Trong những năm qua, TP HCM đã thực hiện nhiều chính sách xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, quá trình này cũng kèm theo những bất cập như gia tăng phương tiện giao thông cá nhân, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường…
Hệ thống đường giao thông hiện hữu bị quá tải
Theo Sở Giao thông Vận tải (GTVT) TP HCM, thành phố hiện đang có gần 3.800 con đường với tổng chiều dài khoảng 3.500 km, mật độ diện tích đường giao thông so với tổng diện tích của TP chỉ mới đạt 1,44 km/km2 và đạt 1,56 km/km2 (thống kê năm 2008).
Hạn chế từ nguồn vốn
Theo tiêu chuẩn của các nước tiên tiến, để đáp ứng nhu cầu giao thông thông suốt, mật độ diện tích đường so với diện tích chung phải đạt từ 10 - 20%. Thực trạng trên chứng tỏ hệ thống đường giao thông hiện hữu bị quá tải, không đủ năng lực đáp ứng yêu cầu giao thông khu vực và lưu thông vào giờ cao điểm. Để khắc phục tình trạng này, thành phố đã có quy hoạch phát triển giao thông vận tải đến năm 2020 và tầm nhìn sau năm 2025 nhằm hoàn thiện và hiện đại hóa hạ tầng giao thông. Tuy nhiên, hạn chế nguồn vốn là trở ngại chính trong triển khai kế hoạch thực hiện quy hoạch giao thông.
Ngoài các nguyên nhân của việc gia tăng dân số và gia tăng các phương tiện giao thông, ý thức chấp hành luật giao thông của nhiều người tham gia giao thông vẫn còn kém nên đã ảnh hưởng rất nhiều đến tình hình giao thông, gây ùn tắc, làm chậm thời gian lưu thông. Tuy các quy định và luật lệ để đảm bảo an toàn giao thông đường bộ tại VN tương đối đầy đủ, việc thực thi các quy định chưa được người dân tuân thủ chặt chẽ. Người tham gia giao thông vẫn có khuynh hướng không nhường đường khi đi lại, tình trạng lấn trái, vượt đèn đỏ, đi vào đường cấm... là hình ảnh thường xuyên xảy ra.
Hiện nay, một số dự án phải đào đường phục vụ xây dựng hạ tầng kỹ thuật đô thị như lắp đặt ống cấp nước, cáp điện, cáp điện thoại... đang được triển khai trên nhiều trục đường chính đã làm thu hẹp diện tích mặt đường dành cho giao thông vốn đã rất thiếu của thành phố và làm ảnh hưởng đáng kể đến sự đi lại của người dân, làm tình hình ùn tắc giao thông ngày càng phức tạp.
Sở GTVT TP HCM đánh giá, ùn tắc giao thông càng tăng, dẫn tới tình trạng ô nhiễm không khí gia tăng, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kìm hãm sự phát triển của thành phố. Trong tình hình giao thông thành phố còn nhiều phức tạp hiện nay, công tác quản lý giao thông đô thị còn nhiều bất cập, chưa giải quyết hoàn toàn được tình trạng ùn tắc giao thông thường xuyên trên địa bàn thành phố. Mô hình quản lý giao thông hiện tại chưa áp dụng các phương pháp khoa học, như mô phỏng trên máy tính các cơ sở dữ liệu hiện có, để phục vụ việc quy hoạch và thiết kế các biện pháp kỹ thuật giao thông; cơ sở dữ liệu hạ tầng giao thông chưa được xây dựng, công nghệ tiên tiến, hiện đại chưa được áp dụng trong quản lý giao thông.
Còn nhiều thách thức
Theo Quy hoạch phát triển giao thông vận tải TP HCM đến năm 2020 và tầm nhìn sau năm 2020, mạng lưới giao thông thành phố sẽ được xây dựng, hoàn chỉnh và hiện đại hóa nhằm đảm bảo thành phố phát triển “ổn định, cân bằng, bền vững và lâu dài”. Điều này đã đặt ra các thách thức đối với TP HCM về xây dựng chính sách phát triển hạ tầng giao thông.
Tuy nhiên, theo Ths Nguyễn An Hóa – Giảng viên Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP HCM, để phát triển sánh vai cùng các nước trong khu vực, đòi hỏi sự cần thiết phải hiện đại hóa nhằm giảm thiểu thiệt hại kinh tế vô hình do ùn tắc giao thông, hạ tầng giao thông yếu kém. Do đó, xã hội hóa công tác quản lý giao thông cũng đã được đặt ra bên cạnh việc kêu gọi đầu tư phát triển hạ tầng giao thông. Việc phối hợp với kênh giao thông trên làn sóng FM 91MHz (VOV giao thông) và Đài tiếng nói nhân dân TP. HCM (VOH) trong công tác tổ chức phân luồng giao thông, hướng dẫn giao thông là một ví dụ cụ thể của công tác xã hội hóa quản lý giao thông hiện nay.
Trong tình hình ùn tắc giao thông ngày càng gia tăng, TP HCM cũng đã đồng ý nghiên cứu đầu tư hệ thống kiểm soát và thu phí tự động xe ôtô lưu thông trong khu vực trung tâm thành phố (hệ thống ERP). Chủ trương này được đề xuất trên cơ sở kết quả học hỏi kinh nghiệm của Singapore. Đây là một ví dụ khác minh chứng yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý giao thông tại thành phố. Việc sử dụng hệ thống ERP sẽ góp phần điều tiết lượng xe lưu thông ra vào khu trung tâm, giảm thiểu lượng khí thải và hình thành không gian dành cho người đi bộ, hỗ trợ giao thông công cộng.
Một số chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch giao thông đô thị thì cho rằng, thành phố cần phải xây dựng được cơ sở dữ liệu giao thông (thông tin về hạ tầng giao thông, số liệu tai nạn giao thông, đăng ký phương tiện giao thông, nhu cầu vốn...) phục vụ công tác quản lý hàng ngày, định hướng phát triển giao thông trong tương lai. Công tác quản lý giao thông phải được hiện đại hóa qua việc ứng dụng công nghệ thông tin, viễn thông vào các hoạt động giám sát, kiểm tra và đánh giá tình hình lưu thông. Đặc biệt, đầu tư phát triển hạ tầng giao thông phải tiếp tục được đẩy nhanh để tạo cơ sở hiện đại hóa quản lý giao thông và phát triển kinh tế địa phương, khu vực. Hiện nay, TP. HCM cần phải thực hiện các chính sách khuyến khích sử dụng năng lượng sạch trong vận tải hành khách công cộng, góp phần hạn chế phương tiện giao thông cá nhân.
Hải Ngọc