Ngành hàng hải: Vì mục tiêu chiếm 8% GDP

Năm 2010 là năm quan trọng với ngành hàng hải Việt Nam, đặc biệt là trong hoạt động đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng các cảng biển.

Năm bản lề

Với TPHCM và khu vực kinh tế Đông Nam Bộ, cụm cảng Hiệp Phước không chỉ là chùm dự án phục vụ việc di dời các cảng biển cũ thuộc khu vực nội thành. Mà quan trọng hơn còn là nhằm mục đích đổi mới, nâng công suất xếp dỡ, tăng sản lượng hàng hóa qua các cảng khu vực Đông Nam Bộ. Từ đó, thúc đẩy sự phát triển kinh tế cả khu vực. Do vậy, theo chiến lược phát triển cảng biển của TPHCM đến năm 2025, ngoài cụm cảng Hiệp Phước, còn có một hệ thống các cụm cảng, các khu đô thị, KCN rộng gần 4.000 ha trên địa bàn huyện Nhà Bè sẽ được xây dựng và được định hướng để trở thành khu vực cửa ngõ giao thương quốc tế của thành phố, khu vực, cũng như cả nước.

Trong 3 năm từ 2007 – 2008, trong khi sản lượng hàng hóa thông qua cảng đã tăng trên 70% thì chiều dài tất cả các cầu cảng tại Việt Nam lại tăng chưa tới 10%

Với ngành hàng hải, đưa cụm cảng Hiệp Phước vào hoạt động là mục tiêu có tính chiến lược. Ông Đỗ Đức Tiến - Cục phó Cục  Hàng hải Việt Nam cho rằng, đa phần các cảng biển của Việt Nam đều nằm khá sâu trong đất liền. Bồi lắng phù sa hàng năm cùng với xu thế sử dụng tàu ngày càng lớn của thế giới khiến các cảng Việt Nam ngày càng khó tiếp nhận tàu có trọng tải lớn. Do đó, di dời, đưa các cảng ra những khu vực rộng để có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn đã trở thành một định hướng trong chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam đến năm 2020. Năm 2010 được xác định là năm bản lề trong thực hiện chiến lược này. Trong đó, cùng với cụm cảng Hiệp Phước, một mục tiêu quan trọng nữa là đề xuất cho phép Cục Hàng hải Việt Nam thực hiện nhiệm vụ chủ đầu tư, quản lý dự án xây dựng cơ sở hạ tầng cảng Lạch Huyện (Hải Phòng). Đây là dự án quan trọng hàng đầu trong việc thực hiện chiến lược kinh tế biển, đóng vai trò chính trong phát triển kinh tế biển khu vực phía Bắc và cả nước.

Trong năm 2010, ngành hàng hải đặt mục tiêu đóng góp từ 6,5% - 8% vào GDP cả nước. Ngành này sẽ phải liên tục tăng trưởng với tốc độ rất cao để có thể đóng vai trò chính, đưa tỷ trọng kinh tế biển và vùng ven biển chiếm từ 53% - 55% GDP cả nước vào năm 2020. Để thực hiện mục tiêu ấy, phát triển cơ sở hạ tầng cảng biển được xem là yếu tố then chốt.

Đầu tư nhưng từ đâu

Theo quy hoạch phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến 2020, đến năm 2010 hệ thống cảng biển Việt Nam có khả năng thông qua 100 triệu tấn hàng hóa. Và tính toán, dự báo đó nay đã trở nên lạc hậu. Tại tổng kết cuối năm 2009 của Cục Hàng hải Việt Nam, từ năm 2007, lượng hàng hóa thông qua các cảng của Việt Nam đã là trên 180 triệu tấn. Năm 2009, sản lượng này đã vọt lên trên 250 triệu tấn. Thế nhưng, nếu như năm 2007 cả nước có khoảng 39km cầu cảng, thì đến hết năm 2009 cũng chỉ mới có thêm được 3km cầu cảng mới! So sánh về tỷ lệ tăng trưởng sau 3 năm (2007 - 2009) thì trong khi sản lượng hàng hóa thông qua đã tăng trên 70%, thì chiều dài tất cả các cầu cảng tại Việt Nam lại tăng chưa tới 10%. Điều này giải thích tại sao ngay cả trong giai đoạn kinh tế khủng hoảng thì các cảng của Việt Nam cũng chưa bao giờ lâm vào cảnh vắng tàu, thiếu việc, nếu không nói là vẫn luôn bận rộn. Đồng thời, nó cho thấy việc đầu tư xây dựng cảng biển thực ra không chỉ để đáp ứng tăng trưởng sản lượng hàng hóa hay kích thích phát triển kinh tế trong tương lai, mà dường như đã trở thành áp lực ngay trước mắt.

Đại diện một hãng vận tải biển nước ngoài đã ước tính, 5 năm tới Việt Nam cần đầu tư khoảng 5 tỷ USD để xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tầng cảng biển. Thực tế, từ năm 2006 đã có hàng loạt dự án sử dụng nguồn vốn ODA, FDI, vốn trong nước… đầu tư vào phát triển cơ sở hạ tầng cảng biển. Thông tin từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy, đầu tư phát triển cảng luôn là những dự án lớn nhất, với cam kết cao nhất về tiến độ xây dựng và hoàn thành. Có dự án còn lập kế hoạch xây dựng cảng container tầm cỡ khu vực. Chẳng hạn như dự án của Sumitomo (Nhật Bản) đề nghị xây dựng Khu kinh tế tổng hợp Vân Phong tại tỉnh Khánh Hòa với cảng container là hạt nhân để phát triển các khu đô thị và du lịch khác.

6,5%- 8% dự kiến là mức đóng góp vào GDP cả nước của ngành hàng hải trong năm 2010

Thế nhưng, những con số khả quan về số lượng dự án, tổng nguồn vốn đầu tư cho phát triển cảng biển lại trái ngược hoàn toàn với kết quả phát triển chiều dài các cầu cảng, cũng như sự tăng trưởng sản lượng hàng hóa thông qua cảng trong những năm qua. Dù các dự án đầu tư cảng biển được chính Bộ Kế hoạch và  Đầu tư đánh giá là hiện có tốc độ thực hiện nhanh và sẽ sớm phát huy được hiệu quả kinh tế, nhưng cũng phải mất từ 3 - 5 năm để mỗi dự án hoàn thiện bước đầu và đi vào hoạt động.

Do sự mất cân đối về nhu cầu và thực tiễn phát triển cảng biển hiện nay khi các cảng ở TPHCM và Hải Phòng luôn là những nơi chịu áp lực lớn nhất về nhu cầu tăng sản lượng hàng hóa thông qua cảng, đang rất cần có sự điều chỉnh công tác phát triển cảng biển một cách linh hoạt, sát với thực tế từ phía cơ quan quản lý. Cần nhấn mạnh rằng, cũng vì lý do này mà quy hoạch cảng Lạch Huyện tại Hải Phòng đã nhanh chóng được nâng lên thành quy hoạch khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải. Cách làm tương tự cũng đã được thực hiện trước đó tại TPHCM với cụm cảng Hiệp Phước là hạt nhân. Tầm nhìn về định hướng phát triển là thế, nhưng quyết sách đầu tư đối với những cảng này, khu kinh tế này, thì hiện vẫn còn đang chỉ ở dạng đề xuất, là ý tưởng. Vậy thì đầu tư… từ đâu đây?