Hàng xuất nhập khẩu ùn tắc khắp nơi

Hàng hóa xuất nhập khẩu hiện đang ùn tắc khắp nơi, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp.

Cảng tắc

Ngày 6/7, Công ty Tân Cảng Sài Gòn đã có công văn gửi các cơ quan chức năng báo cáo về tình trạng ùn tắc hàng hóa xuất nhập khẩu qua Cảng Cát Lái. Đây là văn bản thứ hai trong vòng chưa đầy một tuần của đơn vị này có cùng nội dung phản ánh tình hình ùn ứ hàng hóa và đình trệ hoạt động tại cảng.

Theo công ty, hiện nay sản lượng hàng hóa XNK qua Cảng Cát Lái chiếm khoảng 80% lượng container của khu vực TPHCM và gần 50% của cả nước. Trong 6 ngày đầu tiên áp dụng quy định xử phạt tài xế xe đầu kéo chưa có bằng lái hạng FC (có hiệu lực từ 1/7/2010), lượng container hàng thông qua cảng Cát Lái hằng ngày giảm bình quân 20% so với trước đó.

Ước tính đến ngày 6/7, sản lượng chung tại cảng Cát Lái giảm 13,3%, trong đó sản lượng từ các cảng trung chuyển quốc tế (ICD), hàng hóa từ các doanh nghiệp xuất khẩu đưa về cảng để xuất đi đã giảm 17,7%. Đáng lo ngại hơn cả là hiện có khoảng 30.875 container hàng hóa bị dồn ứ tại cảng do không có phương tiện vận chuyển đến các khu chế xuất, khu công nghiệp. Hàng xuất khẩu về cảng Cát Lái đã vượt quá 8,7% dung lượng chứa của cảng. Nguy cơ cảng Cát Lái bị tê liệt hoạt động đang rất lớn. Mặc dù, lãnh đạo cảng đã yêu cầu các kho bãi chứa hàng sắp xếp lại các container, tận dụng thể tích tối đa, nâng công suất chứa hàng... song nếu tình trạng ùn tắc kéo dài trong một tuần nữa, các kho bãi hiện có của cảng cũng sẽ “bão hòa”, gây ách tắc nghiêm trọng đến lưu thông hàng hóa của cảng và các hãng tàu.

Cửa khẩu trên bộ cũng chung cảnh ngộ

Cũng chịu cảnh ùn tắc hàng hóa là các cửa khẩu biên giới thuộc tỉnh Quảng Ninh, đặc biệt là cửa khẩu Móng Cái. Từ trung tuần tháng 5 đến nay, tại Móng Cái, ước tính có khoảng 1.800 container hàng tạm nhập tái xuất qua Trung Quốc bị ách lại. Hàng tồn đọng ở đây chủ yếu là thực phẩm đông lạnh; rượu, thuốc lá; nhựa phế liệu, xăm lốp; đồ điện tử cũ... Nguyên nhân là do phía Trung Quốc không nhận hàng. Các doanh nghiệp rơi vào cảnh “chờ cũng chết, mà quay trở về cũng chết” bởi chi phí ở lại hay về tính ra đều rất lớn. Theo tính toán của một doanh nghiệp, mỗi ngày, cứ một container hàng đông lạnh phải nằm chờ thì chủ hàng mất 2 triệu đồng trả phí lưu kho và tiền điện bảo quản. Trong khi đó, để đưa được hàng từ cảng Hải Phòng hoặc các kho ngoại quan từ phía trong ra tới các cửa khẩu thuộc tỉnh Quảng Ninh là cả một hành trình rất xa với nhiều chi phí. Tình trạng này cũng đang diễn ra ở một số cửa khẩu nhỏ của Quảng Ninh như Hoành Mô, Bắc Phong Sinh…

Tiên trách kỷ, hậu trách nhân

Nguyên nhân hàng hóa ách tắc tại cảng Cát Lái là do từ 1-7, Nghị định 34/2010/NĐ - CP có hiệu lực, trong đó có quy định sẽ xử phạt tài xế xe đầu kéo chưa có bằng lái hạng FC. Đến thời điểm thực hiện quy định này, hầu hết các lái xe điều khiển ôtô đầu kéo đều không có bằng FC, không được phép hoạt động, dẫn tới hàng hóa XNK bị ách tắc tại cảng.

