Minh bạch thông tin vẫn là vấn đề nhức nhối của TTCK Việt Nam. Mọi chuyện trở nên “nóng” hơn bởi Thông tư sửa đổi của Bộ Tài chính và Dự thảo Luật Chứng khoán sửa đổi. Vậy nhưng, không phải mọi vấn đề nổi cộm đều được đề cập trong các Thông tư và Dự thảo Luật này.
Sự thiếu minh bạch về thông tin trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã làm nản lòng nhiều nhà đầu tư cá nhân
Công khai danh mục đầu tư
Ngay khi các thông tin trong dự thảo được đưa ra, các công ty chứng khoán (CTCK) tỏ ra không mặn mà với quy định công khai danh mục đầu tư (DMĐT) định kỳ hàng tháng, nhất là khi danh mục đó thay đổi từng ngày, từng giờ. Các chuyên gia chứng khoán như ông Huy Nam hay Tổng giám đốc CTCK HSC đều cho rằng, việc công khai không có lợi cho nhà đầu tư mà chỉ tốn thêm thời gian và nhân lực của CTCK, trong khi Trung tâm Lưu Ký (VSD) nắm giữ các thông tin này đầy đủ nhất. Trên thực tế, giá chứng khoán biến đổi rất nhanh theo quy luật cung - cầu, do vậy, đa phần các CTCK ít khi sử dụng tài khoản tự doanh để giao dịch. Thay vào đó, họ sử dụng một vài tài khoản đứng tên cá nhân để tránh sự soi mói và giữ kín bí mật đầu tư. Cuối kỳ, việc hạch toán lợi nhuận sẽ theo nguyên tắc mua bán cổ phiếu OTC để ghi nhận lợi nhuận. Theo Thông tư sửa đổi này, việc chi tiết hóa sẽ khiến bộ phận tự doanh của các CTCK gặp khó khăn trong việc đầu tư qua nhiều tài khoản khác nhau. Tuy nhiên, sự minh bạch thông tin DMĐT định kỳ (theo quý) là việc làm cần thiết sau sự cố rò rỉ thông tin tự doanh của các CTCK từng gây xôn xao dư luận hồi tháng 4 năm nay.
Xung đột lợi ích trong CTCK
Vấn đề nổi cộm chưa được đề cập đến trong Dự thảo là việc tách biệt giữa bộ phận tự doanh với môi giới, tư vấn bằng “hàng rào” thông tin trên cơ sở quy chuẩn nội bộ cũng như việc giám sát của các cơ quan có chức năng. Hoạt động tự doanh và môi giới hoàn toàn xung đột lợi ích với nhau khi bộ phận môi giới nắm giữ thông tin giao dịch của khách hàng, chiến lược đầu tư của các tổ chức lớn, có thể sinh lợi cho bộ phận tự doanh (mua bán trái chiều với khách hàng). Hiếm có công ty quản lý quỹ nào như VinaCapital có CTCK riêng (VinaSecurities) để bảo mật thông tin cho việc giao dịch của các quỹ trực thuộc. Trên thực tế, các quỹ đầu tư nước ngoài thường phải giao dịch thông qua môi giới của các CTCK lớn như SSI, HSC mà nguy cơ rò rỉ thông tin có thể gây thiệt hại cho các nhà đầu tư tổ chức này. Do vậy, vấn đề bảo mật thông tin giao dịch của các quỹ đầu tư nước ngoài chỉ có thể được giảm thiểu phần nào bằng việc mở nhiều tài khoản giao dịch tại các CTCK khác nhau.
Không chỉ riêng môi giới, giữa bộ phận tự doanh và tư vấn cũng cần đảm bảo tính độc lập, không được phép chia sẻ thông tin lẫn nhau nhằm đảm bảo công bằng, chất lượng cho hoạt động tư vấn. Đồng thời, CTCK phải công khai chi tiết việc mua cổ phần công ty đang tư vấn như: giá, khối lượng, thời gian hạn chế chuyển nhượng để không gây thiệt hại cho nhà đầu tư nhỏ lẻ.
Từ phía DN niêm yết
Những thông tin có liên quan tới doanh nghiệp niêm yết (DNNY) như tài chính, tình hình sản xuất kinh doanh, dự án đầu tư, hoạt đông mua/bán của cổ đông lớn, có tác động rất mạnh đến tâm lý nhà đầu tư và đặc biệt là giá cổ phiếu. Xét trường hợp của FDC (Công ty cổ phần Ngoại thương và Phát triển Đầu tư TPHCM), tin tức lợi nhuận đột biến trong quý II/2010 gấp đôi cùng kỳ năm ngoái khiến cho giá cổ phiếu FDC tăng giá 66%. Do vậy, cơ chế minh bạch thông tin từ phía DNNY sẽ làm cho thị trường lành mạnh hóa và giảm thiểu giao dịch nội gián.
Giao dịch nội gián
|
Thiếu cơ chế giám sát đảm bảo việc thực hiện giao dịch được công bố, tổn thất phần nhiều sẽ thuộc về nhà đầu tư nhỏ lẻ do “trò chơi” thông tin |
Giao dịch nội gián xuất phát từ việc nắm giữ, sở hữu thông tin có lợi hoặc bất lợi đến giá cổ phiếu của các cổ đông nội bộ, đối tượng có liên quan tới việc công bố thông tin. Việc trục lợi của các cá nhân tiếp cận được nguồn tin này nếu không bị xử phạt thích đáng (tương ứng tỷ lệ % lợi nhuận thu được) thì sự tái diễn chắc chắc không dễ bị dập tắt. Ví dụ vụ xử phạt của Thanh tra UBCKNN liên quan tới việc giao dịch nội gián của cổ đông nội bộ Công ty Khoáng sản Hà Nam (KSH) năm 2009. Bà Đào Thị Kiều, cổ đông nội bộ của KSH đã tiết lộ thông tin nội bộ về việc triển khai dự án khai thác mỏ vàng sa khoáng của Hamico cho bà Nguyễn Thị Nhung và ông Nguyễn Văn Giống để giao dịch cổ phiếu KSH trước khi thông tin này được công bố. Mỗi cá nhân trên chỉ bị xử phạt 50 triệu đồng. Nếu so với mức độ tăng giá chóng mặt 450% của cổ phiếu KSH. rõ ràng khoản lợi nhuận các cá nhân này thu về lớn gấp nhiều lần so với mức tiền phạt ít ỏi.
