Hiệp hội thép Việt Nam lo ngại về tính khả thi của Dự án Nhà máy thép Guang Lian-Dung Quất khi tiếp tục xin điều chỉnh vốn đầu tư từ 3 lên 4,5 tỷ đô, trong khi dự án đã 3 năm "thai nghén" trên giấy. Ngay lập tức, UBND tỉnh Quảng Ngãi với tư cách là cơ quan trực tiếp quản lý, hỗ trợ triển khai dự án đã "cầu cứu" đến Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải khẳng định sự ủng hộ của tỉnh đối với dự án thép tỷ đô.
Hình trình "thai nghén" đứa con tỷ đô
Lý do để Quảng Ngãi tiếp tục ủng hộ dự án trước hết là sự quyết tâm và kiên trì của nhà đầu tư, trong thư gửi Phó Thủ Tướng Hoàng Trung Hải, UBND tỉnh giải trình: “Vào cuối những năm 1990, JICA (thực chất là các chuyên gia của Tập đoàn thép Nippon Steel) đã tập trung nghiên cứu 2 địa điểm là Dung Quất và Vũng Áng cho dự án tổ hợp luyện cán thép đầu tiên của Việt Nam. Tuy nhiên, với nhiều lý do khác nhau, dự án này đã không thành hiện thực. Cuối năm 2004, được sự giúp đỡ và phối hợp của Cục Đầu tư nước ngoài, Vụ Quản lý KCN, Vụ Kinh tế Công nghiệp (Bộ Kế hoạch & Đầu tư), Vụ Cơ khí, Luyện kim và Hóa chất (nay là Vụ Công nghiệp nặng - Bộ Công thương), UBND dân tỉnh Quảng Ngãi và Ban Quản lý KKT Dung Quất đã tiếp cận với Tập đoàn E-United và Công ty TNHH Tycoons (được xem là nhà sản xuất hàng đầu Đông Nam Á về ốc vít) để kêu gọi đầu tư Dự án Nhà máy thép nhưng chỉ có Tycoons đồng ý nghiên cứu. Cuối năm 2006, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cấp chứng nhận đầu tư cho dự án này với tổng vốn đăng ký 1056 triệu USD, công suất 5 triệu tấn/năm”.
Sau khi được cấp phép, Dự án bắt đầu gặp những khó khăn về khả năng tài chính, nhưng nhà đầu tư vẫn xoay sở duy trì phát triển dự án bằng cách mời Tập đoàn E-United, tập đoàn thép lớn thứ 2 của Đài Loan (sau China Steel) tham gia với tỷ lệ góp vốn lên đến 90%, còn Tycoons tham gia 10% và sẽ bao tiêu nguồn sản phẩm của Nhà máy thép Guang Lian (khoảng 500 ngàn tấn/năm cung cấp cho các nhà máy ốc vít của Tycoons).
Đến nay, Nhà đầu tư đã hoàn thành cơ bản các thủ tục đầu tư, bao gồm: thiết kế cơ sở nhà máy công suất 7 triệu tấn (Bộ Công thương góp ý thông qua); thiết kế cơ sở Cảng chuyên dùng (do Bộ GTVT góp ý thông qua) được phê duyệt Báo cáo đánh giá tác động môi trường Nhà máy và Khu cảng chuyên dùng; hoàn thành thiết kế các khu phụ trợ (4 khu ký túc xá, khu nhà hành chính); đàm phán cấp điện (EVN xây dựng các trạm biến áp) và cấp nước; hoàn thành việc thương thảo vay vốn và được nhà tài trợ phát hành "Ý định thư"; dự kiến tháng 11-2010 ký hợp đồng vay vốn. Trên cơ sở đó, đã ký hợp đồng phần lớn các loại thiết bị thiết yếu của Nhà máy; hoàn thành đàm phán với một số nhà thầu thi công các gói thầu chính, ký thỏa thuận về nhập quặng và sắt từ.
Tính đến tháng 6/2010, tổng vốn thực hiện của dự án là 38.5 triệu USD, bao gồm chi phí san nền 300 ha, chi phí xây dựng 2 khu cư xá, chi phí chuẩn bị đầu tư, chi phí hành chính, đóng cọc... Dự kiến đến cuối năm 2010, tổng vốn thực hiện đạt khoảng 58 triệu USD. Bên cạnh đó, Công ty Thép Guang Lian đã hoàn thành các hạng mục như: san nền phần lớn diện tích giai đoạn 1 (khoảng 300 ha), đóng được 1.120 cọc (tính đến 20-7), hoàn thành xây dựng cư xá A và B (18.214 m2 sàn), khởi công cư xá C và D vào ngày 24.6. Dự kiến giữa tháng 9 thi công cảng, tháng 10 sẽ tiến hành thi công lò cao (hạng mục chính của Nhà máy thép), giữa tháng 11 thi công các xưởng (thiêu kết, xưởng nguyên liệu, hệ thống điện, hệ thống nước).
