"Lửa thử vàng"

Tôi gặp Tổng giám đốc Cty CP Đầu tư Vàng Việt Nam (VGB) Trần Thanh Hải vào một ngày cuối năm tại TP Hồ Chí Minh. Anh bảo, lu bu quá em ơi, đang phải lo trăm thứ để có thể xoay chuyển tình thế của DN trong thời điểm bĩ cực này. Những chia sẻ của anh cũng là tâm trạng chung của nhiều DN kinh doanh sàn vàng trong một năm có nhiều cơn “lên đồng” của vàng. 

Đó là bất ngờ và không bất ngờ! Tôi không bất ngờ là trước sau Nhà nước cũng phải đưa sàn vàng vào quản lý. Đó là điều cần phải làm để cho thị trường phát triển một cách lành mạnh, cho cả các DN và nhà đầu tư. Qua 11 lần Dự thảo, với các phương án nâng tỷ lệ ký quỹ và giao cho NHNN quản lý, DN chúng tôi cũng được tham gia đóng góp ý kiến cho với mong muốn có một dự thảo tương đối hoàn thiện, không quá “vênh” với thị trường các nước mà cũng thích hợp trong bối cảnh của Việt Nam.

Điều bất ngờ là từ Dự thảo lần thứ 11 tới Văn bản số 369/TB-VPCP ban hành hôm 30/12 lại quá cách xa nhau.

- Còn việc dừng mọi hoạt động kinh doanh vàng trên tài khoản ở nước ngoài theo Thông tư số 01/2010 thì sao, thưa anh?

Quyết định mới của Ngân hàng Nhà nước gây bất ngờ với giới kinh doanh vàng bởi kinh doanh trên tài khoản ở nước ngoài là một nghiệp vụ quan trọng với các doanh nghiệp kinh doanh vàng trong khi chủ trương của Nhà nước hiện nay chưa cho nhập - xuất khẩu vàng một cách tự do. Hầu hết các công ty đều coi đây là công cụ phòng ngừa rủi ro, giúp cân bằng trạng thái khi mua bán vàng vật chất trong nước. Công cụ này cũng hỗ trợ cho doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu trong điều kiện thị trường thế giới thuận lợi.

Quyết định này sẽ ảnh hưởng rất lớn tới hoạt động huy động/kinh doanh vàng của các NHTM CP. Cụ thể, sau khi có Quyết định này lãi suất huy động vàng giảm (xuống còn 1,5% so với hơn 3%/năm trước đây). Điều này đã để lãng phí một lượng lớn tài sản của xã hội.

Đành rằng trước đây NHNN cho phép các NHTMCP kinh doanh vàng trên tài khoản để có thể cân đối trang thái huy động/cho vay vàng kể cả việc swaps trạng thái vàng/tiền trong nước, tạo cho các Ngân hàng được nguồn vốn khả dụng đủ lớn để phục vụ cho hoạt động kinh doanh của mình. Tuy nhiên một số NHTMCP lại sử dụng chính sách này để tự doanh vàng tài khoản tại nước ngoài, trong khi đó NHNN lại chưa quản lý tách bạch giữa hoat động tự doanh của các NH này cũng như khối lượng huy động và cho vay vàng trong nước, dẫn đến việc lạm dụng, thua lỗ,…làm trầm trọng thêm (một số mặt yếu kém) trong hoạt động cua một số sàn giao dịch vàng hiện nay.

- Nhưng nhiều người cho rằng, việc cho phép hoạt động vàng trên tài khoản ở nước ngoài khiến nhiều DN kinh doành vàng lợi dụng nghiệp vụ này để đẩy mạnh hoạt động kinh doanh vàng trên tài khoản trong nước và sàn vàng, như gom tiền trên sàn trong nước để chơi vàng trên sàn nước ngoài?

Quyết định số 03/2006/QĐ-NHNN ngày 18/1/2006 về việc kinh doanh vàng trên tài khoản ở nước ngoài và Quyết định số 11/2007/QĐ-NHNN ngày 15/3/2007 về việc sửa đổi bổ sung Quyết định số 03/2006/QĐ-NHNN quy định “Trạng thái vàng của tổ chức tín dụng” là trạng thái ròng tổng hợp giữa trạng thái kinh doanh vàng vật chất được phép trong nước và trạng thái kinh doanh vàng trên tài khoản ở nước ngoài của tổ chức tín dụng” giúp các TCTD phòng vệ việc cho vay vàng, huy động vàng, bán vàng.