Trước thời điểm công bố báo cáo tài chính quý/năm hay các thông tin liên quan tới doanh nghiệp niêm yết (DNNY), các giao dịch của kế toán trưởng/giám đốc tài chính/tổng giám đốc hay những người có liên quan phải được giám sát chặt chẽ, đảm bảo không có hoạt động mua bán “đi tắt đón đầu” trước khi thông tin được công bố. Nguồn rò rỉ thông tin thứ hai cần được nhận diện là các CTCK hay quỹ đầu tư nắm giữ cổ phần DNNY vì họ không quên thăm hỏi định kỳ các doanh nghiệp đó để thu thập các thông tin như: ghi nhận lãi trong quý gần nhất, các dự án liên quan, tình hình SXKD. Việc thu thập thông tin của các DNNY phục vụ cho kế hoạch mua bán ngắn hạn, nhằm giảm thiểu rủi ro cho DMĐT mà tổ chức đang nắm giữ.
Khó giải bài toán…
Việc bảo mật thông tin khi gửi tài liệu lên Sở GDCK cũng như nghĩa vụ công bố thông tin đúng hạn vẫn là căn bệnh khó chữa của các DNNY. Thực tế đã chứng minh, rất nhiều DNNY cố tình trì hoãn việc nộp báo cáo tài chính (cho dù kết quả kinh doanh tốt hay xấu) hay chậm công bố các thông tin quan trọng (dự án, yếu tố đột biến) để có đủ thời gian cho cổ đông nội bộ “chạy nước rút” trước khi thông tin được công bố. Sự chậm trễ có chủ đích đã phát sinh nhiều tiêu cực nhằm kiếm lời cho những cá nhân có liên quan. Giữa tháng 6 năm nay, 4 công ty có cổ phiếu niêm yết trên sàn HNX (HLC, AMV, HNM, VSP) đã bị UBCKNN “tuýt còi” xử phạt hành chính vì chậm nộp BCTC quý IV/2009. Nếu không có những chế tài xử phạt nghiêm khắc, nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ vẫn còn nhiều bức xúc vì sự thiếu minh bạch của các DNNY trong việc chậm trễ công bố thông tin.
Nghịch lý mua bán
Đa phần nhà đầu tư nghĩ rằng nên mua vào khi có tin tốt và bán ra khi có tin xấu. Tuy nhiên, rất khó cho nhà đầu tư để có thể kiểm chứng được chất lượng thông tin. Hiện tượng phổ biến xảy ra gần đây là việc công bố thông tin mua vào hàng triệu cổ phiếu quỹ hay việc thoái vốn hàng loạt ở các công ty con/liên kết của DNNY hoặc nhà đầu tư tổ chức, nhưng ngay sau đó thông báo hủy bỏ quyết định giao dịch trên. Điển hình như Tổng công ty Xây lắp dầu khí (PVX) công bố bán 1,2 triệu cổ phần PHH (Công ty cổ phần Hồng Hà Dầu khí), sau đó hủy việc bán với lý do thị trường không tốt. Giá chứng khoán biến đổi rất nhanh khi hấp thụ thông tin “nóng” kể trên và ngay sau khi các DNNY công bố “không thực hiện việc mua/bán do thời điểm thị trường không thuận lợi”, giá thị trường thường sẽ đảo chiều. Thiếu cơ chế giám sát đảm bảo việc thực hiện giao dịch được công bố, tổn thất phần nhiều sẽ thuộc về nhà đầu tư nhỏ lẻ do “trò chơi” thông tin (rao tin mua thực chất là bán và ngược lại). Thiết nghĩ, các cơ quan chức năng phải đặt ra quy tắc nghiêm ngặt: đảm bảo việc thực hiện giao dịch tối thiểu (từ 10 - 15%) khối lượng đã đăng ký mua/bán, để gắn trách nhiệm công bố thông tin đi đôi với việc thực thi.
|
Những yêu cầu với công ty chứng khoán
Theo Dự thảo Thông tư sửa đổi của Bộ Tài chính, các CTCK sẽ phải liệt kê chi tiết các loại chứng khoán đầu tư gồm: Chứng khoán sẵn sàng để bán là cổ phiếu, trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty, chứng chỉ quỹ và các chứng khoán khác; Chứng khoán nắm giữ đến ngày đáo hạn gồm trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty, chứng khoán khác. Đồng thời, việc chi tiết hóa danh mục đầu tư phải đi kèm với dữ liệu về số lượng, giá trị theo sổ kế toán cuối năm và đầu năm, tăng giảm so với giá thị trường, tổng giá trị theo giá thị trường cuối năm và đầu năm. Ngoài ra, các CTCK còn phải công khai hóa danh mục đầu tư vào công ty con, công ty liên doanh, liên kết. Những khoản này cũng phải nêu rõ giá trị trên sổ kế toán và giá trị đầu tư cuối năm và đầu năm. |
Lê Trương