Foxconn trong cơn bão tự tử

Ông Terry Gou – một trong những người giàu nhất châu Á và là Chủ tịch Foxconn Technology – liên tục cúi gập người và xin lỗi, trong lúc cơn sốt tự tử của công nhân lan rộng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới uy tín của tập đoàn.

Nhưng bây giờ Foxconn đang là trọng tâm của sự chỉ trích sau khi xảy ra một làn sóng các vụ tự tử của công nhân trong các nhà máy của tập đoàn tại Thâm Quyến. Do áp lực chỉ trích rất lớn, ông Terry Gou đã phải phá bỏ thông lệ - ông Terry Gou ít khi xuất hiện trước báo chí, và cấm tiệt giới báo chí tiếp cận các nhà máy của Foxconn - tổ chức một cuộc họp báo khẩn cấp. Theo New York Times, hôm thứ Tư 26/5 ông Gou đã phải bay từ Đài Loan - nơi đặt đại bản doanh của tập đoàn Hồng Hải, sang Thâm Quyến để hướng dẫn đoàn nhà báo - đi trên 6 chiếc xe buýt lớn - tham quan một nhà máy sản xuất bản mạch chủ, bệnh viện, hồ bơi, trung tâm tư vấn tâm lý cho công nhân qua điện thoại, đồng thời trả lời các câu hỏi khó chịu của cánh báo chí về cung cách điều hành sản xuất và quản lý lao động của tập đoàn. Giữa những lời xin lỗi, ông Terry Gou cam kết sẽ làm tất cả mọi việc có thể để ngăn ngừa những vụ tự tử trong tương lai. Tuy vậy, chỉ vài giờ sau cuộc họp báo của ông Gou, đã có thêm một nam công nhân tử vong khi nhảy lầu từ một tòa nhà của tập đoàn ở Thâm Quyến, chưa xác định được anh này tự tử hay tai nạn.

Tại cuộc họp báo, ông Gou, 59 tuổi, người sáng lập Foxconn và Hon Hai Group, luôn tìm cách giải tỏa mối quan tâm ngày càng tăng rằng thực tế làm việc và cung cách quản lý lao động như trại lính là nguyên nhân gây ra làn sóng tự tử của công nhân trong hai nhà máy của tập đoàn tại Thâm Quyến trong năm nay. Ông Gou cho biết, khi nạn tự tử trong công nhân trở thành “xu hướng nguy hiểm”, tập đoàn đã thực hiện các biện pháp phòng ngừa như giăng lưới quanh các cao ốc, đã thành lập một ban chuyên viên tâm lý để thảo luận về các nguyên nhân có khả năng gây tự tử trong công nhân ở Trung Quốc. Một số chuyên viên này đã quy trách nhiệm cho môi trường xã hội ở bên ngoài nhà máy, ngoài tầm kiểm soát của Foxconn.  Nhưng tại một cuộc họp báo riêng biệt cũng vào cuối ngày thứ Tư, các quan chức thành phố Thâm Quyến cho rằng, công ty có phần lỗi trong những vụ tai nạn này. Vụ tự tử gần nhất diễn ra vào ngày hôm trước đó, thứ Ba (25/5), khi một nhân viên 19 tuổi tên là Lý Hải đã nhảy lầu tự sát. Đây cũng là vụ tự tử thứ chín trong năm nay. Có hai công nhân sống sót sau khi tìm cách tự vẫn, nhưng bị thương nghiêm trọng.  Do hình ảnh thương hiệu của mình cũng bị ảnh hưởng từ những vụ tự tử ở Foxconn, các công ty đặt hàng như Apple, Dell và Hewlett-Packard cũng đang điều tra các điều kiện làm việc tại tập đoàn này.

