Việt Nam đang trong giai đoạn đầu của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Vì vậy việc thu hút được các dự án đầu tư nước ngoài lên đến hàng tỷ USD là điều rất đáng mừng. Nhưng thực tế cho thấy, nhiều dự án tỷ USD đã trở thành những nỗi thất vọng.
Khu đất đẹp dành cho dự án Dragon Beach cách đây 2 năm giờ vẫn là bãi đất hoang
Mới đây, vụ Công nghiệp nặng, bộ Công Thương cho biết: Dự án thép Cà Nà có quy mô gần 9,8 tỷ USD tại Ninh Thuận có thể bị rút phép sau 2 năm bị treo, không khởi công theo tiến độ cam kết.
Đây là dự án lớn nhất của ngành thép từ trước tới nay, đồng thời cũng là dự án có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất.
Năm 2008, dự án này đã được cấp phép cho liên doanh Tập đoàn Lion Group của Malaysia và Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy (Vinashin), trong đó, Vinashin chỉ góp 24% vốn tính cả giá trị quyền sử dụng đất. Cuối năm 2008 nhà máy động thổ. Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, toàn bộ công việc xây dựng nhà máy này vẫn… chưa có gì tiến triển. Thông tin đáng chú ý là qua kiểm tra của Bộ Công Thương, Lion Group không có tên trong danh sách 150 nhà sản xuất, luyện cán thép lớn nhất thế giới.
Trước đó không lâu, tháng 5/2010, UBND tỉnh Quảng Nam đã thống nhất thu hồi dự án Dragon Beach do nhà đầu tư Dragon Beach Group (liên doanh giữa hai công ty của Hoa Kỳ là Tano Capital LLC và Global D&C INC) làm chủ đầu tư. Dự án Dragon Beach có tổng vốn đăng ký đầu tư 4,15 tỷ USD, triển khai trên diện tích 400 ha tại xã Điện Dương (huyện Điện Bàn), được tỉnh Quảng Nam cấp giấy chứng nhận đầu tư ngày 22/9/2009. Theo dự án, bãi biển này sẽ biến thành một khu nghỉ dưỡng cao cấp tầm cỡ quốc tế.
Đình đám nhất, cách đây vài năm đại diện Tập đoàn Eminence đã gây chấn động dư luận khi tuyên bố sau một thời gian nghiên cứu đã quyết định đầu tư vào khu kinh tế Nghi Sơn (Thanh Hoá) với số vốn lên đến... 30 tỷ USD - con số gấp gần 3 lần thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào VN năm 2006. Dự án này bao gồm một nhà máy gang thép lớn cùng với các công trình phụ trợ kèm theo như cụm cảng biển nước sâu, nhà máy nhiệt điện, nhà máy đóng tàu, xi măng, khu đô thị, khách sạn 5 sao... Nhưng sau khi dự luận lên tiếng, dự án này đã chìm vào quên lãng.
Trên các phương tiện thông tin đại chúng trong những năm gần đây xuất hiện ngày càng nhiều dự án có quy mô hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ USD. Ngoài Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, Vũng Tàu, Đà Nẵng, Phú Quốc... là những địa điểm được các nhà đầu tư nước ngoài tìm đến nhiều, phần lớn các dự án tỷ USD tập trung vào lĩnh vựng “nóng” là bất động sản, thép... Đã một thời con số tỷ USD được nhiều địa phương nhắc đến như một kết quả rất khả quan về khả năng thu hút vốn đầu tư và đưa địa phương đó trở thành "ngôi sao sáng" trong lĩnh vực thu hút đầu tư nước ngoài. Nhưng thực tế cho thấy nhiều dự án lớn lại là những nỗi thất vọng lớn.
Đang có những khoảng cách nhất định giữa đăng ký với khả năng thực hiện cam kết trong các dự án đầu tư quy mô hàng tỉ USD tại VN. Một câu hỏi được đặt ra: Chúng ta quá dễ dãi trong cấp phép, năng lực thẩm định hạn chế? hay quy trình phê duyệt, cấp phép có vấn đề? Việc giao các dự án cho các chủ đầu tư không có đủ năng lực trong một thời gian dài không chỉ làm mất đi cơ hội của những nhà đầu tư thực sự có nhu cầu mà còn gây lãng phí.
Các dự án đầu tư lớn có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế phát triển nhưng với việc có quá nhiều dự án tỷ USD bị treo như hiện nay, có lẽ đã đến lúc các nhà quản lý cần chặt chẽ hơn nữa trong công tác cấp phép, giám sát đối với các dự án lớn để những dự án nhiều tỷ USD phải thực sự là những dự án mang lại nhiều hiệu quả kinh tế - xã hội chứ không chỉ là những dự án... trên giấy để rồi bị thu hồi. Nói một cách khác là lượng phải đi đôi với chất.
Phan Nam