Tìm "lối thoát" cho gạo tạm trữ

Mặc dù việc mua gạo tạm trữ đã được chỉ đạo từ trên xuống nhưng việc triển khai thu mua giúp bà con nông dân đang theo tiến độ "rùa bò" 

Tín hiệu lạc quan

Dọc theo kinh Quản Lộ, Phụng Hiệp chạy qua địa phận Sóc Trăng và Bạc Liêu, nông dân tỏ ra phấn khởi khi mấy ngày cuối tháng 7 khá đông ghe trọng tải lớn tập trung mua lúa với giá “nới” hơn nhiều ngày trước đó. Bà con nông dân xã Tân Long (Ngã Năm, Sóc Trăng) cho biết: Tuần trước, giá lúa hè thu phơi khô dao động 3.300-3.400đ/kg nhưng nay đã tăng lên 3.800-4.000đ/kg; còn loại lúa tươi thương lái mua tại nhà dân cũng được giá 2.600-2.700đ/kg, tăng 200-300đ/kg. Riêng lúa dài thường của vụ đông xuân nông dân trữ lại đến nay bán được giá 4.600-4.700đ/kg, tăng 500đ/kg so với tuần trước.

Ở Tiền Giang, vài ngày cuối tháng 7, tại chợ đầu mối Bà Đắc (Cai Lậy), gạo lứt IR50404 (hạt tròn) được thương lái bán tại nhà máy với giá từ 5.100-5.150đ/kg; gạo lứt hạt dài có giá trội hơn, cỡ 5.400-5.450đ/kg, so với tuần trước đó trung bình tăng 200-300đ/kg. Giá lúa IR50404 phơi được nắng, nông dân bán tại nhà thấp nhất là 3.650đ/kg, có nơi bán được 3.700đ/kg, còn lúa hạt dài 4.000-4.100đ/kg. Qua đầu tháng 8 này tiếp tục nhích lên, tại chợ lúa gạo Phú Cường lúa IR 50404 đã “chạm” mức giá 4.000đ/kg.

Ở Vĩnh Long tình hình cũng có chút cải thiện. Lúa IR 50404 có giá 3.300đ/kg, lúa hạt dài giá từ 3.400 - 3.600đ/kg, lúa OM 4900 giá từ 4.500 - 4.700đ/kg. Bà con nông dân cho biết, với các chân ruộng nhỏ hẹp, năng suất thấp hầu như không có lời, chỉ những hộ nhiều ruộng, năng suất cao mới có thể lời nhưng “mỏng”.

Người nông dân gặt lúa vàng mà lòng nặng trĩu nỗi lo

Theo VFA, kết quả thực hiện xuất khẩu gạo trong 29 ngày đầu tháng 7/2010 đạt 602.342 tấn, trị giá 241,592 triệu USD. Lũy kế xuất khẩu gạo từ ngày 01/01 đến 29/07/2010 đạt 3.934.035 tấn, đạt trị giá 1,723 tỷ USD (bình quân 437,97 USD/T).

Ở một động thái có liên quan, Phó chủ tịch đặc trách đối ngoại của VFA Phạm Văn Bảy coi đây là tín hiệu khả quan và ông cho rằng: “Theo tính toán của chúng tôi, với giá 3.600 đ/kg lúa thường và 3.800 đ/kg trở lên với lúa chất lượng cao, chúng tôi chưa dám cam kết rằng nông dân sẽ lãi 30% như chỉ đạo, nhưng họ vẫn có lãi”.

Liên quan đến hoạt động XK, VFA cho biết: Tháng 6/2010, Iraq trở thành nhà nhập khẩu gạo đứng thứ 3 của VN về sản lượng và trong thời gian tới, nước này tiếp tục gia tăng nhu cầu do tháng ăn chay Ramadan cận kề. Hiện Ban lương thực Iraq đang mở thầu liên tiếp nhiều gói thầu mua gạo. Thị trường XK gạo tập trung (trừ Philippines) đang có nhiều chuyển biến tích cực. Một DN tại TP.HCM cho hay: Gạo đi châu Phi tháng 7 tăng lên 36,4%, tháng 6 ở mức gần 26%.

Động thái mới tỏ ra khá quyết liệt của Bộ Công Thương và VFA đó là cùng thống nhất đề xuất qui chế giám sát và chế tài đối với hoạt động XK gạo vào thị trường tập trung. Theo đó, nếu DN nào bán phá giá vào thị trường này sẽ bị “treo” quyền XK gạo từ 6 tháng đến 2 năm. Để hạn chế DN vi phạm, ngay từ đầu tháng 7, VFA đã đề nghị Tổng cục Hải quan và cơ quan liên quan phối hợp cùng VFA không giải quyết các thủ tục xác nhận tờ khai, cấp giấy chứng nhận an toàn thực phẩm và chứng nhận xuất xứ hàng hóa đối với các hợp đồng xuất khẩu gạo không xác định rõ ràng nơi nhận hàng ở các thị trường tập trung.

Tạm trữ vẫn chậm

Tuy nhiên, tình hình mua tạm trữ và tiêu thụ lúa ứ đọng trong dân vẫn chưa làm vơi bớt lo lắng. Nhiều tỉnh đề nghị tăng chỉ tiêu tạm trữ và tăng giá sàn. Đến ngày 26/07, số liệu tổng hợp của VFA ghi nhận số lượng mua tạm trữ của 48 DN mới chỉ đạt 270.000 tấn, tức 27% chỉ tiêu tạm trữ của đợt 2. Trong khi đó, tổng diện tích lúa hè-thu ở các tỉnh trong vùng đã thu hoạch hơn phân nửa, hoặc 2/3 diện tích gieo sạ, thì mưa gió lại tăng cường tần suất ngày một dày đặc hơn, khả năng sấy lúa đã quá tải ở nhiều nơi thì giá lúa “chưa huề vốn” và tiến độ thu mua tạm trữ lại chậm chạp, càng làm cho đại đa số người dân thấy căng thẳng nhiều hơn.

