Mặc dù sức tiêu thụ nội địa trong nước năm 2009 tăng trưởng 19%, 5 tháng đầu năm 2010 là 26%. Nhưng thực tế, sau một năm triển khai cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, hàng Việt Nam vẫn chưa thực sự được người tiêu dùng chấp nhận, mặc dù không ít mặt hàng được đánh giá cao và lĩnh “Huy chương Vàng Chất lượng cao”.
Nhằm tìm ra các giải pháp đồng bộ và quyết liệt để hàng Việt có chỗ đứng trong lòng người Việt, sáng 6/8/2010, tại Hà Nội, các chuyên gia kinh tế, lãnh đạo các doanh nghiệp đã cùng nhau ngồi lại, bàn bạc để đưa một số giải pháp mới.
Nâng cao sự cạnh tranh
Bà Phạm Thị Loan - Đại biểu QH, Ủy viên ủy ban tài chính và ngân sách của QH khẳng định: Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” là một chủ trương đúng hướng của Bộ Chính trị. Cuộc vận động chính là quốc sách để có chính sách, hướng đi tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển bền vững. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt phải nắm bắt được cơ hội này, nỗ lực hơn nữa trong việc cải thiện chất lượng và giá thành sản phẩm thì mới có được chỗ đứng trên sân nhà.
Đề cập đến thực tế hàng giá rẻ Trung Quốc tràn ngập tại thị trường Việt Nam đã và đang là nguy cơ lớn cho nhà sản xuất, bà Loan đưa ra so sánh: Trong khi đầu tư nước ngoài từ Trung Quốc vào Việt Nam là rất thấp thì nhập siêu hàng hóa từ Trung Quốc vào Việt Nam lại bằng toàn bộ giá trị nhập siêu từ tất cả các nước khác. Những hàng hóa, các nhà thầu từ Trung Quốc với hàng hóa có giá rẻ còn thấp hơn giá thành sản xuất, thậm chí thấp hơn cả giá nguyên vật liệu, đang thực sự đe dọa hàng hóa trong nước.
Trong cơ cấu xuất nhập khẩu, sản phẩm xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam sang Trung Quốc là sản phẩm thô: gạo, nông thủy sản, khoáng sản, trong khi nhập khẩu chủ yếu là nguyên vật liệu, thậm chí hàng tiêu dùng.“Tôi rất buồn vì những hàng không đáng cũng nhập khẩu: Muối, thức ăn gia súc, hàng tiêu dùng. Tôi cho rằng việc nhập những hàng hóa này là rất vô lý, vì đây là những hàng hóa trong nước đã sản xuất rất tốt" - bà Loan cho biết.
Để cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” được thực hiện sâu và rộng hơn nữa, bà Loan cho rằng các doanh nghiệp Việt Nam cần phải ý thức được sự cạnh tranh, đặc biệt là cạnh tranh từ Trung Quốc. Bản thân các doanh nghiệp phải tự nâng cao chất lượng, uy tín, khả năng cạnh tranh để chứng minh với người tiêu dùng là sản phẩm tốt, chất lượng tương đương nước ngoài nhưng giá cả lại phù hợp với sức mua của người Việt. Xuất phát từ người tiêu dùng, họ cũng cần ý thức việc ưu tiên sử dụng hàng Việt Nam để tạo điều kiện các doanh nghiệp phát triển hàng hoá. Tạo công ăn việc làm cho con em mình trong tương lai.
Lãnh đạo phải là tấm gương
Muốn người Việt dùng hàng Việt ngày càng nhiều hơn nữa, chuyên gia kinh tế - TS Nguyễn Quang A cho rằng, lãnh đạo phải là tấm gương dùng hàng Việt để dân noi theo.
TS Nguyễn Quang A đưa ra dẫn chứng từ Tổng cục Thống kê: Từ năm 1997 đến nay con số xuất siêu, nhập siêu có sự chênh lệch khá lớn. Chưa bao giờ hàng Việt Nam có thể xuất ra thế giới nhiều như hiện nay và ngược lại. Tuy nhiên, con số nhập luôn nhiều hơn so với con số xuất: Năm 2009, xuất 57 tỷ đô la, nhập 69 tỷ đô la. 6 tháng đầu năm 2010, xuất khẩu 32 tỷ, nhập hơn 38 tỷ; nhập siêu 6,2 tỷ đô la.
Vấn đề đặt ra là giá trị xuất khẩu của ta chủ yếu là từ xuất khẩu dầu thô."Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài xuất siêu tốt, nhưng nếu trừ xuất khẩu dầu thô đi thì cũng không được là mấy. Do vậy, vài năm trở lại đây, xuất siêu đã bị âm” - TS Nguyễn Quang A nói.
Theo TS Nguyễn Quang A, nhìn lại những mặt hàng của ta sản xuất thấy rõ một đặc điểm, đó là có giá trị gia tăng thấp. Trừ những phần là tài nguyên có giá trị gia tăng khá như dầu, than ... còn lại những mặt hàng khác như dệt may, da giày, chúng ta đang tiến hành xuất khẩu trên cơ sở vẫn phải nhập quá nhiều nguyên liệu. Xuất nhỏ, nhập lớn nhưng giá trị gia tăng không lớn là những lý do khiến nền kinh tế của chúng ta vẫn phụ thuộc quá nhiều vào nhập khẩu.
