Sản xuất công nghiệp tăng trưởng thấp nhất trong vòng 10 năm trở lại đây. Xuất khẩu giảm 11,6% trong khi nhập siêu tăng cao so với chỉ tiêu của Quốc hội đề ra. Đây là “khối đá nặng” mà ngành công thương phải “vần” trong hơn 20 ngày còn lại của năm 2009 và còn tiếp tục phải “gồng gánh” trong cả năm 2010.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Hữu Hào nhìn nhận, quan tâm đến tăng giá trị xuất khẩu và giảm nhập siêu là hết sức cần thiết vào thời điểm “nước sôi lửa bỏng” này. Tuy nhiên, không vì thế mà xem nhẹ việc phải tăng năng lực sản xuất bởi sản xuất công nghiệp là “gốc”, còn xuất khẩu chỉ là phần “ngọn”.
Cái “gốc” vẫn chưa vững
|
Nếu sản xuất công nghiệp trong nước không đảm bảo thì xuất khẩu ắt sẽ có vấn đề |
Theo ông Hào, nếu sản xuất công nghiệp trong nước không đảm bảo thì xuất khẩu ắt sẽ có vấn đề. Trong khi đó, đại diện Tập đoàn Dệt may lại vô cùng lo ngại, đến thời điểm này, các đơn hàng xuất khẩu hàng dệt may còn nhiều nhưng đa số doanh nghiệp không thể tổ chức sản xuất để tăng sản lượng được. Những trở ngại vẫn là khó khăn về lao động, về nguồn cung nguyên phụ liệu cho ngành dệt may. Đặc biệt, năm 2009 sắp qua nhưng các chương trình trọng điểm của ngành dệt may như trồng bông nguyên liệu cũng chưa thể triển khai hiệu quả do vướng cơ chế tài chính; còn mục tiêu xây dựng trung tâm nhuộm vẫn chưa thực hiện được gì. Trong khi đó, xuất khẩu hàng dệt may hiện chiếm một tỷ trọng khá lớn trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam.
Đáng chú ý, tình trạng này không chỉ diễn ra với ngành dệt may. Đại diện Hiệp hội chế biến gỗ lưu ý đến một thực tế, đa số khách hàng lớn ở Mỹ, Châu Âu đang muốn thay đổi nguồn cung ứng các sản phẩm gỗ từ Trung Quốc sang Việt Nam. Tuy nhiên, ngành gỗ đang gặp khó khăn vì phụ thuộc tới 80% vào nguyên liệu nhập khẩu. Thêm vào đó, lao động cho ngành chế biến gỗ cũng đang thiếu trầm trọng. Chính vì vậy, hiệp hội này kiến nghị Chính phủ và Bộ Công Thương cần sớm xây dựng các chính sách đặc thù phát triển vùng nguyên liệu cho công nghiệp chế biến gỗ, nhất là các vùng nguyên liệu ở trong nước và các nước càng gần Việt Nam càng tốt. Nỗi lo không chỉ từ nguồn nguyên liệu, ngay cả khi các doanh nghiệp có đơn hàng thì năm nay lại đối diện mối lo khác nữa - thiếu điện cho sản xuất. Thứ trưởng Đỗ Hữu Hào cũng lo lắng, hiện thời tiết đang diễn biến theo hướng khô hạn là cực kỳ bất lợi cho sản xuất thủy điện cũng như nông nghiệp. Nếu thiếu điện xảy ra, sản xuất công nghiệp sẽ bị ảnh hưởng nặng nề và xuất khẩu sẽ không tránh khỏi bị liên luỵ.
Chính vì vậy, ngay từ bây giờ, Bộ Công Thương yêu cầu Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cần phải tính tới các phương án lo điện cho năm 2010 và nhất là trong mùa khô; trong đó đẩy mạnh mua điện từ Trung Quốc, đẩy nhanh các dự án nguồn điện mới và tích nước các hồ thủy điện để đảm bảo nước cho phát điện mùa khô cũng như nước cho sản xuất nông nghiệp. Bên cạnh đó, ngành dầu khí cần sớm đưa các nhà máy nhiệt điện chạy khí vào hoạt động ổn định để tăng sản lượng phát lên lưới bởi nhiệt điện khí vẫn hiệu quả hơn nhiều so nhiệt điện chạy dầu diesel. Ngoài ra, một nhiệm vụ quan trọng lúc này chính là xúc tiến việc mua mỏ than và mua than ở nước ngoài để đáp ứng nhu cầu than cho sản xuất công nghiệp nói chung và sản xuất điện trong nước.
