Một phân xưởng chế biến cá tra của công ty CP XNK thủy sản Cần Thơ
Ngổn ngang thách thức
Tính đến hết tháng 6/2010, ĐBSCL có diện tích thả nuôi cá tra 3.749 ha, giảm 12% so với cùng kỳ năm 2009. Hộ nuôi quy mô lớn (từ 10ha trở lên) tăng mạnh, hộ nuôi nhỏ lẻ giảm rõ rệt. Ở Cần Thơ, nuôi nhỏ lẻ giảm 40%, nuôi quy mô lớn tăng 15%. So với cuộc khủng hoảng thừa cá tra cách nay 2 năm do nuôi và chế biến không gặp nhau, nay tình hình đã khác nhiều. Trong 6 tháng đầu năm, giá cá tra nguyên liệu dao động 14.000-18.500đ/kg, trong lúc giá thành là 14.000-16.000đ/kg, người nuôi cá tra có lúc bị lỗ.
TGĐ Cty CP thủy sản Hùng Vương, kiêm Phó Chủ tịch Vasep Dương Ngọc Minh, cho biết: Trong 6 tháng đầu năm, XK cá tra của Việt Nam đạt 630 triệu USD. Tình hình XK tăng ở thị trường Mỹ và Nam Mỹ dù vừa qua đã xảy ra “chiến dịch nói xấu” cá tra VN. Các thị trường khác gặp khó do đồng Euro giảm giá, sự cạnh tranh của cá rô phi Trung Quốc.
Bộ trưởng Cao Đức Phát phân tích: Diện tích và sản lượng cá tra tương đương các năm 2007-2008, trong lúc thị trường tiêu thụ cá tra được mở rộng hơn, mối liên kết giữa nuôi và chế biến đã có gắn bó. Thế nhưng, giá cá tra xuất khẩu liên tục giảm so với cùng kỳ năm 2009, sản lượng tăng 19,4% nhưng trị giá chỉ tăng 11,6% vì giá cá xuất khẩu trung bình giảm từ 2,28 USD/kg xuống còn 2,13 USD/kg.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Huỳnh Thế Năng, cho biết: “Hiện nay, ĐBSCL có 9 tỉnh nuôi và 40 doanh nghiệp chế biến cá tra. Vì vậy, chúng ta cần xác định số lượng phù hợp với nhu cầu thị trường nhằm nâng cao chất lượng và tăng giá trị. Bởi vì hiện nay “cung” đã vượt “cầu” nên có chế tài đối với các doanh nghiệp tự hạ giá. Cần có cơ chế, chế tài thực hiện ở cả cơ quan nhà nước, doanh nghiệp chế biến và nông dân nuôi cá. Cần thành lập hội cá tra để lo từ con giống đến xuất khẩu, tránh “dẫm chân lên nhau”.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre Cao Văn Trọng chia sẻ: “Hiện nay những hộ dân có diện tích ao nuôi cá tra dưới 1 ha sản xuất không còn lời nữa. Ở Bến Tre, hộ nuôi dưới 1 ha một là bán ao, hai là cho người khác thuê lại. Người nuôi cá tra đang ở giữa 2 áp lực là đầu vào và đầu ra. Áp lực ngày càng lớn vì chi phí thức ăn thủy sản ngày càng tăng nên giá đầu vào tăng. Vì vậy phải làm tốt công tác xúc tiến thương mại để không bị hạn chế bởi các sản phẩm thay thế. Đẩy mạnh làm chủ thị trường tiêu thụ. Phân bổ chỉ tiêu sản xuất cho địa phương…”.
Giải pháp tháo gỡ
Theo Phó Chủ tịch VASEP Nguyễn Hữu Dũng: Cần thiết phải thành lập quỹ bảo vệ chất lượng và bình ổn giá cá tra. Hỗ trợ người nuôi và DN áp dụng Global Gap; Đồng thời, nghiên cứu thành lập trung tâm tiêu thụ cá tra ở ĐBSCL; Tái cơ cấu lại ngành công nghiệp cá tra theo hướng từ sản xuất quy mô nhỏ đến quy mô lớn và theo hình thức tập đoàn tư nhân. Ông Dương Ngọc Minh bổ sung thêm: Sắp tới, Vasep sẽ vận động 10 DN xuất khẩu cá tra hàng đầu vào thị trường Mỹ, lập ra một quỹ để xây dựng chương trình phản đối lại phía Mỹ nói xấu hình ảnh cá tra Việt Nam và cùng ngồi lại bàn bạc xây dựng giá sàn cho cá tra vào thị trường Mỹ.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang Nguyễn Văn Phòng bày tỏ: “Ngay từ bây giờ, chúng ta phải tìm cách tiếp cận đầu ra cho con cá tra. Phải thành lập hiệp hội cá tra theo mô hình của VFA, Vasep. Xây dựng giá sàn để xuất khẩu. Gom các doanh nghiệp lại vào thị trường tập trung có những quy định cụ thể nếu không thực hiện sẽ bị chế tài…”.
Theo chủ tịch Hội nghề cá Việt Nam Nguyễn Việt Thắng : “Sắp tới nghề nuôi cá tra ở Việt Nam không còn phù hợp với những người sản xuất nhỏ. Vì vậy, cần có chính sách hỗ trợ cho những người nuôi nhỏ lẻ, những người nuôi không nằm trong vùng quy hoạch chuyển nghề. Nghề nuôi cá của chúng ta sắp tới sẽ có đối thủ cạnh tranh là Myamar nên sắp tới cần đẩy mạnh áp dụng KHKT trong chăn nuôi, chế biến để hạ giá thành sản phẩm, xây dựng nhanh Hiệp hội cá tra…”.
Tổng thư ký Vasep Trương Đình Hòe cảnh báo: “XK cá tra trong tháng 7 chậm và ngưng trệ do biến động của thị trường EU (chiếm ½ sản lượng xuất khẩu cá tra VN). Các DN cần dự trữ để vượt qua thời điểm khó khăn này để có giá tốt hơn và tìm thị trường tiêu thụ mới”.
Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát chỉ đạo: Trong 6 tháng cuối năm phải tìm mọi giải pháp để khắc phục khó khăn, bảo vệ và phát triển bền vững trong tương lai. Cần nỗ lực bảo vệ những thị trường hiện có, phải tiếp tục theo dõi những diễn biến của thị trường, củng cố và nâng cao hình ảnh của cá tra VN, kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện cạnh tranh không lành mạnh. Hướng dẫn và hỗ trợ người nuôi áp dụng Global Gap là nền tảng nâng cao uy tín trên thị trường thế giới.
Bài & ảnh: Huy Bình