Khai mạc triển lãm sắp đặt “Vô ngôn”

Nhóm thư pháp Tiền vệ Zenei Gang of Five vốn là những người trẻ tuổi mà Hán hay Nôm đều đã nằm lòng. Càng có khả năng kết nối với quá khứ thì lại càng thấy lạc lõng trong thế giới hiện tại. Càng biết nhiều thì càng thấy là không thể nói những cái biết ấy cho người khác hiểu được. Sự bất lực trong ngôn từ, sự thất bại trong việc hòa nhập của từng thân phận với xã hội đã tạo nên những dồn nén nội tâm. Sự bùng phát của nhóm trong hai năm trở lại đây khi chuyển từ thư pháp cổ điển sang thư pháp Tiền vệ có thể coi là động thái văn hóa chuyển từ lĩnh vực thư pháp truyền thống sang nghệ thuật đương đại. Ban đầu, chữ Hán và chữ Nôm được coi như là chất liệu để tạo nên những tác phẩm trang trí hay trừu tượng. Và khi sự trừu tượng hóa trở nên lấn át hình thể con chữ, thư pháp không còn dùng để đọc nữa mà chỉ còn là cái cớ để cảm nhận về cái đẹp và hơn hết là sự cảm nhận và biểu đạt về cuộc sống. Đến triển lãm lần này, văn tự hầu hết đã bị vứt bỏ. Sáng tác không chỉ khuôn trong việc dụng bút viết chữ. Viết hay không viết đều là cách để tạo ra những đường nét không lời.

Triển lãm thư pháp và sắp đặt Vô ngôn lần này là dạng bút đàm “tự ngôn tự ngữ” về văn hóa dân tộc. Nguyễn Quang Thắng thực thi ghi chép, ken đặc đến mức trở thành…phi văn bản. Nguyễn Đức Dũng trăn trở với vài con chữ, nhưng những loang chảy ánh sáng trong từng nét bút khiến tác phẩm đạt đến ngưỡng…giải văn tự. Phạm Văn Tuấn vẫn bảo lưu cách viết, song đã trừu tượng hóa hoàn toàn. Trần Trọng Dương hướng đến sự triệt bỏ nhân vi, xóa sạch nét bút, cực đoan đến mức “vô thư vô pháp”. Có thể nói, nội hàm tác phẩm chấp chới bằng tính biểu trưng của các phù hiệu học ngôn ngữ và các yếu tố phi phù hiệu học. Trong khi đó, sắp đặt của Lê Quốc Việt quay lại cách sao chép chữ Hán Nôm truyền thống. Những trích đoạn văn tự trên đĩa gốm được kết hợp lại thành một bức thư pháp lớn có chuyển động và phát ra âm thanh, tạo nên sức sống giả cho những con chữ đã chết. Từng tiểu văn bản có thể đọc được, nhưng ghép lại thì vô nghĩa, không có tiếng nói và phi định tính. Thêm nữa, các quả bóng sứ lăn ngẫu nhiên trên mặt gương tạo thành vô số huyễn ảnh văn tự. Những ống phướn chứa đầy ánh sáng, buông trên nghĩa địa sách đã bê tông hóa, có thể coi đó như là sự phóng chiếu không lời về linh hồn của những chủ thể văn hóa xưa cũ…

40 tác phẩm tĩnh và 5 tác phẩm sắp đặt trong triển lãm "Vô ngôn" lần này hy vọng khai quật trong trầm tích tri thức quá khứ cũng như ngay trong đời sống thực tại những giá trị nhân bản, ngõ hầu kiến giải và phát lộ nó theo một chiều kích tích cực như một sự tái đầu thai các giá trị văn hóa vào trong đời sống hiện đại.

Hồng Nga