Sẵn sàng nâng công suất
Việc Công ty Guang Lian nâng công suất từ 5 triệu lên 7 triệu tấn/năm, được sự đóng góp ý kiến giải trình của Nhà đầu tư, mô hình thiết kế của Bộ Công thương và ý kiến của một số chuyên gia ngành thép (kể cả chuyên gia của các tập đoàn thép có tên tuổi như Posco, JFE…). Trên cơ sở đó, Guang Lian có thể thực hiện qui mô công suất lên 7 triệu tấn/năm, với việc tăng dung tích lò cao; bởi đây là qui mô trung bình của thế giới hiện nay, bảo đảm tính cạnh tranh về hiệu quả dự án, giảm tiêu hao năng lượng. Còn việc tăng vốn đầu tư thực chất là yếu tố mang tính tích cực, góp phần nâng cao tính hiện đại của thiết bị.
Ông Lê Quang Thích - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi cho rằng, đến nay ngoài Nhà máy gang thép Thái Nguyên sản xuất từ quặng, còn lại các nhà máy thép khác đều nhập phôi hoặc thép phế. Như vậy, Việt Nam vẫn chưa có ngành thép sản xuất từ khâu luyện quặng đến sản xuất thép kỹ thuật. Qua khảo sát tình hình triển khai các dự án thép tại Việt Nam cho thấy, Dự án thép Guang Lian là dự án duy nhất ở Việt Nam đạt được tiến độ như hiện nay. Điều đó nói lên quyết tâm của nhà đầu tư cũng như thể hiện rằng việc triển khai dự án thép liên hợp qui mô lớn trong điều kiện ở Việt Nam là không đơn giản.
Giải trình về thị trường tiêu thụ, ông Thích bày tỏ bản thân các Nhà máy của Tập đoàn E-United tại Đài Loan đều xuất sản phẩm (thép mạ màu, mạ kẽm) cho các thị trường châu Âu và Mỹ… Vì vậy, tổng hợp tất cả các dự án đang trong thời kỳ đăng ký đầu tư (kể cả những dự án chưa rõ tính khả thi) để đưa ra cảnh báo về việc trong tương lai, ngành thép Việt Nam sẽ thừa là đánh giá thiếu tính thuyết phục và không phù hợp với qui luật phát triển của ngành thép thế giới. Bên cạnh đó, trong nhiều năm nữa, thị trường trong nước đối với loại thép dùng cho ngành cơ khí chế tạo máy, đóng tàu, ô tô… vẫn ở mức thấp, vì vậy các sản phẩm của Guang Lian, Formosa… sẽ vẫn phải xuất khẩu là chủ yếu.
Thêm vào đó, Dự án đã nhận được sự hỗ trợ tích cực của các Bộ: Công Thương, Kế hoạch và Đầu tư, Tài nguyên và Môi trường, Giao thông vận tải, Văn phòng Chính phủ và các Bộ ngành khác. UBND tỉnh Quảng Ngãi tin tưởng rằng Dự án Thép Guang Lian sẽ triển khai thành công và trở thành Dự án thép liên hợp qui mô lớn đầu tiên tại Việt Nam đi vào hoạt động. UBND tỉnh Quảng Ngãi vẫn tiếp tục đề nghị Phó Thủ tướng xem xét, sớm đồng ý chủ trương cho phép điều chỉnh Giấy chứng nhận đầu tư Dự án Nhà máy thép Guang Lian theo hướng nâng công suất từ 5 triệu tấn/năm lên 7 triệu tấn/năm, tăng vốn đăng ký từ hơn 03 tỷ USD lên 4.5 tỷ USD.
Khi dự án nhà máy thép Guang Lian được chấp thuận nâng vốn đầu tư lên 4,5 tỷ USD, tỉnh Quảng Ngãi hy vọng sẽ là tiền đề phát triển kinh tế, giải quyết việc làm cho nhân dân, tăng cường quan hệ đầu tư vào tỉnh và những cái lợi khác.
Dương Long