Đặc biệt, để chuẩn bị cho kế hoạch 2010 và các cân đối vĩ mô, Thứ trưởng Bộ Công Thương Bùi Xuân Khu còn cho rằng, các doanh nghiệp thuộc Bộ Công Thương phải rà soát các dự án, đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng nhằm sớm đưa các dự án như dự án DAP Đình Vũ, các dự án sản xuất đạm, điện đi vào hoạt động ổn định để tăng giá trị sản xuất công nghiệp. Bộ sẽ phối hợp chặt với doanh nghiệp và chủ trì cũng như báo cáo Thủ tướng chỉ đạo kịp thời để tháo gỡ các khó khăn phát sinh.
Mạnh tay kiềm chế nhập siêu
Thời gian hơn 20 ngày còn lại khó có thể xoay chuyển tình thế, nhưng mọi cố gắng nhằm kiềm chế nhập siêu và tăng giá trị xuất khẩu vẫn sẽ góp phần quan trọng vào thu hẹp khoảng cách về đích. Thứ trưởng Bùi Xuân Khu đã khẳng định như vậy.
Theo ông Khu, Bộ Công Thương đã họp với các ngân hàng và các bộ ngành liên quan để có biện pháp kiềm chế nhập khẩu một số mặt hàng xa xỉ như mỹ phẩm, điện thoại di động, thực phẩm, ô tô, rượu. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn tổ chức thu mua ngoại tệ chợ đen, chuyển vào tài khoản để nhập khẩu các mặt hàng xa xỉ về, nhất là nhập khẩu ô tô. Vì vậy, muốn đảm bảo nhập siêu tháng 12 không vượt ngưỡng cho phép, Vụ Xuất nhập khẩu Bộ Công Thương đã được yêu cầu quyết liệt phối hợp với Cục quản lý thị trường và các bộ ngành liên quan áp dụng các biện pháp “mạnh tay” hơn trong việc kiềm chế nhập siêu.
Bên cạnh đó, giải pháp quan trọng khác là ngành xăng dầu phải cân đối sử dụng tối đa sản phẩm xăng dầu của Nhà máy lọc dầu Dung Quất, tính toán giảm hợp lý lượng dự trữ xăng dầu cũng như tăng cường xuất khẩu sang thị trường khu vực để góp phần hạn chế nhập siêu.
Nhằm tạo đà cho sản xuất, tăng sức cạnh tranh và xuất khẩu, công tác xúc tiến thương mại, mở cổng giao dịch điện tử vùng, cải cách hành chính, thủ tục hải quan cần tiếp tục phải đẩy nhanh. Đặc biệt, theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Thành Biên, để đẩy mạnh xuất khẩu nông sản trong đó có các mặt hàng chủ lực như gạo, hạt tiêu, điều, cà phê… là mặt hàng chiếm tỷ trọng cao trong xuất khẩu, Vụ Xuất nhập khẩu cần phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội ngành hàng để tổ chức thu mua, dự trữ chân hàng cho niên vụ xuất khẩu 2010 sắp tới, tránh tình trạng tự phát thu mua dẫn tới các cơn sốt giá hoặc giảm giá đột ngột, gây bất lợi cho cả doanh nghiệp xuất khẩu và người nông dân. Ông Biên cũng lưu ý, từ tháng 1/2010, các nước EU sẽ áp dụng Luật truy xuất nguồn gốc thủy sản ngoài khơi. Vì vậy, ngành thủy sản phải nhanh chóng triển khai các giải pháp đối phó với tình hình bất lợi cho xuất khẩu thủy sản.
Nhà quản lý hay các hiệp hội nhìn từ góc độ quản lý, điều hành hay thực tế cũng đều gặp nhau ở nhận định, không dễ để vượt qua “bão 2009” và hoàn thành kế hoạch đến năm 2010. Tuy nhiên, Thứ trưởng Bùi Xuân Khu nhìn nhận: nếu như các bộ liên quan bắt tay nhau chung sức hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu, chắc rằng khó khăn sẽ dần được tháo gỡ.
Quang Anh