Trước tình hình lúa dư nhiều, tiêu thụ khó khăn, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Bùi BáBổng đưa ra giải pháp của nhà khoa học. Ông Bổng cho rằng: Trong những năm tới, nếu cân đối giảm được 2 triệu tấn lúa hè thu so với sản lượng hiện nay thì cơ bản sẽ giải quyết được bài toán lúa tồn đọng...

Trong số 48 DN tham gia mua tạm trữ đợt này, Cần Thơ có 9 DN được giao chỉ tiêu 95.000 tấn; trong đó, Cty Lương thực Sông Hậu và Gentraco, mỗi DN được giao 20.000 tấn. Nhờ chủ động về vốn và kho chứa nên từ trước ngày 10/07 Gentraco đã triển khai tạm trữ. Cty Lương thực Sông Hậu (phải chờ Cty mẹ - Vinafood 2 triển khai) nên bắt đầu mua từ 15/07. Theo Giám đốc Cty Sông Hậu Lê Minh Trượng: DN đã thiết lập được mối quan hệ khá chặt với bạn hàng xáo nên chắc chắn sẽ bảo đảm số lượng được giao, chỉ lo chất lượng gạo hè thu đang bị ảnh hưởng do mưa nhiều... Còn đại diện Gentraco thì đề xuất: Lúa gạo còn tồn đọng rất lớn, chỉ tiêu 1 triệu tấn giao cho DN cũng như cả 48 DN đợt này chưa thể làm vơi bớt tình trạng ứ đọng trong dân.

Tình trạng lúa ứ đọng nhiều, chỉ tiêu giao ít là “nỗi niềm chung” của không riêng tỉnh nào. Tại Kiên Giang, Phó giám đốc sở NN&PTNT Trần Quang Củi cho biết: Toàn tỉnh gieo sạ trên 270 ngàn ha lúa hè thu, sản lượng ước khoảng 1,2 triệu tấn nhưng chỉ tiêu giao tạm trữ chỉ có 90.000 tấn gạo (tương đương 180.000 tấn lúa) thì chưa thấm tháp gì. Lãnh đạo tỉnh cũng đã kiến nghị với VFA, bộ NN&PTNT và bộ Công Thương tìm giải pháp nâng giá mua tạm trữ lên 4.000đ/kg để đảm bảo mức lãi 30% cho nông dân.

Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Hậu Giang Nguyễn Văn Đồng cho biết đến cuối tuần qua doanh nghiệp tại Hậu Giang mới thu mua vẻn vẹn 200 tấn gạo. Giá lúa đạt tiêu chuẩn xuất khẩu 3.500-3.800 đồng/kg, trong khi giá lúa thường chỉ 3.100-3.200 đồng/kg. Hậu Giang còn tồn đọng trong dân khoảng 170 ngàn tấn lúa, trong đó có 60 ngàn tấn lúa chất lượng thấp IR 50404 hiện chưa biết tiêu thụ đi đâu, trong khi chỉ tiêu tạm trữ chỉ được phân bổ khoảng 20% lượng lúa hàng hóa. Bà con nông dân Hậu Giang đang trong tình trạng “nhà đầy lúa, túi không tiền”.

Tỉnh Đồng Tháp đã thu hoạch 177.300 ha trong tổng diện tích 197.000 ha vụ hè thu. Nếu cộng cả tồn kho vụ đông xuân và vụ này, tỉnh đang còn khoảng 700.000 tấn gạo cần tiêu thụ. Ông Nguyễn Văn Tâm, xã Bình Phú (Tân Hồng) cho biết: Đầu tuần này, ông xuống giống OM4218 hơn 20 công cho vụ hè-thu, lúc mới cắt, thương lái tới chào giá chỉ 3.700đ/kg lúa khô. Thấy rẻ, ông không bán, nay giá rớt xuống chỉ còn 3.500đ/kg thì không có người mua. Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Đồng Tháp Nguyễn Văn Hiếu cho hay: Theo tính toán của Sở Tài chính thì giá thành lúa hè thu ở tỉnh này cỡ 3.150-3.200đ/kg. Mấy ngày cuối tháng 7, đầu tháng 8, giá có nhích lên chút ít nhưng với giá mua hiện nay (3.500 - 3.600đ/kg) thì nông dân chưa lãi là bao.

Thông tin của giám đốc sở NN&PTNT Dương Nghĩa Quốc cho thấy tình hình dang khó khăn hơn. Do mưa nhiều ngày trong tuần qua nên phần lớn nông dân phải bán lúa tươi tại ruộng. Giá lúa hạt tròn, bán tại ruộng chỉ ở mức giá 2.500-2.800đ/kg; trong khi đó, giá lúa khô cùng loại, dù ít người mua, vẫn ở mức 3.300-3.500đ/kg. Giá lúa hạt dài hiện nay ở mức 4.000 – 4.200đ/kg, nhưng nếu thu hoạch nhằm những ngày mưa, giá bán lúa tươi cũng rớt xuống xấp xỉ với giá thành. Với tình hình này, nông dân có thể lỗ từ 1,6 đến hơn 3,2 triệu đồng/ha./.

Bài & ảnh:Huy Bình