Cần có hệ số tín nhiệm

Theo kinh nghiệm của nhiều nhà thầu nước ngoài, VN nên xây dựng một chỉ số tín nhiệm về an toàn lao động cho DN. Qua đó để các nhà đầu tư có sự lựa chọn nhà thầu ngoài việc đảm bảo chất lượng còn phải đảm bảo an toàn lao động.

Vì... DN “tiết kiệm”

Vụ tai nạn xảy ra trên công trường Keangnam ngay những ngày đầu năm mới là một ví dụ trong loạt 6 vụ TNLĐ xảy ra chính tại công trình này trước đó và trong hàng ngàn vụ TNLĐ xảy ra mỗi năm tại Việt Nam mà nguyên nhân sau khi được mổ xẻ chủ yếu do chủ sử dụng lao động.

Theo quy định, những công trình thi công ở trên cao thì người lao động phải thắt dây an toàn và lưới ở bên dưới, nhưng trong thực tế, nhiều DN thực hiện quy trình này chưa đầy đủ. Những hình ảnh công nhân “treo” lơ lửng trên các công trình cao tầng mà không hề có lưới đỡ đề phòng tài nạn xảy ra không khó tìm thấy khi qua các công trường xây dựng. Mới đây, trong biên bản gửi chủ đầu tư, nhà thầu chính Keangnam, (toà nhà theo thiết kế cao 70 tầng và là tòa nhà cao nhất VN được khởi công với tổng vốn đầu tư hơn 1 tỷ USD từ năm 2007), Công an huyện Từ Liêm sau khi phối hợp với thanh tra an toàn lao động đã làm rõ nguyên nhân tai nạn trong từng vụ việc. Qua điều tra ban đầu, các nhà thầu không bố trí cán bộ chuyên trách làm công tác an toàn lao động hoặc nếu có chỉ là hình thức, thường là cán bộ kỹ thuật kiêm nhiệm. Thiết bị bảo hộ không được trang bị đồng bộ cũng như không có sự kiểm tra đôn đốc, giáo dục ý thức chấp hành kỷ luật lao động trên công trường... Cơ quan điều tra xác định những người bị nạn phần lớn là lao động phổ thông, chỉ được ký hợp đồng thử việc để không phải mua bảo hiểm. Các nhà thầu thường ký hợp đồng thuê nhân công khoán gọn cho một nhóm trưởng, tổ trưởng theo khối lượng công việc hoặc phó mặc toàn bộ cho tổ thi công.

Thực tế này khiến nhiều người đặt câu hỏi: phải chăng các nhà thầu vì lợi nhuận mà coi nhẹ tính mạng con người, cố tình “cắt xén” thiết bị an toàn lao động để giảm chi phí. Và thực tế chi phí cho công tác bảo hộ lao động ở nước ta theo các chuyên gia nhìn chung còn thấp, thường chưa đến 1% chi phí sản xuất, thậm chí có nơi chỉ chiếm 0,5%.

Và chưa đủ chế tài “làm gương”

Thực tế chi phí cho công tác bảo hộ lao động ở nước ta theo các chuyên gia nhìn chung còn thấp, thường chưa đến 1% chi phí sản xuất, thậm chí có nơi chỉ chiếm 0,5%.

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhiều công trình xây dựng lớn có giá trị hàng nghìn tỷ đồng đã và đang được xây dựng, đóng góp to lớn cho sự phát triển của đất nước. Nhiều công trình đầu tư ở Việt Nam đang thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà thầu xây dựng nước ngoài. Tính đến thời điểm này đã có hàng chục nhà thầu xây dựng nổi tiếng thế giới của Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Pháp... đã có mặt tại Việt Nam. Tuy nhiên, sau rất nhiều vụ TNLĐ nghiêm trọng xảy ra, số vụ được đưa ra khởi tố dường như còn quá ít so với những cái chết thương tâm của người lao động. Cho dù, trước đó, năm 2007 sau khai xảy ra vụ sự cố công trình xây dựng cầu Cần Thơ, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã có chỉ thị về tăng cường công tác ATLĐ yêu cầu các cơ quan tố tụng đưa ra truy tố, xét xử những người thiếu trách nhiệm, có hành vi vi phạm pháp luật, để xảy ra các vụ TNLĐ nghiêm trọng. 

Theo ông  Vũ Như Văn - Phó Cục trưởng Cục ATVS Lao động, Bộ LĐTBXH, từ năm 2005 đến 2009, đã có 84 văn bản quy phạm pháp luật về ATVSLĐ  được ban hành mới, 14 văn bản đã hết hiệu lực. Nhưng một số văn bản vẫn còn chồng chéo về chức năng nhiệm vụ, một số văn bản trong thực tế hiệu quả thực thi thấp, một số văn bản hướng dẫn thực hiện luật chưa được ban hành kịp thời theo quy định. Trong khi đó, lực lượng thanh tra về lĩnh vực này còn mỏng. Cả nước chỉ có khoảng 500 thanh tra viên LĐTBXH. Nếu so với số lượng DN trong cả nước thì con số này chỉ như muối bỏ biển.

Cần một chỉ số đánh giá

Trong một cuộc hội thảo về Sự cố các công trình xây dựng mới đây, ông Yukitake Shioi - Giám đốc danh dự Viện CN Hachinohe Nhật Bản đã chia sẻ những kinh nghiệm trong việc giảm thiếu rủi ro trong các công trình xây dựng cũng như người lao động. Nguyên nhân ông Yukitake Shioi chỉ ra chủ yếu từ việc hạn chế của các nhà thầu do cạnh tranh giá cả thấp, chất lượng không tốt, công nhân giới hạn tuổi tác... Và biện pháp mà Nhật Bản áp dụng ngoài các quy định, thông tư, chỉ thị an toàn cho ngành, cần nâng cao đòi hỏi năng lực đối với các nhà thầu, đặc biệt đối với các công trình xây dựng cầu, hầm, nhà cao tầng... đều phải tuân thủ quy chuẩn chặt chẽ. Ông lấy ví dụ năm 2008, số tiền cho các công trình công ích của Nhật Bản chỉ khoảng 40 triệu USD, dẫn tới sự canh tranh gay gắt giữa các nhà thầu về giá cả, trong khi bức tranh tổng thể giai đoạn này là giá vật liệu xây dựng tăng. Cơ quan quản lý đã nắm bắt trước kịch bản các DN sẽ cắt giảm nhân công tham gia thi công trong các công trình xây dựng, hoặc cắt giảm nguyên vật liệu thay bằng vật liệu kém chất lượng. Cả hai điều này đều ảnh hưởng đến chất lượng công trình và ATLĐ. Vì vậy, các chủ đầu tư được yêu cầu kiểm tra sát sao các đơn vị trúng thầu. Và đặc biệt, việc xếp hạng nhà thầu càng được “chấm điểm” khắt khe hơn. Nếu nhà thầu được xếp hạng uy tín thì sẽ rất có lợi cho họ trong các vụ thầu sau. Và ngược lại, các nhà thầu để xảy ra TNLĐ đương nhiên hệ số đánh giá về tín nhiệm xếp hạng sẽ bị tụt hạng. Theo ông, “chế tài” vô hình này lại có sưc mạnh hữu hình đối với các nhà thầu trong việc đảm bảo chất lượng công trình cũng như ATLĐ.

Và nếu VN có một hệ số đánh giá các DN dựa trên cơ sở này chứ không chỉ kêu gọi ý thức của chủ lao động và DN thì có lẽ mỗi năm chúng ta sẽ vợi đi con số bình quân 600 người chết do TNLĐ gây ra.

Phương Thảo