Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), sau khi XK hết 600.000 tấn gạo trong tháng 6 này, sang quý III/2010, cả nước sẽ tiếp tục XK 1,6 triệu tấn gạo nữa, tăng 300.000 tấn so với quý III/2009. Tuy nhiên, câu chuyện XK gạo vẫn còn nhiều “vấn đề” tiềm ẩn.
Gạo XK VN giảm cả về số lượng và giá nguyên nhân chính là
do cơ chế điều hành XK gạo chưa thật sự hiệu quả
Căn cứ số lượng hợp đồng đã ký, VFA lên kế hoạch phân bổ lượng gạo XK cho từng tháng trong quý III. Cụ thể, tháng 7 sẽ xuất 600.000 tấn, tháng 8 xuất 550.000 tấn và tháng 9 tiếp tục xuất 450.000 tấn. Ngay từ đầu tháng 6, tại cuộc họp của VFA ở Long Xuyên (An Giang), Chủ tịch VFA Trương Thanh Phong, cho biết: “Từ nay đến cuối năm, các DN sẽ được XK tối đa, không khống chế về lượng”. Cần lưu ý rằng “các DN” trong lời nói của ông Phong là các DN hội viên VFA và phải là những DN “sinh hoạt” trong số các DN đã tham gia XK gạo nhiều năm qua, kể cả các DN có năng lực XK hàng trăm ngàn tấn/năm nhưng lâu nay thường chỉ làm chân... cung ứng gạo. Tâm trang thực của Giám đốc Cty HT ở Cần Thơ khi đón nhận thông tin này với niềm tin “không mấy gì chắc chắn”. Không những thế, thông điệp của Chủ tịch VFA được phát ra vào đầu tháng 6/2010 lại rơi đúng vào lúc ngành gạo VN đang đứng trước khó khăn nhiều mặt.
Giữa trùng vây...
Theo ước tính của ngành NN-PTNT tỉnh Sóc Trăng, vụ hè thu sớm này nông dân toàn tỉnh xuống giống trên 51.000 ha (thu hoạch vào tháng 6, sớm nhất toàn vùng ĐBSCL). Nếu trừ gần 17.000 ha bị thiệt hại nặng do nắng hạn, xâm mặn kéo dài trong tháng qua... hơn 34.000 ha đang bước vào thu hoạch rộ và tạo áp lực về giá bất lợi cho bà con nông dân nơi này. Theo khảo sát của DĐDN, hiện giá lúa hè thu trung bình mua trong dân tại Sóc Trăng chỉ ở mức dưới 3.500 đồng/kg, trong khi giá thành sản xuất của nông dân ước tính đã trên 3.800 đồng/kg (chưa tính tiền thuê đất và khấu hao tài sản). Tương tự, Sở NN-PTNT Đồng Tháp cho biết: Vụ hè thu năm nay, tỉnh này xuống giống hơn 196.000 ha, trong đó có hơn 33.000 ha lúa hè thu sớm đã thu hoạch dứt điểm. Trong tuần qua, hơn 2.000 ha thu hoạch với năng suất bình quân khá cao: 5,3 tấn/ha. Còn lại hơn 30.000 ha cũng đang vào giai đoạn trổ chín chờ thu hoạch trong cuối tháng 6, đầu tháng 7 tới. Hiện giá lúa tại đây đang giảm kỷ lục (thấp nhất toàn vùng): 3.300 đồng/kg (mua tại nhà dân) nhưng vẫn rất khó bán. Theo sở này, việc tiêu thụ lúa hè thu của bà con hiện đang rất khó khăn, tình hình tiêu thụ và giá cả trong thời gian tới sẽ rất căng thẳng !
Đầu ra bị “kẹt cứng” trong khi tồn kho trong các DN XK vẫn đang là mối lo thường trực. Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện các DN XK gạo lớn của Việt Nam đang đạt lượng tồn trữ chiếm từ 80 – 90% trữ lượng kho. VFA công bố hôm đầu tháng 6 này còn hơn 1,8 triệu tấn vẫn đang nằm “im” trong kho các DN này mà vẫn chưa được giao. Đây là lượng lúa gạo các DN thu mua trong đợt VFA và Chính phủ kêu gọi thu mua tạm trữ, nhưng không xuất được vì hết hợp đồng tập trung, quá ít hợp đồng thương mại (mua bán tự do)... Để duy trì lượng gạo tồn kho trong 2 tháng qua, mỗi DN đã phải chịu lỗ chi phí (phí dự trữ, bảo quản, lãi suất ngân hàng, trượt giá...) từ vài tỷ đến vài chục tỷ đồng. Nhiều Hiệp hội DN cũng đã lên tiếng yêu cầu, kiến nghị Chính phủ và VFA can thiệp, hỗ trợ lãi suất để DN tiếp tục tạm trữ... Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có biện pháp nào thực thi. Một giám đốc DN XK gạo lớn ở Đồng Tháp, bức xúc nói: “Khi Hiệp hội cần thì vận động DN chúng tôi thu mua tạm trữ, cứu lúa cho dân. Đến khi DN gặp khó, cần giúp đỡ thì chẳng thấy ai can thiệp... Thật không công bằng !”.
