Nhật Bản vừa đưa ra Luật xuất nhập cảnh mới, nghiêm cấm các DN VN thu phí chống trốn của người lao động. Với việc bãi bỏ khoản phí “nặng đô” này, chi phí đi Nhật giảm đến 2/3, chỉ từ 1.500 – 4.000 USD/người.
Nói như Thứ trưởng Bộ Lao động Thương binh Xã hội Nguyễn Thanh Hòa, với quy định này người nghèo cũng có thể đi Nhật Bản. Tuy nhiên, trái với sự lạc quan đó là nỗi lo của các DN XK lao động (LĐ): cách nào “trói chân” LĐ thực hiện nghiêm túc hợp đồng.
Lấy đâu ra tiền nộp phạt ?
Ông Trần Ngọc Hiền – Giám đốc Cty CP dịch vụ hợp tác quốc tế, đơn vị chỉ chọn thị trường Nhật Bản để khai thác từ nhiều năm nay đã thốt lên như vậy. Theo ông Hiền, trước thời điểm 1/7/2010, mỗi LĐ đi Nhật làm việc đều phải nộp phí chống trốn. Số tiền này dao động từ 8.000 – 12.000 USD tùy từng nơi. Trong quá trình làm việc, LĐ phá hợp đồng, bỏ trốn, DN sẽ lấy số tiền này để nộp phạt cho đối tác. “Mỗi LĐ bỏ ra ngoài, DN trong nước sẽ bị đối tác phạt 5.500 USD. Không có phí chống trốn, chúng tôi lấy đâu ra tiền nộp phạt” - ông Hiền lo lắng.
Ông Vũ Thanh Hải – Giám đốc Cty Đầu tư thương mại và dịch vụ quốc tế Interserco cho biết, bãi bỏ phí chống trốn cho người LĐ nhưng lại chưa có giải pháp thay thế để ràng buộc người LĐ thực hiện đúng hợp đồng, không vi phạm pháp luật Nhật Bản khiến DN lúng túng khi thực hiện. LĐ trốn, DN bỏ tiền nộp phạt trong khi chế tài xử phạt LĐ chống trốn lại chưa được thực hiện một cách nghiêm túc. Hành vi phá hợp đồng, bỏ trốn đã được quy định cụ thể trong Luật đưa người đi làm việc ở nước ngoài và có hiệu lực từ năm 2006. Theo quy định của luật, LĐ bỏ trốn, DN có thể khởi kiện ra tòa. Tuy nhiên, đây không phải là hành trình đơn giản.
“Với quyết tâm phải khởi kiện một LĐ bỏ trốn để làm gương, răn đe, chúng tôi đã lăn lộn, đi lại hàng mấy tháng trời. Thế nhưng, khi tòa yêu cầu phải tìm được LĐ bỏ trốn tại Nhật, đưa về nước thì chúng tôi đành... bó tay. Tìm được LĐ bỏ trốn chả khác gì... mò kim đáy bể” - ông Hiền cho biết. Cũng như Cty Đầu tư thương mại và dịch vụ quốc tế, Interserco cũng “mời” LĐ bỏ trốn “hầu” tòa. “Mấy năm liền, án không thi hành được, chúng tôi đành chịu” - ông Hải chia sẻ.
Phí chống trốn được xem là “bảo bối” của các DN để an toàn cho mình đồng thời cũng là để ràng buộc người LĐ nghiêm túc thực hiện hợp đồng. Số tiền này được gửi tiết kiệm, kết thúc hợp đồng, người LĐ thanh lý sẽ được nhận lại cả gốc lẫn lãi. “Đánh” vào kinh tế theo Hiệp hội XKLĐ VN cũng góp phần đưa tỷ lệ LĐ bỏ trốn giảm xuống còn 2% trong những năm gần đây.
Tuy nhiên, các chuyên gia trong ngành lại nhìn nhận khoản phí này như “con dao hai lưỡi”. Bởi, với mức vay ngân hàng tối đa 30 triệu (không thế chấp) thì để lo được 10.000 USD đặt cọc, không ít gia đình phải xoay xở đủ đường, thậm chí chấp nhận vay nóng với lãi suất rất cao. Vì vậy, việc bãi bỏ cách đánh vào kinh tế để ràng buộc người LĐ được nhiều chuyên gia trong ngành cho là cần thiết. Tổ chức Hợp tác quốc tế tu nghiệp Nhật Bản cũng nhìn nhận khoản phí chống trốn như một rào cản, thu hẹp cơ hội của số đông người nghèo muốn sang Nhật Bản làm việc và cải thiện cuộc sống. Thị trường Nhật vô hình trung lại trở thành thị trường của những người có thu nhập trung bình khá trở lên.
Vừa làm vừa rút kinh nghiệm ?
Ông Nguyễn Xuân Vui – Tổng Giám đốc cho biết, Cty đã tính đến giải pháp sử dụng sổ đỏ hoặc giấy tờ nhà đất thay thế nhưng không thể thực hiện được, nhất là với sổ đỏ không chính chủ, sổ đỏ chung... Thay vào đó, Airserco tập trung tăng chất cho nguồn cung bằng cách ưu tiên tuyển LĐ tại những địa phương có uy tín đồng thời, vừa làm vừa bàn bạc với đối tác, rút kinh nghiệm dần.
Trong tháng 8 tới, Interserco dự kiến đưa một số LĐ sang Nhật. Để an toàn cho mình, Interserco và một số DN khác khi được hỏi đều khẳng định sẽ tập trung cho nguồn cung, tăng cường giáo dục định hướng, tập quán... Đồng thời chọn cách “đánh” vào tình cảm bằng việc duy trì quan hệ với gia đình người LĐ, thường xuyên gặp gỡ, trao đổi với những người thân trong gia đình. Đặc biệt, trước khi LĐ về nước, DN sẽ lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người LĐ, của gia đình để kịp thời chia sẻ, tháo gỡ khó khăn nếu có.
Trong khi đó, là cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực này, ông Trần Thanh Hòa – Thứ trưởng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội cho biết: Trước mắt bộ sẽ cho một số DN thử nghiệm đưa LĐ sang làm việc theo quy định mới để xem diễn biến tới đâu. Nếu LĐ trốn, chúng tôi sẽ có biện pháp tiếp theo. Ngoài ra, Nhật Bản đang mạnh tay xử lý chủ sử dụng LĐ bất hợp pháp, lôi kéo, xúi giục LĐ bỏ trốn nên tỷ lệ LĐ bỏ trốn đã giảm dưới 2%. Theo ông Hòa, DN cần hợp tác và tuân thủ nghiêm quy định của Nhật. Chúng tôi đã có hướng dẫn từ nhiều tháng nay và thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ cả ở VN lẫn Nhật Bản.
Hạnh My