Hội thảo Viet Transpost 2009 vừa diễn ra song song với Hội nghị các Bộ trưởng Giao thông Asean trong khuôn khổ tuần lễ Giao thông VN được coi là sự kiện hàng đầu về ngành đường bộ và đường sắt tại VN. Tuy nhiên, với các “hạng mục” có tính chất nóng hổi như: Cơ hội đầu tư trong ngành đường bộ và đường sắt, mô hình đầu tư hợp tác nhà nước - tư nhân trong ngành vận tải trong thời điểm VN đang phải đối mặt với nhiều vấn đề khủng hoảng về giao thông - nhưng Viet Transpost 2009 lại một lần nữa thể hiện sự loanh quanh luẩn quẩn và lúng túng trong quy hoạch giao thông nước nhà.
Điệp khúc “làm thế nào đó” liên tục được lặp đi lặp lại ở các diễn giả, kể cả trong và ngoài nước. “VN, mà cụ thể là Hà Nội cũng đã từng xây dựng dựng mạng lưới tàu điện, cũng là kinh nghiệm tốt đối với hệ thống quản lý tàu điện ngầm sau này. Cái khó khăn là nhu cầu về giao thông ngày càng lớn, trong khi nguồn lực hạn chế, “làm thế nào đó” để huy động được vốn ? Trong bối cảnh tăng trưởng trưởng mạnh, đặc biệt ở các TP lớn thì cần “làm thế nào đó” để hỗ trợ người dân đi lại tốt hơn. Muốn vậy cần phải “làm thế nào đó” để đầu tư vào giao thông hấp dẫn, thu hút DN…” - Một chuyên gia Nhật Bản băn khoăn.
Còn chuyên gia Trung Quốc Feng Liguang chia sẻ: Bắc Kinh cách đây 20 năm cũng có nhiều xe bus và xe máy, nhưng giờ đây khi cuộc sống của đại đa số đều trở nên khá giả, nhiều người đã mua xe hơi, vì vậy xe hơi tăng nhanh, Chính phủ đưa ra các biện pháp quản lý như đường vành đai 2, 3, 6 giảm tài cho nội đô, đồng thời xây dựng những con đường mới. Giao thông đường sắt cũng đã có 700 km trong đó 461 km đường sắt nội đô, giúp giảm khó khăn về giao thông ở trung tâm TP. Theo ông Liguang, Hà Nội cũng phải “làm thế nào đó” để tránh ùn tắc, nhất là lễ ký niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội đã cận kề… ?
Sau khi một DN trăn trở, cách đây 10 năm đã xây dựng quy hoạch tổng thể nhưng thực tế là tình trạng giao thông ngày càng trở nên tồi tệ, quy hoạch giao thông công cộng dường như quá đồ sộ trong khi chúng lại chưa làm được gì nhiều. Vậy phải “làm thế nào đó” để 2020 các khu vực phát triển sẽ khác bây giờ trong khi hiện thực hóa quy hoạch tổng thể rất khó khăn ? Trả lời vấn đề này, ông Lý Huy Tuấn - Viện trưởng Viện chiến lược và Phát triển Giao thông VN khẳng định, khác với trước đây chúng ta cần “phải làm gì đó”? Ông dẫn chứng Thái Lan đầu tư 54 triệu USD vào hệ thống xe bus, Hoa Kỳ mất 100 trệu USD… Còn Hà Nội, TP HCM mới có 15 triệu USD cho hệ thống đường sắt đô thị mà sớm nhất 2015 mới có hệ thống đường tàu điện ngầm ở TP HCM. Vậy cần “làm cái gi đó” để đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân trong khi ước tính 5 năm nữa, nhu cầu giao thông nội đô sẽ tăng gấp 4 - 5 lần ? Theo một chuyên gia khác, trong ngắn hạn và trung hạn sẽ cố có quy hoạch hạ tầng, nhưng “làm thế nào đó” để chúng ta có thể hỗ trợ cho người dân tốt hơn bởi đường sắt nội đô, hay giao thông công cộng không có nghĩa là hi sinh quỹ đất, vì quỹ đất còn dùng nhiều vào mục tiêu phát triển khác nữa…
Tất cả sự chia sẻ, lắng nghe những kinh nghiệm và chuyên môn của các chuyên gia đầu ngành đó đều rất cởi mở, nhưng thực tế là liên hệ vòng vo các nước, rồi về VN thì hầu như các giải pháp được đưa ra dường như vẫn luẩn quẩn ở “làm thế nào đó”.
Ra thang máy, vô tình nghe được ý kiến trao đổi thân mật của hai khách mời trong ngành giao thông “khó thì khó rồi, dự án, công trình có nhiều vấn đề nhưng cái đầu tiên nhìn thấy là tổ chức quản lý có vấn đề!”. Không bình luận về tính đúng sai của ý kiến “không chính thức” này, tuy nhiên ít ra thì đây cũng là một quan điểm, một góc nhìn thấu đến tận “mấu chốt” của giao thông đô thị của VN, chứ không phải vòng vo tam quốc mà cuối cùng vẫn chỉ là “làm thế nào đó” như các chuyên gia đầu ngành quanh quẩn.
Phương Thảo