Hỗ trợ DNNVV: Nên hỗ trợ "cần câu"

Ngân hàng Thế giới khẳng định doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là xương sống của nền kinh tế. Tuy vậy, DNNVV tại VN hiện vẫn được đánh giá là yếu về nhiều mặt. Trong khi các hình thức hỗ trợ chưa thực sự phát huy hiệu quả.

Vừa yếu vừa thiếu

So với các nước, số lượng DNNVV vẫn chưa phải là cao. Mỹ có khoảng 27 triệu DNNVV chiếm 99,7% DN; chiếm 53% lực lượng lao động hàng năm tạo ra gần 20 triệu việc làm; đóng góp gần 50% GDP và 55% các sáng tạo kỹ thuật; 53% DNNVV có trụ sở là nhà ở của mình. Con số DNNVV ở Nhật bản là 99,4% số DN, gần 52% GDP; Hàn Quốc 99,9% DNNVV, 88,4% lao động; 48,8% giá trị sản xuất; Thái Lan 99,5% là DNNVV, gần 50% GDP...

Ông Nguyễn Trọng Hiệu - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cho biết khó khăn chung của các DNNVV là thiếu vốn và khó tiếp cận đất đai, mặt bằng. Bên cạnh đó là hàng loạt vấn đề khác như quản trị doanh nghiệp yếu kém, công nghệ kỹ thuật lạc hậu, thị trường nhỏ và khó liên kết với các doanh nghiệp lớn...

Tuy đóng vai trò rất lớn trong nền kinh tế nhưng theo ông Hiệu, hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động của nhóm doanh nghiệp này vẫn đang được xây dựng và hoàn thiện nên còn chồng chéo, tính hiệu lực và minh bạch chưa cao, hay thay đổi nên khó tìm hiểu, áp dụng. Cùng với đó là công tác trợ giúp phát triển DNNVV là lĩnh vực ít kinh nghiệm đối với cơ quan, cấp chính quyền, khó khăn khi triển khai, hệ thống tổ chức xúc tiến DNNVV mới hình thành bước đầu, chưa phát triển các loại dịch vụ phát triển kinh doanh.

Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề VN Vũ Quốc Tuấn cho rằng, những năm gần đây chính sách hỗ trợ DNNVV đã có nhiều thay đổi tích cực nhưng việc thực hiện còn rất hạn chế. Ví dụ, DNNVV rất khó được bảo lãnh tín dụng mặc dù hình thức hỗ trợ này đã có từ 15 năm nay.

Nguyên nhân chính mà ông Tuấn chỉ ra đó là DNNVV quá yếu về năng lực, trình độ. Phương án sản xuất của DNNVV không đảm bảo, DN không biết cách “vẽ” ra phương án sản xuất kinh doanh, không có phương án trả nợ để có thể thuyết phục phía ngân hàng.

Trong khi đó, NHTM của chúng ta vẫn nặng về cho vay theo chỉ định, chưa phải là NHTM theo đúng nghĩa của nó, NHNN cũng không phải là NHTƯ theo đúng nghĩa của kinh tế thị trường cho nên hoạt động cho vay chưa theo cơ chế thị trường, DN chưa được NHTM đối xử thân thiện, từ đó, xin cho vẫn còn rất nặng. Đây là một rào cản trong quá trĩnh tiếp cận vốn của DN, nhất là vốn bảo lãnh.

Hỗ trợ cần câu chứ không phải con cá

Theo ông Tuấn, chúng ta nên áp dụng kinh nghiệm của các nước bởi về mặt kỹ thuật thực hiện hoạt động bảo lãnh tín dụng không có gì khác nhau. Ở Nhật Bản, quỹ bảo lãnh tín dụng có cơ chế chia sẻ rủi ro, hỗ trợ rất chặt chẽ giữa hai bên: bên cho vay và bên bảo lãnh chứ không chỉ là bên bảo lãnh đứng ra như của ta hiện nay.

Ông Tuấn chia sẻ, với mô hình này, mặc dù có rất nhiều điều kiện đưa ra nhưng lại không mấy trường hợp rủi ro xảy ra bởi vì họ hỗ trợ rất tốt cho DN trong việc lập phương án sản xuất kinh doanh có hiệu quả. Chính vì vậy, cả bên bảo lãnh và bên cho vay đều yên tâm, có thể bảo lãnh từ 70 – 100% vốn vay cho DN.

Trước những bất cập hiện nay, được biết Bộ Tài chính bắt đầu xây dựng văn bản mới nhằm thay thế Quyết định số 14/2009/QĐ-TTg và Quyết định số 60/2009/QĐ-TTg về Quy chế Bảo lãnh cho doanh nghiệp vay vốn của NHTM. Theo đó, cơ chế bảo lãnh tín dụng mới của Nhà nước sẽ được sửa theo hướng giảm dần sự hỗ trợ của Nhà nước. Bảo lãnh tín dụng sẽ vận hành theo cơ chế thị trường, tức là cả ba bên gồm VDB - NHTM - doanh nghiệp phải có trách nhiệm trong việc chia sẻ rủi ro, cũng như chia sẻ quyền lợi khi tham gia nghiệp vụ này. Đồng thời, cơ chế bảo lãnh mới của Nhà nước sẽ xem xét mở rộng đối tượng được bảo lãnh tín dụng theo đúng tiêu chí phân loại doanh nghiệp: Siêu nhỏ - nhỏ - vừa được quy định cụ thể tại Nghị định 56/2009/NĐ – CP. Tuy nhiên, điều kiện để được bảo lãnh sẽ nâng lên theo nguyên tắc chỉ bảo lãnh cho các dự án, phương án sản xuất - kinh doanh có hiệu quả, có khả năng trả được nợ.

Theo các chuyên gia, những điều kiện này dù giảm dần sự hỗ trợ của Nhà nước nhưng lại tăng khả năng tiếp cận vốn của các DNNVV. Đặc biệt, khi các địa phương, bộ ngành đều đang đẩy nhanh kế hoạch trợ giúp cụ thể cho DNNVV.  Cụ thể, trong quý III/2010, Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ chủ trì xây dựng đề án thành lập Quỹ phát triển DNNVV trình Thủ tướng. Bên cạnh đó, để tháo gỡ khó khăn về mặt bằng sản xuất, sắp tới Bộ Công Thương sẽ chủ trì xây dựng trình Thủ tướng phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển cụm công nghiệp theo vùng đến năm 2015, tầm nhìn 2020. Bộ Tài chính cũng áp dụng các giải pháp về thuế để trợ giúp doanh nghiệp. Theo đó, DNNVV được giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp của cả năm 2009 và được nộp chậm chín tháng đối với 70% số thuế còn lại; giãn thời hạn nộp ba tháng đối với số thuế thu nhập doanh nghiệp phát sinh phải nộp trong năm 2010...

Phương Thảo