Hoạt động của các tổ chức tín dụng (TCTD) mang nhiều nét đặc trưng so với các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực khác. Do vậy, đối với các TCTD, Nhà nước thường đặt ra những quy định riêng để điều chỉnh quá trình thành lập và hoạt động của các tổ chức này. Thủ tục phá sản dành cho các TCTD cũng không phải là ngoại lệ.
Kể từ ngày 15/3/2010, việc thực hiện thủ tục phá sản các TCTD sẽ phải tuân theo Nghị định 05/2010/NĐ - CP do Chính Phủ ban hành vào ngày 18/1/2010 về việc áp dụng Luật phá sản đối với các TCTD (Nghị định 05). Nghị định này được áp dụng đối với các TCTD được thành lập và hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng.
Điều kiện xác định lâm vào tình trạng phá sản
TCTD được xem là lâm vào tình trạng phá sản khi không có khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn khi chủ nợ có yêu cầu, sau khi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã có văn bản không áp dụng hoặc chấm dứt áp dụng các biện pháp phục hồi khả năng thanh toán hoặc chấm dứt áp dụng kiểm soát đặc biệt.
Thẩm quyền của tòa án
Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi TCTD đã đăng ký kinh doanh (đối vối TCTD Việt Nam), nơi đặt trụ sở chính của TCTD có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam có thẩm quyền tiến hành thủ tục phá sản đối với TCTD đó.
Thủ tục phá sản
Tương tự các doanh nghiệp khác, thủ tục phá sản TCTD được tiến hành theo các bước: Nộp đơn yêu cầu và mở thủ tục phá sản; Phục hồi hoạt động kinh doanh; Thanh lý tài sản, các khoản nợ; Tuyên bố tổ chức tín dụng phá sản.
Tuy nhiên, trong trường hợp NHNN đã có văn bản chấm dứt kiểm soát đặc biệt hoặc văn bản về việc chấm dứt áp dụng biện pháp phục hồi khả năng thanh toán đối với TCTD, sau khi mở thủ tục phá sản, thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh sẽ không được áp dụng thực hiện mà Tòa án sẽ tiến hành ngay thủ tục thanh lý tài sản, các khoản nợ và tuyên bố phá sản.
Tổ quản lý, thanh lý tài sản
Bên cạnh các thành phần tham gia Tổ quản lý, thanh lý tài sản giống như thủ tục phá sản các doanh nghiệp khác (bao gồm một chấp hành viên của cơ quan thi hành án cùng cấp làm Tổ trưởng; một cán bộ của Tòa án; một đại diện chủ nợ; đại diện hợp pháp của doanh nghiệp; đại diện công đoàn, đại diện người lao động, đại diện các cơ quan chuyên môn nếu cần), trường hợp phá sản TCTD còn yêu cầu sự có mặt của một đại diện NHNN và một đại diện của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong trường hợp Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã thực hiện việc chi trả tiền bảo hiểm tiền gửi cho khách hàng của TCTD.
Thông báo thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản
Như chúng ta đã biết, cơ quan quản lý các TCTD là NHNN, vì vậy đồng thời với việc thông báo cho TCTD (nếu người nộp đơn không phải là chủ sở hữu hoặc đại diện hợp pháp của TCTD), Tòa án sẽ thông báo cho NHNN biết về việc thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản trong thời hạn 5 ngày, kể từ ngày thụ lý đơn và NHNN phải có văn bản về việc có hoặc không áp dụng hoặc chấm dứt áp dụng biện pháp phục hồi khả năng thanh toán của tổ chức tín dụng hoặc chấm dứt áp dụng kiểm soát đặc biệt chậm nhất là 15 ngày, kể từ ngày nhận được thông báo của Tòa án.
Quyết định mở thủ tục phá sản
Đối với TCTD, Tòa án chỉ ra quyết định mở thủ tục phá sản khi có đầy đủ các điều kiện sau đây: NHNN đã có văn bản về việc không áp dụng hoặc chấm dứt áp dụng biện pháp phục hồi khả năng thanh toán của tổ chức tín dụng hoặc văn bản chấm dứt kiểm soát đặc biệt. TCTD vẫn mất khả năng thanh toán nợ đến hạn.
Nghĩa vụ tài sản
Trong trường hợp TCTD đã được NHNN, TCTD khác cho vay đặc biệt, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam hỗ trợ tài chính để phục hồi hoạt động kinh doanh trước thời điểm Tòa án thụ lý đơn, do đó nếu không phục hồi được mà phải áp dụng thủ tục thanh lý thì phải hoàn trả lại giá trị của khoản vay đặc biệt cho các đối tượng đó trước khi thực hiện phân chia tài sản theo quy định của Luật phá sản. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam sẽ trở thành chủ nợ của TCTD tham gia bảo hiểm tiền gửi với số tiền bảo hiểm đã chi trả và được phân chia giá trị tài sản theo thứ tự thanh toán như đối với người gửi tiền trong trường hợp tổ chức tín dụng bị phá sản. Ngoài ra, các quy định khác về nghĩa vụ tài sản của TCTD được áp dụng giống như các quy định của Luật phá sản.
Dương Thị Mai Hương