Trong khi đó, một số tổ chức bảo vệ quyền lao động đã tổ chức một cuộc biểu tình bên ngoài nhà máy của Foxconn hôm thứ Ba và kêu gọi tổ chức một cuộc điều tra độc lập các vụ tự tử và thực tế lao động tại các nhà máy này. Người lao động được trả khoảng 32 USD cho một tuần làm việc 40 giờ, trên mức lương tối thiểu mà chính phủ Trung Quốc quy định, nhưng họ thường xuyên phải làm thêm rất nhiều giờ.  Ông Lý Cường (Li Qiang), Giám đốc điều hành tổ chức China Labour Watch, nhận xét: “Hệ thống sản xuất của Foxconn được thiết kế rất tốt để không cho công nhân nào được nghỉ ngơi, dù chỉ một giây đồng hồ, trong thời gian làm việc. Foxconn chỉ quan tâm tới lợi nhuận của doanh nghiệp mà hoàn toàn bỏ qua lợi ích xã hội”. Một số người cho biết, công nhân của Foxconn không được phép nói chuyện với nhau trong lúc làm việc; nhiều công nhân cùng làm trong một dây chuyền nhưng không hề biết về nhau”. Những lời tố giác đó cũng được củng cố trong những bài báo mà báo chí chính thống Trung Quốc đăng tải trong những tuần gần đây. Một số bài báo đã mô tả cung cách quản lý độc đoán của công ty, gánh nặng mà công nhân phải gánh chịu khi cố gắng hoàn thành định mức sản xuất mà Foxconn đề ra. Những người khác nói rằng, ký túc xá chật hẹp mà đôi khi công ty nhét 10 công nhân vào 1 căn phòng.

Nhưng tại cuộc họp báo hôm thứ Tư, ban điều hành của Foxconn ca tụng khuôn viên tiện nghi của các nhà máy ở Thâm Quyến, nói rằng họ có ký túc xá hiện đại, hồ bơi và các tiện nghi giải trí khác. Và dù thừa nhận có sự tăng mạnh các vụ tự tử ở Thâm Quyến năm nay, họ nhấn mạnh các vấn đề cá nhân và tệ nạn xã hội, chẳng hạn như khoảng cách thu nhập của quốc gia tăng cao, mới là nguyên nhân dẫn tới tệ nạn tự tử chứ không phải cung cách quản lý của công ty. Ông Cảnh Quân (Jing Jun), giáo sư xã hội học tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh và là một trong những chuyên gia được Foxconn mời tới đây, bác bỏ ý tưởng rằng thực tế lao động ở công ty là nguyên nhân khiến công nhân tự tử. Ông nhận định, hầu hết nạn nhân là những người trẻ, lứa tuổi 18/24, mới từ các vùng nông thôn chuyển đến Thâm Quyến trong thời gian gần đây. Ông nghĩ rằng, họ phải vật lộn với những vấn đề cá nhân và những khó khăn trong việc hội nhập với cuộc sống trong nhà máy.

Giáo sư Cảnh cũng đưa ra một giả thuyết rằng, thông tin rộng rãi về các vụ tự tử trước đã tạo ra một lây lan có tính chất “bắt chước”, nhất là sau khi tin đồn lan rộng về mức bồi thường cao mà gia đình nạn nhân được hưởng. Một số gia đình đã được công ty bồi thường khoảng 100.000 nhân dân tệ (khoảng 274 triệu đồng Việt Nam). “Việc trả tiền bồi thường cao cho một số người có thể đã có một vai trò nào đó”, giáo sư Jing nói. Chuyên gia y tế nói rằng, con số tự tử ở Foxconn thực tế vẫn thấp hơn nhiều so mức bình quân 14 trường hợp trong mỗi 100.000 dân của Trung Quốc, theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới. Dù vậy, một số nghiên cứu độc lập cho rằng tỷ lệ tự tử ở Trung Quốc cao hơn nhiều so với con số báo cáo trong các tổ chức y tế.

Cuối cùng, ông Gou kêu gọi các phương tiện truyền thông phải cẩn trọng khi đưa tin bài về các vụ tự tử tại Foxconn, vì lo ngại thông tin có thể làm gia tăng tệ nạn này. “Tôi đề nghị báo chí có trách nhiệm xã hội: không làm giật gân sự việc này”, ông Gou nói. Nhưng đồng thời ông cũng cam kết sẽ kiểm tra kỹ các hoạt động của công ty. “Chúng tôi cần thêm thời gian. Chúng tôi rất kiên quyết”, ông Gou nói.