Khi một đạo luật đưa ra mà không được triển khai tốt trên thực tế thì các nhà hoạch định chính sách cũng phải xem lại vướng mắc do đâu và có những sự điều chỉnh cho phù hợp, tránh bệnh hình thức, đưa ra các chính sách nhưng lại thiếu sự kiểm tra, giám sát.
Việc cấp đổi bằng lái xe FC cho thấy chính sách quản lý cũng như thực tế doanh nghiệp đang có sự "lệch pha"
Còn nhớ cách đây hơn một năm, ông Nguyễn Văn Quyền khi đó là Cục phó Thường trực Cục Đường bộ VN (thành viên Ban biên tập Luật GTĐB) trả lời báo chí rằng: "Các cơ sở đào tạo lái xe cấp bằng hạng C, D, E đều có thể nâng cấp đào tạo bằng FC. Tính chung về năng lực đào tạo của các trung tâm đào tạo lái xe trên toàn quốc có đủ điều kiện để đào tạo được khoảng 250.000 lái xe mới mỗi năm. Năng lực đào tạo 6 tháng để cấp bằng C khoảng 60.000 lái xe mỗi năm. Do vậy, với thời gian 1 tháng/lượt thì 1 năm có thể đào tạo vài chục ngàn lái xe đổi bằng từ C lên FC. Chúng tôi đã chỉ đạo mỗi địa phương ít nhất phải xây dựng một trung tâm đào tạo lái xe loại FC.
Việc nâng cấp bến bãi phương tiện tại một số trung tâm đào tạo lái xe hạng C, D, E lên FC là hoàn toàn có thể trong khả năng. Mỗi chiếc xe chỉ cần hàn nối thêm mooc chi phí khoảng vài chục triệu là có thể đáp ứng được yêu cầu đào tạo. Chúng tôi sẽ có chính sách bồi dưỡng, thu hút các thầy giáo dạy bằng FC".
Thực tế không diễn ra như vậy, đã qua thời hạn tài xế lái ôtô sơmi rơmoóc (SR) không có giấy phép lái xe (GPLX) hạng FC sẽ bị phạt nặng (từ 1/7/2010) nhưng trên thực tế cả nước vẫn có tới 60% người điều khiển phương tiện này "thiếu" bằng. TP HCM và Hải Phòng là hai địa phương có số lượng lớn xe đầu kéo SR nhưng đến nay cũng mới có 30% tài xế đã sát hạch GPLX hạng FC, không kịp chuyển đổi GPLX hạng FC thì các phương tiện này buộc phải ngưng hoạt động.
Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ VN Nguyễn Văn Quyền tỏ ra cương quyết "Chúng tôi không thể lần lữa, vì DN vận tải không nghiêm túc. Càng lùi thời hạn sẽ càng làm cho các DN chây ỳ".
Tổng cục Đường bộ, Sở GTVT các tỉnh thành luôn khẳng định các cơ sở đào tạo lái xe đủ điều kiện để tổ chức học và thi nhằm chuyển đổi bằng từ C lên FC cho số tài xế có nhu cầu. Nhưng Hiệp hội vận tải các tỉnh, thành lại than rằng học lâu, thi khó, điều kiện ngặt nghèo, các cơ sở dạy lái xe thiếu thiết bị... Tranh cãi mãi, Vụ Vận tải (Bộ GT&VT) mới cử đoàn đi kiểm tra thực tế xem việc chuyển đổi sang bằng FC chậm chạp do đâu.
Ông Nguyễn Khánh Toàn - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Vận tải ôtô VN cho biết: Khi Bộ GTVT đưa ra quy định nói trên vào năm 2008 thì ở VN chưa có trung tâm nào đủ cơ sở vật chất để sát hạch, cấp GPLX hạng FC. Đến nay, các trung tâm sát hạch lái xe tại TP HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng cũng quá tải trong việc đào tạo, chuyển đổi cùng lúc GPLX hạng FC với số lượng quá lớn.
Để rút ngắn thời gian chuyển đổi GPLX, nhiều ý kiến cho rằng GPLX hạng C và hạng FC thực chất chỉ khác nhau phần thực hành, phần lý thuyết giống nhau. Vì vậy cần rút ngắn thời gian chuyển đổi bằng cách chỉ nên thi phần thực hành.
Rõ ràng với những lái xe đầu kéo chưa được chuyển đổi GPLX theo quy định thì giải pháp tối ưu là cho tạm dừng hoạt động. Như vậy cũng đồng nghĩa với việc tổn thất không nhỏ cho các doanh nghiệp vận tải nói riêng và nền kinh tế nói chung.
Phía Hiệp hội Vận tải ôtô VN, Hiệp hội Vận tải hàng hóa TP HCM và Hiệp hội Vận tải hàng hóa đường bộ Đà Nẵng đã có văn bản gửi Bộ GTVT kiến nghị lùi thời hạn bắt buộc có GPLX hạng FC thêm 1 năm nữa (tức 1/7/2011).
Đây không chỉ là bài học riêng cho câu chuyện bằng lái FC mà trong khá nhiều lĩnh vực, chính sách, quy định cơ quan quản lý và đối tượng bị quản lý chưa tìm được tiếng nói chung.
Phan Nam