Thông tin từ Bộ Y tế cho biết, tại Việt Nam, cứ 10 bệnh thì có tới 8 bệnh liên quan tới nguồn nước. Đặc biệt, có tới 80% các loại bệnh truyền nhiễm có liên quan đến nguồn nước.
Việc quản lý xả thải còn chưa làm được thì làm sao hy vọng thu thêm thuế vào giá xăng dầu sẽ bảo vệ được môi trường
Theo thống kê của Bệnh viện K, mỗi năm Việt Nam có khoảng 77.457 ca mới mắc ung thư. Trong đó, 80% nguyên nhân mắc bệnh là do môi trường sống, chỉ có 5% là do gien di truyền.
Theo Báo cáo Môi trường quốc gia năm 2009 về môi trường KCN Việt Nam của Bộ TN-MT, hiện khoảng 70% trong số hơn 1 triệu m3 nước thải/ngày từ 171 KCN trên cả nước là xả thẳng ra môi trường, mà không qua xử lý.
Lượng nước khổng lồ này là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước, làm giảm chất lượng nước, làm gia tăng các loại bệnh… Theo chỉ tiêu của Quốc hội, tới năm 2009 phải có ít nhất 85% các KCN trên cả nước có hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn, nhưng đến nay chỉ tiêu này mới đạt được 43%.
Ở Việt Nam, yêu cầu bảo vệ môi trường được xem là nhiệm vụ quốc gia, với bộ chủ quản chuyên ngành, được tuyên truyền sâu, rộng, lâu dài, có hệ thống pháp luật được xây dựng và đánh giá là đầy đủ nhất… Nhưng ngược lại, thực tế bảo vệ môi trường lại có thể xem là hoạt động kém hiệu quả nhất.
Có thể lấy ví dụ cho kết luận này từ hàng loạt vụ việc thời gian qua. Vụ Cty Vedan Việt Nam không chỉ tệ hại ở hành vi xả nước thải “giết” sông Thị Vải mà còn tệ hại hơn nữa ở việc pháp luật Việt Nam không thể xử lý hình sự với Cty này. Và còn ở việc Cty này có thể… thoải mái đàm phán, nghĩa là mặc cả với những nông dân bị thiệt hại vì nước thải của họ, về mức đền bù. Cụ thể, nông dân tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu yêu cầu được bồi thường 53 tỷ VND, nhưng Cty Vedan chỉ “đồng ý” đền 10 tỷ VND.
Cần phải biểu dương hoạt động thời gian qua của cơ quan Cảnh sát môi trường, vì sau Vedan, có hàng loạt vụ việc vi phạm môi trường khác đã được cơ quan này phát hiện. Đó là bắt quả tang Cty Jorn Technology (KCN Việt Hương - huyện Thuận An, Bình Dương), bắt quả tang Cty CN Công nghiệp Tung Kuang (Hải Dương), Cty CP luyện kim Tân Nguyên (Hải Dương), Bia hơi Lan Chín (Hà Nội), các nhà hàng, quán ăn kinh doanh xả nước thải ra Hồ Tây (Hà Nội)… đều đang xả trộm nước thải chưa qua xử lý ra môi trường. Nhưng đáng buồn là, khi hoạt động ngăn chặn vi phạm bảo vệ môi trường đang được đẩy mạnh, và có hiệu quả thực tế từ số vụ phát hiện, thì việc răn đe, xử lý các hành vi ấy bằng chế tài pháp lý lại bị hạn chế. Lại vừa thêm nhiều nông dân tỉnh Hà Nam mất trắng vụ cá nuôi, chỉ vì “được” hưởng nước thải của thành phố Hà nội thanh lịch.
Quản lý và xử lý bảo vệ môi trường các KCN, các cơ sở sản xuất công nghiệp chưa xong, gần đây lại có thông tin “rùng rợn” rằng dự thảo Luật thuế Bảo vệ môi trường đề xuất đánh thuế Bảo vệ môi trường qua giá xăng dầu. Những người soạn thảo hi vọng, việc thu thêm tiền thuế bảo vệ môi trường và sử dụng tiền ấy sẽ giúp kết quả bảo vệ môi trường tại Việt Nam được tốt hơn.
Liệu có thể tin vào ý định ấy, khi chỉ việc đảm bảo các KCN phải xả nước đủ tiêu chuẩn cho phép ra môi trường chúng ta còn chưa thực hiện được ? Và việc xử lý vi phạm cũng chỉ được thực hiện nửa vời ?
Cần nhắc lại là, quản lý môi trường tại các KCN chỉ là một hoạt động nhỏ trong hệ thống hoạt động bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Nhưng chỉ hoạt động ấy còn chưa hoàn thành cả về quản lý, cả về xử lý, mà đã vội bàn tới việc thu thêm thuế. Cách làm ấy vừa không thuận lòng dân, vừa không hề hứa hẹn sẽ nâng cao hiệu quả môi trường sống. Người dân sẽ đóng thuế môi trường để bảo vệ cái gì ? Để bảo vệ những kết quả lửng lơ như trên chăng ?
Xuân Hương