Muốn “chữa bệnh” nhập siêu, theo TS Nguyễn Quang A, phải chữa bằng giáo dục thường xuyên, liên tục và lâu dài. Đối tượng giáo dục đầu tiên là những nhà hoạch định chính sách. “Những chính sách bất hợp lý về mua sắm tài sản công chính là thủ phạm tạo nên nhập siêu lớn. Thay đổi tư duy để họ có quan điểm sử dụng sản phẩm nội địa là điều rất cần thiết".
Tiếp đến, phải nâng cấp doanh nghiệp. Chừng nào hàng Việt Nam chất lượng không tốt, giá không hợp lý thì người tiêu dùng không thể tìm đến. Sản xuất được sản phẩm tốt còn phải lưu ý khâu bán hàng, mạng lưới đại lý, tổ chức thế nào thuận tiện và hợp lý.
Cuối cùng là giáo dục lòng tự tôn dân tộc cho người tiêu dùng. Chúng ta cứ nói người tiêu dùng sính ngoại, nhưng trên thực tế, chưa có nghiên cứu nào chứng minh điều này. “Chưa tìm được nguyên nhân làm sao tìm được thuốc chữa” – TS Nguyễn Quang cho biết.
Thông tin cần trung thực
Ông Đỗ Gia Phan -Phó Chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hội tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho biết: Người tiêu dùng là khâu cuối cùng tiếp nhận sản phẩm. Bởi vậy, họ cần được dùng những mặt hàng xứng đáng với đồng tiền họ bỏ ra. Điều người tiêu dùng cần đầu tiên là thông tin trung thực của hàng hóa dịch vụ để biết được thực chất của hàng hóa, dịch vụ, để tránh bị lừa, đặc biệt là bị lừa khi mua trên mạng, để tránh hàng xấu, hàng nhái, hàng giả. Tuy nhiên, nhu cầu đó của người tiêu dùng chưa được đáp ứng.
Cũng theo ông Đỗ Gia Phan, người tiêu dùng không những cần được kích thích tinh thần yêu nước thông qua hành vi mua sắm và sử dụng hàng nội, mà còn cần được hướng dẫn về thị hiếu, về phong cách tiêu dùng hợp lý và tiết kiệm. Ý thức được điều này, người tiêu dùng sẽ giảm bớt chi tiêu cho những loại hàng ngoại xa xỉ, đắt tiền mà hướng về hàng nội có công dụng thiết thực và hợp túi tiền có hạn của mình.
Theo ông Phan, việc tổ chức một mạng lưới phân phối thuận tiện cho người tiêu dùng là một việc làm rất cần thiết. Trong thời gian qua, một số doanh nghiệp đã tổ chức đưa hàng về nông thôn để bán cho nông dân, tổ chức hội chợ hàng Việt ngay tại Lạng Sơn là nơi chủ yếu bán hàng Trung Quốc, khá thành công. Đây là một việc làm rất tốt và đã thu được kết quả đáng ghi nhận, tuy nhiên, việc này mới làm từng đợt, chưa thường xuyên và chưa trở thành nề nếp. Hàng về nông thôn chủ yếu mới về tới huyện chứ chưa vươn tới được vùng sâu, vùng xa, là nơi thực sự cần được phục vụ. Mặt hàng chủ yếu vẫn là những mặt hàng doanh nghiệp có sẵn chứ chưa nghiên cứu và đáp ứng được nhu cầu thực tế của người tiêu dùng nông thôn.
Tuy chúng ta đã mở cửa thị trường cho các cơ sở bán lẻ 100% vốn nước ngoài, nhưng một năm qua số hệ thống bán lẻ nước ngoài vào chưa nhiều. Chúng ta có ưu thế hơn nước ngoài là doanh nghiệp Việt Nam hiểu người tiêu dùng Việt Nam, hàng hóa phù hợp với nhu cầu và thị hiếu của người tiêu dùng, giá cả lại phải chăng. Các doanh nghiệp Việt nam cần nhân cơ hội này phát triển mạnh hệ thống bán lẻ để giành lấy thị phần của thị trường nội địa.
Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” đã triển khai được một năm. Tuy kết quả được chưa như mong đợi, song cuộc vận động đã tạo ra sự chuyển biến trong doanh nghiệp và người tiêu dùng, mang lại những tác động tích cực cho nền kinh tế, mang lại lợi ích cho mọi người dân. Với sự nỗ lực của Bộ Chính trị, các cấp các ngành và đặc biệt là lãnh đạo các doanh nghiệp, hi vọng trong thời gian tới, các nhà sản xuất trong nước sẽ chứng tỏ được sự nỗ lực của mình, để hàng Việt có chỗ đứng trong lòng người Việt.
Doãn Hiền