Thông tin của DĐDN cho thấy, hiện hai trong số các thị trường XK gạo tập trung (theo kênh đàm phán Ủy ban Liên Chính phủ) lớn nhất của Việt Nam là Philippines và Indonesia đã tuyên bố ngưng nhập khẩu. Trong khi đó, các DN trong nước của họ thực chất vẫn nhập khẩu gạo tạo thị trường tự do theo điều tiết của cung-cầu thị trường. Trong khi đó, tháng 6 - 7 này, Thái Lan dù sản lượng giảm sút do hạn hán nhưng cũng “úp mở” về khả năng giải phóng hàng triệu tấn gạo tồn kho ra bên ngoài với mức giá không chênh lệch nhiều so với gạo Việt Nam (điều chưa có tiền lệ - PV). Nếu điều này xảy ra, gạo Việt với chất lượng vốn “yếu” hơn, tên tuổi và thương hiệu cũng vẫn chung chung, chưa khẳng định thì sẽ càng... xiểng niểng.
Đảm bảo nông dân có lãi 30% ?
Ngày 17/6/2010 vừa qua, UBND thành phố Cần Thơ ban hành Quyết định số 1592/QĐ-UBND công bố giá thu mua lúa vụ hè thu năm 2010. Theo đó, giá mua lúa hàng hóa vụ hè thu năm 2010 áp dụng trên địa bàn là 4.500 - 4.600 đồng/kg (đã có thuế). Tỉnh ít lúa như Bến Tre, trước đó cũng công bố giá thu mua lúa ở mức 4.400 đ/kg,...
|
Tính đến 20/6/2010, khi trà lúa đầu vụ hè thu cho thu hoạch, lượng gạo XK của cả nước đã đạt 3,310 triệu tấn gạo, thu về 1,396 tỷ USD (trị giá FOB); giảm 9,08% về lượng và giảm 0,78% về trị giá so với cùng kỳ năm ngoái. |
Nhưng “quyết liệt” nhất là ý kiến công bố giá lúa hè thu của Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang Vương Bình Thạnh, tại cuộc họp với VFA đầu tháng 6. Theo ông Bình Thạnh:
“Vụ hè thu này, giá thành lúa của An Giang ở mức 3.500 - 3.800 đ/kg. Nếu muốn nông dân lời 30% thì giá thu mua lúa phải là 5.000 đ/kg. Vì vậy, VFA nên chủ động báo cáo lên Tổ điều hành XK gạo để đề nghị Chính phủ có các giải pháp kịp thời hỗ trợ DN mua lúa cho nông dân”. Ngoài ra, một nỗi lo khác trong cộng đồng các DN XK gạo hiện nay, chính là việc nhiều DN do áp lực tồn kho quá lớn, chịu lãi thời gian dài nên họ đang tiếp tục “xé rào”, bán giá thấp đến... “không cần lãi” cho các nhà buôn đa quốc gia, để rồi sau đó họ bán vào các thị trường tập trung. Khi các kênh XK đã gần như “kẹt cứng”, sản lượng XK trong tháng 6 này chỉ đạt 600.000 tấn, thay vì 700.000 tấn như kế hoạch của VFA. Giá xuất thì “khỏi” bàn, hiện đã “tuột” xuống mức khiêm tốn nhất trong vòng 3 năm qua.
Trong khi VFA và Tổ điều hành XK gạo của Chính phủ cũng đưa ra phương thức nào giải cứu DN, thì việc VFA tiếp tục đề ra chỉ tiêu đầy tham vọng - xuất 1,6 triệu tấn gạo trong quý III. Nếu kịch bản này xảy ra, chỉ có thể hiểu thông điệp của Chủ tịch VFA Trương Thanh Phong hồi đầu tháng 6: “Từ nay đến cuối năm, các DN sẽ được XK tối đa, không khống chế về lượng”... sẽ chỉ là giải pháp “nước đến chân mới nhảy” mà thôi !
Cũng tại cuộc họp ở An Giang hồi đầu tháng 6/2010, VFA còn nêu một thông tin khá phấn khởi. Đó là lượng gạo dành cho XK cả năm 2010 có thể lên tới 7 triệu tấn. Tuy nhiên, ông Gurnam Arora - Giám đốc điều hành Cty Kohinoor Foods cho biết: "Thị trường XK đã chậm lại và giảm hơn 20% trong hai tháng đầu của năm tài chính hiện tại. XK sang EU, Mỹ và Trung Đông đều giảm. Thậm chí giảm hơn 10% so với năm ngoái. Đây chỉ là mới bắt đầu và chúng tôi hi vọng tình hình được cải thiện. XK cho cả năm nay dự kiến sẽ vượt qua con số 2,5 triệu tấn, và sẽ được xem là một kỷ lục". Trong khi đó, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà Xay xát Gạo Thái, ông Chanchai Rakthananon, cho biết: Sản lượng gạo vụ mùa tới (kết thúc vào tháng 8), có thể giảm 2 triệu tấn.
|
Ông Trịnh Văn Tiến - Chuyên gia về ngành hàng lúa gạo Trung tâm Thông tin phát triển nông nghiệp -
nông thôn (IPSARD) : XK gạo đã suy giảm cả ở hai hướng
Hợp đồng Chính phủ triển khai chậm, trong khi hợp đồng thương mại thì không mấy khởi sắc, nhất là ở thời điểm hiện tại.