Đúng là có hiện tượng DN/các NHTMCP tự doanh vàng trên tài khoản nước ngoài bị thiệt hại cho dù họ sử dụng ngồn vốn từ bản thân họ hay dùng nguồn vốn ký quỹ của các Nhà đầu tư trên các sàn giao dịch vàng trong nước. 

Như đã nói ở trên là nếu loại việc tự doanh của các DN/NHTMCP trên tài khoản kinh doanh vàng ở nước ngoài thì Quyết định 03/2006/QĐ-NHNN là hoàn toàn đúng đắn trong điều kiện Việt Nam chưa tự do hóa việc nhập-xuất khẩu vàng. 

Việc dừng hoạt động sàn vàng trên tài khoản cả trong nước và nước ngoài sẽ khiến cho thị trường vàng Việt Nam không thể lưu thông với thị trường vàng thế giới, điều đó sẽ có thể dẫn tới việc giá vàng trong nước dao động một cách cô lập với giá vàng thế giới

Chẳng ai có thể ngồi nhìn tiền của của mình rơi xuống sông xuống bể, ngay cả lúc đường cùng nhất. Hiện sàn VGB có khoảng 100 đại lý, với vốn đầu tư từ 150 triệu đến 1 tỷ đồng mỗi đại lý. Ước tính sơ bộ, cơ sở vật chất đối với hệ thống của VGB là từ 30 - 40 tỷ đồng, chưa kể chi phí đào tạo nhân lực, thuê mặt bằng… Chính vì vậy,tận dụng hệ thống máy móc, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực đã đầu tư để chuyển hướng kinh doanh mới là vấn đề quan tâm hàng đầu hiện nay của các sàn vàng.   

Sau khi ngưng hoạt động sàn vàng, VGB sẽ thúc đẩy hoạt động kinh doanh vàng vật chất với sản phẩm chủ lực là vàng miếng SJC và các hợp đồng giao dịch kỳ hạn/tương lai của mình. Đây chính là hoạt động từ lâu của các DN vàng. Chỉ khác rằng, trước kia họ ‘ngéo’ với nhau qua điện thoại, thì nay họ ‘ngéo’ với nhau qua mạng diện tử tự động của VGB; hoặc nếu trước kia chỉ đặt lòng tin vào uy tín và sự quen biết làm ăn với nhau, thì nay họ có thể giao dịch với tất cả các doanh nghiệp vàng nào họ muốn, vì mỗi thành viên giao dịch đều phải đặt cọc trước tại Ngân  hàng trước khi được cấp Mã số khách hàng để giao dịch.

Ngoài ra với phương thức giao dịch vàng vật chất nêu trên, chi phí giao dịch cũng giảm đi và đặc biệt là việc mất an ninh trong vận chuyển vàng sẽ giảm bớt vì sẽ được thanh toán bù trừ giữa các Trung tâm giao dịch vàng lớn của cả nước như Hà nội, thành phố Hồ Chí Minh,…

- Tuy nhiên, không phải ai cũng có “gốc gác” từ vàng vật chất để có thể có một “lối thoát” lý tưởng như anh? 

Tôi làm vàng từ lâu, đã từng làm Trưởng phòng kinh doanh vàng SJC cách đây gần 20 năm. Cùng với quá trình học tập và làm việc ở các nước có thị trường vàng phát triển giúp tôi có được những kinh nghiệm xử lý tình huống khó khăn này một cách thuận lợi hơn. Tuy nhiên, dù trong hoàn cảnh nào, tôi cũng cho rằng đầu tư vào vàng là một kênh hấp dẫn. Không phải là tôi trong cuộc thì tôi nói vậy đâu! 

- Và các DN kinh doanh vàng, như anh vẫn hy vọng sàn vàng sẽ được mở lại sau 30/3/2010?

Việc Thủ tướng Chính phủ yêu cầu NHNN rà soát lại tất cả các quy định hiện hành về quản lý vàng để trình Chính phủ ban hành thành một Nghị định quản lý đối với vàng theo hướng NHNN sẽ thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với vàng, chứ không “lơ lửng” giữa nhiều bộ ngành như trước đây là cơ sở để DN tin tưởng vào một quy chế cho hoạt động sàn vàng sau này. Tuy nhiên đó còn là vấn đề thời gian.

