nay, ông Cường đáp: “Đầu tư của nhà nước tăng bất thường lên hơn gấp rưỡi - tính theo giá thực tế, mà tăng trưởng kinh tế chỉ ở mức 5,2% thì rõ ràng là ảnh hưởng đến ICOR rồi. Chỉ số này chắc chắn sẽ xấu đi khi Việt Nam tiến hành tái cơ cấu kinh tế”.
Rõ ràng, nói như Tổng bí thư Nông Đức Mạnh bên hành lang Quốc hội:“ICOR tăng cao thế là rất đáng lo ngại, nhưng cần có đánh giá thêm của các nhà khoa học”.
Việc tính toán các chỉ số khoa học nên để cho các nhà chuyên môn thực hiện. Về phần mình, Quốc hội nên tập trung vào giám sát để đảm bảo rằng, những dự án đầu tư của nhà nước là có hiệu quả; cũng như giúp lập ra những hành lang pháp lý để huy động được đầu tư tư nhân vào quá trình phát triển đất nước.
Tư Giang