Thực tế bức xúc là vậy, song cuộc họp giữa các doanh nghiệp và đoàn công tác Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) với Sở GTVT TPHCM ngày 7/7 vừa qua vẫn chưa đi đến giải pháp thống nhất. Đại diện Hiệp hội Vận tải hàng hóa TPHCM cho rằng, quy định chuyển đổi bằng lái của Bộ GTVT không mang tính kế thừa, gây lãng phí thời gian và tiền bạc! Đơn cử như sự khác nhau cơ bản giữa bằng C, D, E với bằng FC là phần thực hành lái xe, còn các câu hỏi lý thuyết về Luật Giao thông đường bộ là như nhau. Do vậy, Bộ GTVT không cần quy định tài xế phải học và thi lý thuyết nữa, vì có bằng C, D, E đồng nghĩa với đã thi đạt lý thuyết. Việc chuyển đổi bằng FC chỉ cần tập trung vào tổ chức thi thực hành cho tài xế và khi đó sẽ giảm được đáng kể khối lượng công việc cho cả tài xế lẫn các trung tâm sát hạch.

30.875 container hàng hóa đang bị dồn ứ tại cảng Cát Lái do không có phương tiện vận chuyển

Mặt khác, Hiệp hội này cũng cho rằng, Quyết định số 977 của Bộ GTVT đã “đánh đố” doanh nghiệp. Thời gian đăng ký danh sách các đối tượng thuộc diện được đặc cách chỉ trong một tháng. Khi quyết định đến Sở GTVT, Hiệp hội và các doanh nghiệp chỉ còn 10 ngày để triển khai và khi họ biết được thông tin thì đã hết hạn đăng ký.

Tuy nhiên, trên thực tế cảnh ách tắc hàng hóa này cũng có nguyên nhân xuất phát từ phía doanh nghiệp. Việc cả ngàn container hàng tạm nhập tái xuất bị ách tắc kéo dài tại Móng Cái - Quảng Ninh là hệ quả tất yếu của một quá trình kinh doanh theo kiểu thời vụ, không am hiểu đối tác, không liên kết hợp tác kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam với đối tác phía Trung Quốc. Đã có nhiều bài học nhãn tiền như dưa hấu, vải, thanh long… bị đổ đi hay mặt hàng cao su bị ép giá; chuyện doanh nghiệp Trung Quốc mua than tiểu ngạch nhưng đào hố chôn xuống dự trữ; mua sá sùng mẹ ở Vân Đồn để rồi cho sinh sản công nghiệp và chỉ trong một thời gian ngắn sản phẩm này quay trở lại chiếm lĩnh thị trường với giá rẻ bất ngờ… Có thể thấy rất nhiều mặt hàng được doanh nghiệp Trung Quốc mua ồ ạt ban đầu với giá cao đến khi hàng ùn về cửa khẩu giá hạ thê thảm. Trong khi đó các doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh làm ăn riêng lẻ, mạnh ai nấy làm, sẵn sàng phá giá, bỏ bạn, miễn là mình có lợi.

Quay trở lại yêu cầu có bằng FC đối với lái xe đầu kéo, theo đại diện Sở GTVT TPHCM, việc có quá ít lái xe có bằng FC ngoài lỗi của tài xế thì các đơn vị vận tải cũng có lỗi vì chủ quan, ngại đăng ký. Ở góc độ quản lý sát hạch lái xe, ông Dương Tự Lực, Trưởng phòng Quản lý sát hạch và cấp giấy phép lái xe thuộc Sở GTVT TPHCM cho biết, các cơ sở đào tạo bằng lái cho tài xế không thiếu và hoàn toàn có thể đáp ứng được nhu cầu chuyển đổi bằng lái tại TPHCM. Nghị định của Chính phủ ban hành từ tháng 4/2010, đến tháng 7/2010 mới có hiệu lực, nếu doanh nghiệp biết lo xa sẽ không có cảnh ùn ùn đi đăng ký vào những ngày sát hạn dẫn tới quá tải.