Hàng ngàn nông dân dân tộc thiểu số tại Sơn La đã trở thành công nhân lâm nghiệp. Đồng thời, những người nông dân này cũng là cổ đông của Cty CP Cao su Sơn La thông qua việc góp quyền sử dụng đất (QSDĐ) trồng cây cao su. Chỉ trong vòng hơn 2 năm thành lập Cty CP Cao su Sơn La, đến hết năm 2009, toàn tỉnh Sơn La đã trồng được 4.000 ha cao su từ những vùng đất đồi núi trọc cằn cỗi.
Nữ công nhân người Thái đang chăm sóc vườn ươm cao su
Cây cao su tại Sơn La đang cùng một lúc đạt được nhiều mục tiêu. Cao su giúp xóa đói giảm nghèo. Cao su chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn hiệu quả. Cây cao su cũng giúp giải quyết vấn đề môi trường, phủ xanh đồi núi trọc.
Xóa đói - giảm nghèo
Từ quốc lộ 6 rẽ vào, lòng vòng hơn 15 phút, leo hai quả đồi, chúng tôi mới tìm đến đội sản xuất Phiềng Tìn của Cty CP Cao su Sơn La. Một người đàn ông đội mũ cối, quần áo công nhân khoảng 50 tuổi, dáng người thấp đậm, nước da sạm nắng rắn chắc niềm nở ra đón chúng tôi. Được đồng chí cán bộ Trưởng ban Tuyên giáo Đảng ủy khối DN giới thiệu, chúng tôi mới biết ông là Võ Nhật Duy – TGĐ Cty Cao su Sơn La.
Ông Duy đưa chúng tôi đi thăm một vòng trung tâm đội sản xuất Phiềng Tìn. Bắt đầu từ khu nhà trẻ khang trang của đội với khoảng gần 40 cháu đang tập hát cùng các cô giáo. Tiếp đến là sân thể thao, khu đài phun nước và cả sân khấu để biểu diễn văn nghệ. Ông Duy nói, người dân ở đây cho dù ngày mai chưa có gạo ăn thì hôm nay vẫn cứ hát đã. Múa hát trở thành một món ăn không thể thiếu. Xuất phát từ đó, ngay từ những ngày đầu thành lập Cty, chúng tôi đã cho triển khai xây dựng những khu trung tâm đội sản xuất với đầy đủ một mô hình giao lưu văn hóa văn nghệ và thể thao cho bà con. Mỗi khu có một nhà trẻ, sân thể thao, nhà văn hóa, sân khấu biểu diễn văn nghệ và một cửa hàng bách hóa. Hiện tại Cty đã xây dựng được 6 mô hình trên tổng số 12 đội sản xuất. Dự kiến trong năm 2010, Cty sẽ xây dựng các trung tâm còn lại.
Nhìn cơ ngơi khang trang của đội sản xuất và rừng cao su ngút tầm mắt, khó ai có thể tin rằng, cây cao su mới đến Sơn La được hơn 2 năm. Bắt đầu hình thành từ tháng 7/2007, từ vốn góp của các DN cao su và những cổ đông góp vốn bằng QSDĐ là bà con dân tộc thiểu số tại Sơn La. Tính đến hết năm 2009, Cty CP Cao su Sơn La đã có 2.122 công nhân - lao động, 97,6% là người dân tộc thiểu số tại địa phương. Lương bình quân công nhân là 1.350.000 đồng/tháng. Đã có hơn 4.300 hộ tại 86 bản, 22 xã và 5 huyện góp đất trồng cao su với tổng diện tích 4.000 ha. Chúng tôi tìm xuống bản Nà Trang, thị trấn Ít Ong, huyện Mường La, tỉnh Sơn La. Tại đây, ông Lò Văn Sỹ – Bí thư chi bộ, Trưởng bản Nà Trang cho biết: Bản Nà Trang và bản Tìn, thị trấn Ít Ong thuộc đội sản xuất Ít Ong đã có trên 95% hộ nông dân góp đất trồng cao su. Đất ở dây cằn cỗi lắm, hầu như chỉ trồng được sắn. Thu nhập từ cây sắn khoảng 5- 6 triệu đồng/ha/năm. Bà con phải vào rừng kiếm củi mang vào thị trấn bán thêm mà vẫn đói ăn. Từ khi có cây cao su về, riêng bản Nà Trang 65 hộ dân thì đã có 63 hộ góp đất vào Cty và 111 người được làm công nhân. Mỗi công nhân được Cty cho vay 5,4 triệu đồng mua 1 con bò làm giống. Gia đình có việc ma chay hay cưới hỏi được cho vay 5 triệu đồng. Số tiền vay không phải trả lãi và trừ dần 150.000 đồng/1 tháng lương. Công nhân còn được đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, và tham gia các phong trào đoàn thể...
Đời sống của bà con trồng cao su khởi sắc từng ngày. Theo số liệu của Tỉnh ủy Sơn La, bình quân 1 hộ gia đình tại đội sản xuất cao su Ít Ong có thu nhập 33 triệu đồng, bình quân 1 khẩu 7,154 triệu đồng trong năm 2009. Như vậy, thu nhập bình quân ở đây đã tăng 1,59 lần so với trước khi trồng cao su. Tỉnh Sơn La đặt mục tiêu phát triển diện tích cây cao su vào năm 2012 là 20.000 ha và năm 2020 là 50.000 ha.