- Có chuyên gia đã nói rằng, dù nhu cầu kinh doanh vàng, trong đó có vàng tài khoản là có thật, nhưng nước ta còn nghèo, nguồn lực cần được tập trung vào hoạt động sản xuất kinh doanh, tạo ra hàng hóa và dịch vụ phục vụ trực tiếp đời sống nhân và nền kinh tế thực. Tạm dừng sàn vàng sẽ tránh những bất ổn vĩ mô và xáo trộn không cần thiết như thời gian vừa qua. Hẳn anh có sự phản biện trước ý kiến này?

Đó là sự lầm lẫn nghiêm trọng giữa vàng hàng hoá và vàng tiền tệ. Vàng không phải là sân chơi của nhà giàu, mà là tài sản đầu tư để bảo vệ giá trị lao động, dù có ít hay nhiều tiền. Ngay ở Mỹ, đồng USD “thống trị” các loại tiền trên thế giới như vậy, người dân vẫn đầu tư vào vàng. Minh chứng là mỗi vụ lúa thu hoạch của vùng đồng bằng sống Cửu Long hay vụ thu hái cà phê của đồng bào Tây Nguyên, SJC trước đây đã bán được hàng ngàn lượng vàng/ngày.

Tôi nghĩ rằng chúng ta cần tách bạch vấn đề quản lý sàn vàng với thủ tiêu mục tiêu của thị trường vàng. Đừng ru ngủ người dân bằng việc gửi tiết kiệm với lãi suất không thực dương, so với chỉ số lạm phát. Và kỳ vọng người nông dân có thể phân tích được thị trường chứng khoán với bản cáo bạch, chỉ số P/E… Nhưng một người nông dân có thể đầu tư 1, 2 chỉ vàng khi họ có điều kiện.  

Việc dừng hoạt động sàn vàng trên tài khoản cả trong nước và nước ngoài sẽ khiến cho thị trường vàng Việt Nam không thể lưu thông với thị trường vàng thế giới, điều đó sẽ có thể dẫn tới việc giá vàng trong nước dao động một cách cô lập với giá vàng thế giới. Có thể buôn lậu sẽ xảy ra, và quan trọng hơn hết giá trị tài sản (đang được nắm giữ bởi các tổ chức và cá nhân trong nước) sẽ bị méo mó giá trị mỗi khi giá vàng trong nước bị ‘vênh’ quá xa với giá thế giới.  

- Anh đã từng nói, làm sàn vàng rất cực bởi làm dịch vụ như làm dâu trăm họ vậy, nhưng cũng rất vui. Lúc này anh có thể tìm được điều gì giúp mình lạc quan hơn?

Tết này đối với tôi sẽ khó khăn hơn, cực chẳng đã là một số nhân viên cốt cán ra đi. Đó là điều không vui đối với một lãnh đạo DN. Nhưng khi điều kiện chuyển qua hướng kinh doanh khác cũng không thể sử dụng hết nguồn nhân lực đang có, đành phải chấp nhận. Lúc này mới thấy đúng là “lửa thử vàng”, làm vàng thời gian qua chẳng khác nào như ngồi trên đóng lửa vậy!

- Tôi may mắn được ngồi trò chuyện với anh vài lần, nhưng lần nào cũng thấy anh vô cùng bận rộn, ngay trong cả bữa ăn. Anh có phút nào nghĩ, việc dừng sàn vàng cho anh một chiếu nghỉ trong quãng cầu thang dài của nghiệp kinh doanh vàng của mình?

Đã trót mang cái nghiệp vào thân thì cái khổ là cái sướng. Ở góc độ nào đó, nghỉ ngơi là điều cần thiết để điều hoà cuộc sống và cho ta sự sáng tạo, tư duy sáng suốt trong công việc và cuộc sống. Nhưng nếu nghỉ theo nghĩa buông xuôi thì sẽ khiến con người trì trệ, và để lấy lại được phong độ bạn phải mất nhiều thời gian. Là một doanh nhân tôi không cho phép mình nghỉ ngơi theo nghĩa đó, bởi sau tôi còn là cuộc sống của nhiều gia đình, những nhân viên mà tôi tin tưởng, và họ cũng tin tưởng ở tôi.

Xin cảm anh!

 

Phương Thảo thực hiện