Năm 2008 lác đác 2-3 DN phát hành trái phiếu thì năm 2009 đã có 15 đợt các DN phát hành trái phiếu với tổng giá trị xấp xỉ 20.000 tỷ đồng, tăng gấp 3 lần. Năm 2009 được coi là năm bùng nổ và thành công của trái phiếu DN về khối lượng. Nhiều chuyên gia dự đoán năm 2010 sẽ là năm nở rộ hơn nữa của trái phiếu DN. Tuy nhiên thực tế diễn biến hiện nay cho thấy, không phải chỉ có thuận lợi.
Đáng kể nhất trong năm 2009 về phát hành trái phiếu thành công là EVN, Vinacomin và Vinasteel... Bên cạnh đó các DN như KCB cũng được đánh giá là đã thắng lớn với 4 lần phát hành đạt tổng giá trị 1.600 tỷ đồng. Vincom đã phát hành thành công trái phiếu chuyển đổi quốc tế mệnh giá 1 tỷ đồng/ trái phiếu với tổng trị giá lên đến 100 triệu USD trên thị trường Singapore. Sự kiện Vincom phát hành trái phiếu còn khiến dư luận và giới chuyên môn kết luận là các nhà đầu tư nước ngoài rất quan tâm.
Vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ
|
Nếu chỉ nhìn vào việc mua trái phiếu lẫn nhau của các DN thì bài toán huy động vốn từ xã hội đã thất bại trong khi khả năng về vốn của các DN đang rất hạn chế. |
Ông Hoàng Huy Hà - Chủ tịch Hiệp hội trái phiếu VN cho biết: Quy mô của thị trường trái phiếu VN hiện chỉ ở mức 17% GDP, trong khi tỷ lệ này ở Thái Lan là 58%, Malaysia 82%, Singapore 74% và Trung Quốc là 53%. Trong đó trái phiếu DN chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ. Do đó, trong tương lai trái phiếu chắc chắn sẽ là kênh huy động vốn có tốc độ tăng trưởng cao. Hiện nay trong cơ cấu, trái phiếu DN chỉ 10%, VDB (Ngân hàng phát triển VN) chiếm 33% còn lại là trái phiếu Chính phủ và các địa phương.
Nguyên nhân cơ bản của các dự báo cho là năm 2010 sẽ là năm nở rộ của trái phiếu DN cơ bản là do kênh cung ứng tín dụng cho DN từ ngân hàng đã trở nên khó khăn. Nguồn tiền rót ra từ các ngân hàng thương mại phục vụ cho việc triển khai các dự án của DN luôn bị hạn chế do việc Ngân hàng nhà nước khống chế trần lãi suất. khống chế hạn mức tăng trưởng tín dụng ... Một điểm nữa khiến tình hình của năm 2010 cũng sẽ khó được cải thiện đó là các ngân hàng rất có thể tiếp tục thiếu vốn.
Cty cổ phần Vincom là DN VN đầu tiên phát hành thành công trái phiếu
chuyển đổi quốc tế và được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Singapore
Thực tế những ngày cuối năm 2009 và đầu 2010 cho thấy, các ngân hàng đang chạy đua hút vốn. Cuộc cạnh tranh này khởi đầu bằng việc Ngân hàng nhà nước điều chỉnh lãi suất cơ bản và tỷ giá USD/VND. Các ngân hàng đã sử dụng rất nhiều chiêu thức khuyến mãi để cạnh tranh và Ngân hàng nhà nước cũng phải cảnh báo sẽ thanh tra nếu phát hiện ngân hàng kém chấp hành quy định về trần lãi suất. Song cuộc đua này dường như vẫn tiếp diễn rất mạnh mẽ và việc lãi vay trong năm 2010 sẽ tăng cao là điều khó tránh.
Ngân hàng thiếu vốn cho vay, lãi vay tăng, thị trường chứng khoán trồi sụt thất thường khiến mọi dự báo đều cho rằng DN sẽ chọn phương án phát hành trái phiếu để huy động vốn. Tuy nhiên không phải loại hình kinh doanh nào cũng có thể huy động vốn thành công qua kênh trái phiếu.
Năm 2008, HUD có thể coi là một DN bất động sản phát hành 500 tỷ đồng trái phiếu rất thành công. Tuy nhiên theo một số chuyên gia, với tình hình thị trường bất động sản hiện nay, các DN bất động sản làm ăn sẽ còn khó khăn và chưa chắc việc phát hành trái phiếu trong năm 2010 với bất động sản đã thuận lợi. Trong khi đó cho vay đối với bất động sản chiếm xấp xỉ 70% dư nợ của hệ thống ngân hàng và đã bị "tuýt còi". Tương tự trong một số lĩnh vực như cơ khí chế tạo, thuỷ hải sản hay dệt may, giày da ... là những lĩnh vực VN luôn đối mặt với rủi ro kiện tụng, việc phát hành trái phiếu của các DN cũng không hề dễ.
Và những thách thức
Các DN không phát hành cổ phiếu do thị trường chứng khoán ảm đạm nhưng lại phát hành trái phiếu với chiêu hút khách là quyền mua cổ phần và chuyển đổi trái phiếu thành cổ phiếu sau thời hạn 3 năm với mức giá được xác định trước. Đây liệu có phải một nghịch lý bởi thị trường chứng khoán đã chứng kiến quá nhiều thăng trầm và các dự báo chuyên môn đã được công bố đều rất ít chính xác. Chính vì vậy các nhà đầu tư sẽ rất khó giải bài toán kinh tế trong một chu kỳ tương đối dài hạn so với tình hình biến động như hiện nay.
Điều này lý giải việc, cho tới nay, nhà đầu tư mua trái phiếu DN chủ yếu vẫn là các tổ chức, DN có quan hệ làm ăn với nhau hoặc ngân hàng, vừa tư vấn phát hành vừa là nhà đầu tư. Như vậy nếu chỉ nhìn vào việc mua lẫn nhau của các DN thì bài toán huy động vốn từ xã hội đã thất bại trong khi khả năng về vốn của các DN đang rất hạn chế.
Trong trường hợp, ngân hàng là nhà đầu tư vào trái phiếu lại xuất hiện một nghịch lý luẩn quẩn tiếp theo vì đa phần DN phát hành trái phiếu để tiếp cận vốn thuận lợi hơn vay vốn ngân hàng? Hơn nữa trong bối cảnh tín dụng hiện nay, việc ngân hàng tham gia quá sâu vào trái phiếu DN cũng đang cảnh báo nhiều rủi ro mang tính hệ thống. Chưa kể quy định hạn chế các ngân hàng không được bảo lãnh phát hành hay mua bán trái phiếu DN trong dự thảo Luật các tổ chức tín dụng sửa đổi vẫn chưa ngã ngũ cũng sẽ là những khó khăn trong việc phát hành trái phiếu DN.
Để phát hành trái phiếu, DN chỉ cần đảm bảo năm gần nhất có lãi và có báo cáo tài chính được kiểm toán là có thể phát hành khiến việc minh bạch hoá thông tin và đánh giá chỉ số tín nhiệm DN ở VN vẫn còn bỏ ngỏ. Chính vì vậy sẽ rất khó để kêu gọi được vốn đầu tư của toàn xã hội. Năm 2010 được dự báo là năm nở rộ của trái phiếu DN nhưng 2010 cũng ẩn chứa rất nhiều khó khăn mà trái phiếu DN không dễ vượt qua.
Minh Giác