Về lĩnh vực hợp đồng Chính phủ, Việt Nam đang gặp khó khăn do phía đối tác trì hoãn giao nhận hàng và tạm ngừng triển khai đấu thầu. Hợp đồng thương mại cũng khó triển khai do năm nay ngoài đối thủ cạnh tranh truyền thống về gạo chất lượng cao là Thái Lan, các DN từ Bangladesh, Myanmar cũng đang gây khó khăn cho gạo cấp thấp của Việt Nam khi đưa ra giá thấp hơn so với giá của DN XK gạo nước ta.
Thêm vào đó, các nhận định về thị trường gạo thế giới hồi đầu năm đều có sai số lớn, nhất là nhận định Ấn Độ - nước sản xuất và tiêu thụ gạo lớn thứ hai thế giới - sẽ giảm sản lượng 16 triệu tấn vì hạn hán trong năm 2009.
Trong khi mới đây, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (FAO) thậm chí còn dự báo sản lượng gạo của Ấn Độ sẽ tăng 15%, lên mức 151 triệu tấn trong năm nay.
Thái Lan thì đang thực hiện kiềm chế xuất khẩu gạo nhằm mục tiêu giữ giá nên lượng tồn kho còn khá lớn. Myanmar và Bangladesh mới tham gia thị trường gạo thế giới với những thông tin rất hạn chế về lượng cung. Tất cả điều này làm cho cả người bán và người mua trên thị trường thế giới đều “nhìn” nhau một cách thận trọng.
Đây cũng là nguyên nhân khiến rất nhiều môi giới, trung gian đang trả giá gạo của Việt Nam với mức 320-350 USD/tấn đối với gạo 3% (loại gạo có phẩm chất cao của Việt Nam với mục đích chính là thăm dò). Do đó, trong ngắn hạn, giá gạo thế giới sẽ giữ ổn định ở mức thấp.
GS Võ Tòng Xuân : Còn nhiều nghịch lý trong giá lúa
Chuyện giá lúa hiện nay có khá nhiều nghịch lý. Nông dân bây giờ không có quyền ngã giá nữa dù chính họ là người đổ công lớn nhất làm ra hạt lúa. Đó là một nghịch lý vô cùng lớn. Khi lúa thu hoạch rộ, nông dân nào cũng muốn bán ngay, thậm chí bán tại ruộng. Điều đó chứng tỏ nông dân mình còn nghèo, thiếu vốn.
Bất cập lớn nữa là DN không cần gắn kết với nông dân, tất cả dồn cho thương lái. Do đó mà tới nay hầu hết DN đều không có vùng nguyên liệu. Mấy DN lớn còn có kho chứa, DN nhỏ thì không. Nếu mua của nông dân với giá 4.000 đồng/kg thì xay ra, mỗi tấn gạo doanh nghiệp chỉ tốn hơn 300 USD, cộng thêm chi phí vận chuyển xuất khẩu thì tối đa giá thành không quá 400 USD/tấn. Như vậy, DN còn lời 80-280 USD/tấn gạo xuất cho Philippines. Nhu cầu lúa gạo năm nay trên thế giới là rất cao nhưng do DN mình luôn sẵn sàng bán phá giá nên giá lúa giảm cũng là chuyện không lạ.
Vai trò điều hành chuyện xuất khẩu gạo lúc này cần thiết hơn bao giờ hết. Bởi Nhà nước không kịp ra tay thì nông dân sẽ tiếp tục thiệt. Loại gạo 25% tấm hiện nay chỉ có Việt Nam nắm trong tay sản lượng nhiều nhất, ưu thế nhất. Vậy tại sao chúng ta không rao giá xuất khẩu cao lên?
Theo tôi, cần nhanh chóng đưa nghị quyết của Đảng về tam nông đi vào cuộc sống. Tại huyện Tam Nông (Đồng Tháp) đã cho ra đời Cty cổ phần Nông nghiệp Tam Nông. Cty này sẽ vận động nông dân đưa đất vào làm vùng nguyên liệu. Trong Cty có kho chứa lúa, có nhà máy xay xát, lau bóng gạo xuất khẩu và nhiều bộ phận khác. Đến mùa thu hoạch, nông dân trích ra khoảng 5 -10% sản lượng lúa thu hoạch được góp cổ phần. Số còn lại được Cty mua hết với giá bảo đảm có lời.
Khi Cty xây dựng hoàn chỉnh, hàng hóa Cty sẽ lên sàn giao dịch. Khi đó cty biết được số lượng gạo cần sản xuất để mở rộng vùng nguyên liệu. |
Huy Bình - Huy Quốc