Tìm về với Sơn La
Chia tay với bản Nà Trang, chúng tôi thăm rừng cao su và vườn ươm cây cao su non. Nhìn những sườn đồi dốc, tôi hỏi ông Duy khả năng sinh trưởng của cây cao su tại Sơn La. Ông Duy đầy tự tin trả lời: Cao su ở đây có khả năng phát triển tốt. Chúng tôi đã cho trồng thử rất nhiều loại giống ở các độ cao và độ dốc khác nhau đều thu được kết quả khả quan. Với vùng cao trên 500 m, chúng tôi đã trồng thành công giống GT1, RIM 600 và LH 83-85. Vùng dưới 500 m loại giống khác và vùng có độ dốc 10 – 200 vùng có độ dốc 300 và dốc hơn nữa đều có các loại giống khác nhau. Theo tôi, chỉ 6 năm đã có thể khai thác mủ cao su tại một số nơi (sớm hơn dự kiến 1 năm). Nhìn ông Duy say mê kể người ta dễ dàng có thể nhận thấy tâm trạng của một người cả đời gắn bó với cây cao su. Trên 23 năm làm nghề trồng và quản lý rừng cao su từ Đông Nam Bộ, Tây Nguyên, sang Lào rồi về Sơn La, ông Duy thình thoảng mới được về thăm nhà ở trung tâm TP HCM. Dưới sự phân công, điều động của Tập đoàn, ông Duy phải một mình xa vợ con lên Sơn La với muôn vàn khó khăn phía trước.
Người dân Sơn La vốn rất xa lạ với cây cao su. Hầu hết bà con chỉ biết đến cây cao su qua những tác phẩm văn học nói về cao su từ thời Pháp thuộc. “Cao su di dễ - khó về, khi đi trắng trẻo – khi về bủng beo”... Chính vì vậy, tôi phải đến từng bản, ăn cùng, ngủ cùng nói chuyện cho bà con hiểu. Phải tìm hiểu từng phong tục, tập quán, cách ăn ở, sinh hoạt rồi mới có thể giải thích: bây giờ khác rồi, bà con góp đất cùng làm. Giấy chứng nhận QSDĐ bà con vẫn giữ, không ai lấy đất của bà con. Làm công nhân của Cty là tự nguyện và được nhiều chế độ... - ông Duy chia sẻ.
Sau nhiều tháng đến các bản vận động, bà con đã hiểu ra và góp đất vào Cty. Hiện nay, số đơn xin được góp đất vào làm công nhân của bà con liên tiếp được gửi về. Tuy nhiên, để giải quyết được hết cho bà con, chúng tôi cũng gặp rất nhiều khó khăn. Rất nhiều người, nhiều hộ đất quá ít, có góp vào cũng không đủ điều kiện để nhận làm công nhân. Vì phải ít nhất có 1 ha đất trở lên mới có đủ việc làm cho 1 công nhân.
Theo ký kết giữa UBND tỉnh Sơn Là và Tập đoàn Cao su, UBND tỉnh sẽ cho Cty thuê 30% đất, 70% đất góp từ dân. Tuy nhiên, thực tế năm 2008 chi có 16% đất cho thuê và đến năm 2009 chỉ còn 10%. Do vậy, Cty rất khó có thể tuyển dụng nhiều công nhân khi tỷ lệ đất thuê quá thấp. Ngoài ra, diện tích đất dốc, tầng đất phải dày trên 0,7 m mới có thể trồng được cao su cũng là một hạn chế tại Sơn La.
Trước nhiều khó khăn, Tập đoàn cũng đã ưu đãi nâng suất đầu tư lên 103 triệu đồng/ha tại Sơn La (cao hơn Tây Nguyên 2 triệu đồng/ha). Tuy nhiên, để phát triển được rừng cao su tại Sơn La như kỳ vọng, cũng cần có sự hợp tác mạnh mẽ hơn nữa từ phía lãnh đạo tỉnh.
Vừa đi thăm rừng cao su ông Duy vừa bộc bạch tấm chân tình, người dân ở đây sống hiền hòa và sáng dạ lắm. Để đào tạo công nhân không mấy vất vả. Điều chúng tôi lo ngại nhất là sợ thanh niên rỗi rãi dễ sinh nghiện ngập thì khổ lắm. Tôi chỉ mong UBND tỉnh thu hồi những vùng đất hiệu quả kinh tế thấp hoặc không sử dụng đến trên địa bàn tỉnh, kể cả những nông, lâm trường rồi chia cho dân. Dân lấy đất đó góp vào Cty để có việc làm ổn định.
Cây cao su “đối tốt với người Sơn La – người Sơn La cũng bắt đầu yêu mến cây cao su và nghề trồng cao su”. Con trai cả của tôi theo tôi tới Sơn La trồng cao su cũng bén duyên cùng một cô gái Thái. Tôi mới tổ chức đám cưới cho nó cách đây 2 tháng – ông Duy nói.
Chúng tôi chia tay Cty, không ai nói với ai nhưng trong lòng mỗi người như được ông Duy truyền cho tình cảm và sự tin tưởng vào cây cao su ở nơi đây. Cây cao su đã và đang làm thay đổi bộ mặt của nhiều bản, làng tại Sơn La.
Bá Tú